Kalbimiz bütün gün sessizce çalışır ve çoğumuz onu ancak bir tahlil sonucu ya da bir yakınımızın başından geçen bir olay bizi durdurduğunda düşünürüz. Oysa kalp sağlığı, birkaç küçük alışkanlığın ve birkaç düzenli ölçümün toplamıdır. Bu alışkanlıklardan hangilerinin öne çıktığını ve işe nereden başlamanın en kolay olduğunu birlikte görelim.
Life's Essential 8 nedir?
İngilizcede kabaca "yaşamın vazgeçilmez sekizi" anlamına gelen Life's Essential 8, Amerikan Kalp Derneği'nin 2022'de yayımladığı bir uzman raporunda tanımlanmış bir kalp-damar sağlığı ölçüsüdür. Beslenmeden tansiyona uzanan sekiz başlığın her biri 0 ile 100 arasında puanlanır ve genel puan bu sekiz puanın ortalamasıdır. Rapor, 80 ile 100 arasındaki genel puanı yüksek, 50 ile 79 arasını orta, 0 ile 49 arasını ise düşük kalp-damar sağlığı olarak adlandırmayı önerir.
Life's Essential 8 raporunda, derneğin daha önce kullandığı yedi ölçütlük sürümle yapılmış ve katılımcıları zaman içinde izleyen dokuz çalışmayı bir araya getiren bir analizin sonuçları da aktarılır. Bu dokuz izlem çalışmasında genellikle ölçütlerden beşi ya da daha fazlası ideal düzeyde olan kişiler, ikisi ya da daha azı ideal düzeyde olanlarla karşılaştırılmış ve ilk gruptakilerde kalp-damar hastalığı riski yaklaşık %80, tüm nedenlere bağlı ölüm riski ise yaklaşık %45 daha düşük bulunmuştur. Dokuz izlem çalışmasından gelen bu sonuç, alışkanlıkların bir arada etkili olduğuna işaret eder.
Kalp sağlığı için hangi sekiz başlığa bakıyoruz?
Life's Essential 8'in sekiz başlığından dördü gündelik alışkanlıklarımızla, kalan dördü ise tahlil ve ölçümlerle ilgilidir. Aşağıdaki tabloda her başlıkta neye bakıldığını ve o başlığı ayrıntısıyla ele aldığımız yazıyı bulabilirsiniz.
| Başlık | Neye bakılır? | Devamı için |
|---|---|---|
| Beslenme | Tansiyonu düşürmek amacıyla geliştirilmiş DASH ya da Akdeniz tarzı bir yeme düzeni | Kalp sağlığı için en iyi besinler |
| Fiziksel aktivite | Haftalık orta ve yüksek yoğunlukta hareket süresi | Günde kaç adım atmalıyım? |
| Nikotin | Sigara, e-sigara ve pasif içicilik | Aşağıdaki bölümde, ALO 171 sigara bırakma hattı bilgisiyle |
| Uyku | Gecelik uyku süresi | Kaç saat uyumalıyız? |
| Kilo | Kilonun boya göre değerlendirildiği vücut kitle indeksi | Kilo verirken kas kaybı nasıl önlenir? |
| Kan yağları | Toplam kolesterolden "iyi kolesterol" olarak bilinen HDL'nin çıkarılmasıyla bulunan HDL dışı kolesterol | Kolesterol kaç olmalı? |
| Kan şekeri | Son iki üç ayın ortalama kan şekerini yansıtan HbA1c ya da kan şekeri | HbA1c kaç olmalı? |
| Tansiyon | Büyük ve küçük tansiyon değerleri | Tansiyon kaç olmalı? |
Beslenme ve hareket için nereden başlamalı?
Life's Essential 8 raporu, beslenmede tek bir yeme düzeninden söz edilemeyeceğini belirtir ve DASH ile Akdeniz tarzı düzenleri en iyi kalp sağlığıyla uyumlu bulur. Akdeniz tarzı beslenmenin kalbe katkısı, İspanya'da kalp-damar riski yüksek 7 binden fazla kişiyle yürütülmüş bir çalışmada sınanmıştır. Katılımcıların kurayla gruplara ayrıldığı bu randomize çalışmada, zeytinyağı ya da kuruyemişle desteklenen Akdeniz tipi beslenmeyi izleyenlerde kalp krizi, inme ve kalp-damar kaynaklı ölümden oluşan büyük kalp-damar olaylarının riski, az yağlı beslenme önerilen gruba göre yaklaşık %30 daha düşük bulunmuştur. Sofrada hangi besinlerin öne çıkacağını Kalp sağlığı için en iyi besinler yazımızda ayrıntısıyla anlattık.
Hareket konusunda Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), yetişkinlere haftada 150 ile 300 dakika tempolu yürüyüş gibi orta yoğunlukta ya da bunun yarısı kadar süre yüksek yoğunlukta aerobik hareket önerir. DSÖ'nün kılavuzuna göre buna haftada iki ya da daha fazla gün kas güçlendirici egzersizlerin eklenmesi ek yarar sağlar. Aynı kılavuz, biraz hareketin hiç hareket etmemekten, daha fazlasının ise çoğu zaman daha iyi olduğunu vurgular, dolayısıyla haftalık hedefe bir anda ulaşmak gerekmez. Tempolu yürüyüş için Yürüyüşün faydaları, kas güçlendirme için Ağırlık antrenmanının faydaları yazılarımıza göz atabilirsiniz.
Nikotin ve uyku kalbi nasıl etkiler?
Amerikan Kalp Derneği'nin raporunda nikotin başlığı yalnızca sigarayı değil, e-sigara gibi nikotin veren cihazları ve pasif içiciliği de kapsar. Dünya Sağlık Örgütü tütünü kalp-damar hastalıkları için önemli bir risk etkeni olarak tanımlar ve pasif içiciliğin güvenli bir düzeyi bulunmadığını belirtir. Sigarayı bırakmak isteyenlerin destek alması bilhassa değerlidir, zira DSÖ'ye göre danışmanlık ve ilaç tedavisi bırakma şansını iki katından fazla artırabilir. Sağlık Bakanlığı'nın ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı sayfası, bırakma sürecinin hangi aşamasında olduğunuza göre sizi yönlendirir ve il il sigara bırakma polikliniklerini listeler. İlaç tedavisi konusunda ise hekiminiz size rehberlik edecektir.
Uyku başlığında rapor, birçok kuruluşun yetişkinler için uygun bulduğu yaklaşık 7 ile 8 saatlik düzenli uykuyu esas alır. Raporda, uyku süresinin ideal olandan kısa ya da uzun olmasının, kalbi besleyen damarların daralmasıyla ortaya çıkan koroner kalp hastalığıyla ilişkili olduğu bildirilmiştir. Raporda aktarılan deneysel çalışmalar da uykunun tansiyonu, enflamasyonu ve kan şekeri dengesini etkilediğini göstermiştir. Uyku düzeninizi kurmak için Uyku düzeni nasıl düzeltilir? yazımıza, sık horluyor ve gün içinde uykulu hissediyorsanız uykuda nefesin tekrar tekrar kesildiği bir durumu ele alan uyku apnesi belirtileri yazımıza göz atabilirsiniz.
Kilo, kan yağları, kan şekeri ve tansiyon nasıl izlenir?
Kan yağları, kan şekeri ve tansiyon çoğu zaman belirti vermeden yükselebildiği için bu üç değeri izlemenin esas yolu düzenli ölçümdür. Kan yağlarında Amerikan Kalp Derneği'nin raporu toplam kolesterol yerine HDL dışı kolesterolü temel alır, çünkü HDL dışı kolesterol aç karnına olmadan da ölçülebilir ve herkes için hesaplanabilir. Kan şekeri başlığına ise, yedi ölçütlük önceki sürümden farklı olarak HbA1c ölçümü de eklenmiştir ve HbA1c diyabeti olan ya da olmayan herkes için kullanılabilir. Kilo için vücut kitle indeksi, tansiyon için ise büyük ve küçük tansiyon değerleri kullanılır.
Kendi değerlerinizi okurken LDL kolesterol kaç olmalı? ve Kan şekeri kaç olmalı? yazılarımızdan, evde ölçüm için Tansiyon nasıl ölçülür? yazımızdan yararlanabilirsiniz. Alışkanlıklarınızın genel resmini görmek isterseniz yaklaşık 6 dakikanızı ayırarak Yaşam Skorumuzla beslenme, hareket, uyku, stres, sosyal bağ ve vücut kompozisyonu alanlarında kendinizi değerlendirebilirsiniz.
Hepsini aynı anda değiştirmek gerekir mi?
Life's Essential 8 raporuna göre birden fazla ölçüt ideal düzeyin altında kalıyorsa bu ölçütlerin hepsini aynı anda ele almak gerekmez. Her seferinde bir başlık seçmek, bilhassa da kişinin kendi motivasyonuyla örtüşen başlığı seçmek başarılı sonuçlara yol açabilir. Yukarıdaki sekiz başlık tablosundan size en ulaşılabilir görünen başlığı seçip işe oradan başlayabilirsiniz.
Takviyeler kalp sağlığında nasıl bir yer tutar?
Kalbini korumak isteyen pek çok kişinin aklına vitamin ve mineral takviyeleri de gelir. 2018'de yayımlanan ve randomize kontrollü çalışmaların sonuçlarını bir araya getiren bir meta-analizde multivitaminin, C ve D vitaminlerinin, A vitamininin öncülü olan beta-karotenin, kalsiyumun ve selenyumun kalp-damar hastalıkları üzerinde bir etkisi görülmemiştir. Aynı meta-analizde folik asit ve B vitamini takviyeleri inme riskinde azalmayla ilişkili bulunmuş, antioksidan karışımlarında ve kolesterol düşürücü statin ilaçlarıyla birlikte kullanılan, B3 vitamini olarak da bilinen niasinde ise tüm nedenlere bağlı ölüm riskinde artış saptanmıştır.
Takviyeler üzerine yapılan bu meta-analizin yazarları, eksikliği olanlar da yeterli düzeyde alanlar da dahil bütün beslenme durumlarında herhangi bir takviyenin yararının kesin olarak gösterilmediği sonucuna varmıştır. Bir vitamin ya da mineral eksikliğiniz varsa bu eksikliğin giderilmesi ayrı bir konudur ve bunu hekiminizle istişare ederek ele alabilirsiniz. Hangi vitamin eksikliği neye yol açar? yazımız bu konuda size yol gösterebilir.
Türkiye'de tuz alımı kalp sağlığını nasıl etkiler?
Beslenme başlığında Türkiye için bilhassa göz önünde bulundurulması gereken bir konu da tuzdur. Türkiye'de günlük tuz alımını ölçmek amacıyla yürütülen ve 2010'da yayımlanan SALTURK çalışması, ülkeyi temsil etmesi hedeflenen bir grupta 1.970 kişiyle yapılmıştır. Alınan tuzun büyük kısmı idrarla atıldığı için katılımcılardan 24 saat boyunca biriktirilen idrar örnekleri toplanmış ve ortalama günlük tuz alımı yaklaşık 18 gram bulunmuştur. SALTURK çalışmasında tuz alımı arttıkça tansiyonun da yükseldiği yönünde bir ilişki saptanmıştır. Dünya Sağlık Örgütü ise yetişkinlere günde 5 gramdan, yani yaklaşık bir çay kaşığından az tuz tüketmelerini önerir.
Yemeğe sofrada tuz eklemeden önce tadına bakmak ve hazır ürünlerde etiketi okumak, tuzu azaltmak için kolay başlangıçlardır. Tansiyonla ilgili beslenme önerileri için Tansiyona iyi gelen yiyecekler yazımıza bakabilirsiniz.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Göğsünüzde ağrı ya da baskı hissi, ani nefes darlığı, soğuk terleme ya da bayılma gibi belirtiler yaşarsanız lütfen hiç beklemeden 112'yi arayın. Bu belirtilerin kalp krizine mi başka bir nedene mi bağlı olabileceğini önceden öğrenmek isterseniz Kalp krizi belirtileri ve Panik atak mı kalp krizi mi? yazılarımıza göz atabilirsiniz.
Acil olmayan durumlarda tansiyon, kolesterol ve kan şekeri ölçümlerinizi aile hekiminizle konuşabilirsiniz. Ailenizde kalp hastalığı öyküsü varsa, düzenli ilaç kullanıyorsanız ya da yeni bir egzersiz programına başlayacaksanız hekiminize danışmanız en güvenli yoldur. İlaçlarınızda herhangi bir değişiklik yapmadan önce de mutlaka hekiminizle görüşmenizi öneririz.
Sık sorulan sorular
Kalp sağlığını korumak için geç kalınmış olur mu?
Hayır, geç kalınmış sayılmaz. Amerikan Kalp Derneği'nin Life's Essential 8 raporu, kalp-damar sağlığını her yaşta iyileştirmenin yarar sağlayabileceğini, ideal düzeye ne kadar erken ulaşılırsa sonuçların da o kadar iyi olduğunu belirtir. Raporda aktarılan çalışmalarda kalp sağlığı puanı zaman içinde yükselen kişilerde kalp-damar hastalığı riski daha düşük bulunmuştur.
Ailemde kalp hastalığı varsa alışkanlıklarım fark yaratır mı?
Life's Essential 8 raporuna göre evet. Raporda ideal kalp sağlığı davranışları, genetik riski yüksek kişilerde kalp krizi gibi koroner olayların riskinde %50'ye yakın bir düşüşle ilişkilendirilmiştir. Genel kalp sağlığı puanının ailemizden aldığımız genlerle açıklanan kısmı da düşüktür.
Ruh sağlığı kalp sağlığını etkiler mi?
Life's Essential 8 raporu, psikolojik sağlığı ve sosyal koşulları sekiz ölçütün üzerinde yükseldiği zemin olarak görür, çünkü sağlıklı bir yaşam tarzını seçebilme gücümüz psikolojik sağlığımızdan ve sosyal koşullarımızdan etkilenir. Stresle başa çıkmanın yollarını Stres nasıl geçer? yazımızda bulabilirsiniz.
İlgili yazılar
Kaynaklar
- Lloyd-Jones DM, Allen NB, Anderson CAM, et al. Life's Essential 8: Updating and Enhancing the American Heart Association's Construct of Cardiovascular Health: A Presidential Advisory From the American Heart Association. Circulation. 2022, 146(5):e18-e43. doi:10.1161/CIR.0000000000001078 · PubMed 35766027
- Estruch R, Ros E, Salas-Salvadó J, et al. Primary Prevention of Cardiovascular Disease with a Mediterranean Diet Supplemented with Extra-Virgin Olive Oil or Nuts. N Engl J Med. 2018, 378(25):e34. doi:10.1056/NEJMoa1800389 · PubMed 29897866
- Bull FC, Al-Ansari SS, Biddle S, et al. World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour. Br J Sports Med. 2020, 54(24):1451-1462. doi:10.1136/bjsports-2020-102955 · PubMed 33239350
- World Health Organization. Tobacco (fact sheet). 26 June 2026.
- T.C. Sağlık Bakanlığı. ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı.
- Jenkins DJA, Spence JD, Giovannucci EL, et al. Supplemental Vitamins and Minerals for CVD Prevention and Treatment. J Am Coll Cardiol. 2018, 71(22):2570-2584. doi:10.1016/j.jacc.2018.04.020 · PubMed 29852980
- Erdem Y, Arici M, Altun B, et al. The relationship between hypertension and salt intake in Turkish population: SALTURK study. Blood Press. 2010, 19(5):313-318. doi:10.3109/08037051003802541 · PubMed 20698734
- World Health Organization. Salt reduction (fact sheet). 11 May 2026.



