Tahlil sonuçlarınıza göz attığınızda açlık kan şekerinizin hemen yanında bir de HbA1c satırıyla karşılaşırsınız. Halk arasında 3 aylık şeker olarak bilinen bu değerin açlık kan şekerinden ne farkı olduğunu, iki sayının aynı şeyi anlatıp anlatmadığını ve hangisine ne ölçüde güvenebileceğinizi kestirmek çoğu zaman kolay olmaz. Oysa iki ölçümün neyi yansıttığını bilmek, hem tahlil sonucunuzu daha sakin bir gözle okumanızı hem de hekiminizle yapacağınız görüşmeye hazırlıklı gitmenizi sağlar.
HbA1c değer tablosunda normal, prediyabet ve diyabet aralıkları
Diyabetin tanısına ve tedavisine ilişkin bakım standartlarını her yıl güncelleyen Amerikan Diyabet Derneği'nin 2026 standartlarındaki HbA1c sınıfları yetişkinler için geçerlidir. Aşağıdaki tablo bu sınıfları, aynı standartlardaki açlık kan şekeri eşikleriyle birlikte okunabilsin diye yan yana gösterir.
| Sınıf | HbA1c (%) | Açlık kan şekeri (mg/dL) |
|---|---|---|
| Normal | 5,7 altı | 100 altı |
| Prediyabet | 5,7–6,4 | 100–125 |
| Diyabet | 6,5 ve üzeri | 126 ve üzeri |
Açlık ve tokluk kan şekerine ilişkin eşiklerin tamamını kan şekeri kaç olmalı yazımızda bulabilirsiniz.
HbA1c ortalama kan şekerine nasıl çevrilir?
HbA1c ile ortalama kan şekeri arasındaki ilişki, 10 uluslararası merkezde diyabeti olan ve olmayan toplam 507 kişiyle yürütülen bir çalışmayla ortaya konmuştur. Bu çalışmada katılımcıların HbA1c değeri 3 ayın sonunda ölçülmüş ve önceki 3 ay boyunca kaydedilen ortalama kan şekeriyle karşılaştırılmıştır. Ortalama kan şekeri, glukozu gün boyu kesintisiz kaydeden bir sensörle yapılan sürekli glukoz izlemenin ve parmak ucundan alınan kanla yapılan ölçümlerin sonuçları birleştirilerek hesaplanmıştır. Çalışmanın ortaya koyduğu formüle göre ortalama kan şekeri, HbA1c değeri 28,7 ile çarpılıp çıkan sayıdan 46,7 düşülerek mg/dL cinsinden tahmin edilir (ortalama glukoz = 28,7 × HbA1c − 46,7).
Formülün yaşa, cinsiyete, diyabet türüne, etnik kökene ve sigara kullanımına göre ayrılan gruplarda anlamlı bir farklılık göstermediği görülmüştür. Bu formülü kendimiz uyguladığımızda HbA1c %5,7 olduğunda tahmini ortalama kan şekeri yaklaşık 117 mg/dL, %6,5 olduğunda yaklaşık 140 mg/dL, %7,0 olduğunda ise yaklaşık 154 mg/dL'dir. Yazının başındaki grafikte de gösterdiğimiz bu değerler bizim hesabımızdır ve aynı formülle kendi HbA1c sonucunuzun karşılığını siz de kolaylıkla hesaplayabilirsiniz.
HbA1c %6,5 iken tahmini ortalamanın yaklaşık 140 mg/dL çıkması, ilk bakışta diyabet için 126 mg/dL olarak belirlenen açlık kan şekeri eşiğiyle çelişiyormuş gibi görünebilir. Ne var ki ortalama kan şekeri, yemeklerden sonra yükselen değerler de dahil olmak üzere gün boyunca yapılan ölçümlerin tamamını kapsar, açlık kan şekeri ise aç karnına ölçülen tek bir anı gösterir.
HbA1c 5,7–6,4 aralığı diyabet riski için ne söylüyor?
Prediyabet aralığındaki bir HbA1c sonucunun ileride diyabete dönüşme olasılığı bakımından ne anlama geldiğini, kişileri zaman içinde izleyerek kimde diyabet geliştiğini kaydeden 70 gözlemsel çalışmanın sonuçlarını bir araya getiren bir meta-analiz incelemiştir. Meta-analize alınan çalışmalardan, prediyabeti HbA1c'nin %6,0–6,4 aralığında, yani prediyabet aralığının üst kesiminde olmasıyla tanımlayanlarda her yıl yaklaşık 1.000 kişiden 35,6'sında diyabet gelişmiştir. Bir başka deyişle her yıl 100 kişiden yaklaşık 3,6'sında diyabet ortaya çıkmıştır. Bu hız, açlık kan şekeri 100–125 mg/dL aralığında olan kişilerdeki hızla (yılda 1.000 kişide 35,5) neredeyse aynıdır. Açlık kan şekeri yüksekliğinin, glukoz tolerans bozukluğu adı verilen ve şekerli bir içecek içildikten iki saat sonra ölçülen kan şekerinin yüksek çıkmasıyla tanımlanan durumla bir arada bulunduğu kişilerde ise hız yılda 1.000 kişide 70,4 ile yaklaşık iki kat daha yüksek bulunmuştur.
Prediyabet aralığındaysanız atabileceğiniz adımları insülin direnci nasıl kırılır yazımızda ayrıntılı olarak ele alıyoruz.
HbA1c ne zaman yanıltabilir?
HbA1c alyuvarlardaki hemoglobin üzerinden ölçüldüğü için, başta alyuvarları ve hemoglobini etkileyen hastalıklar olmak üzere bazı durumlarda kan şekerini olduğundan farklı gösterebilir. HbA1c'nin diyabet tanısındaki üstünlüklerini ve sınırlılıklarını değerlendiren bir derlemeye göre demir eksikliğine bağlı kansızlığı, yani demir eksikliği anemisi olan bir kişide HbA1c, diyabeti olmadığı hâlde kişiyi diyabetli gösterebilir. Alyuvarların olağandan hızlı yıkılıp yenilendiği durumlar, kalıtım yoluyla geçen bazı hemoglobin farklılıkları, ileri evre böbrek yetmezliği ve aşırı alkol tüketimi de HbA1c sonucunu yanıltabilir. Aynı derlemeye göre gebelikte ve ileri yaşta HbA1c'nin diyabeti saptamadaki başarısı daha düşüktür. Bu durumlardan birinde hekiminiz sonucu başka bir ölçümle doğrulamak isteyebilir.
Sürekli glukoz sensörü kullanan ama diyabeti olmayan kişilerin bilhassa göz önünde bulundurması gereken bir nokta daha vardır. Sensörün kaydettiği ortalama kan şekerinden bir formülle hesaplanan tahmini HbA1c değerine glukoz yönetim göstergesi (GMI) denir. Diyabeti olmayan 153 çocuk ve yetişkinin katıldığı bir çalışmada GMI, laboratuvarda ölçülen HbA1c'den ortalama 0,59 puan yüksek bulunmuş ve katılımcıların %71'inde GMI ile HbA1c arasındaki fark 0,4 puan ya da daha fazla olmuştur. Çalışmanın yazarları, diyabeti olmayan sağlıklı kişilerde GMI'nin HbA1c'yi doğru biçimde tahmin etmediği sonucuna varmıştır. Bu nedenle diyabetiniz yoksa sensörünüzün gösterdiği tahmini değer yerine laboratuvarda ölçülen HbA1c sonucunuzu esas almanız yerinde olur.
Ne zaman doktora başvurmalı?
HbA1c sonucunuz %5,7 ve üzerinde çıktıysa sonucu aile hekiminizle konuşmanızı, %6,5 ve üzerindeyse diyabet değerlendirmesi için gecikmeden bir hekime başvurmanızı öneririz. Kansızlık, böbrek hastalığı ya da kalıtsal bir hemoglobin farklılığı gibi bir durumunuz olduğunu biliyorsanız, bu durumlar HbA1c sonucunun yorumunu değiştirebileceği için hekiminize mutlaka belirtin. Diyabet tanınız varsa HbA1c hedefinizi hekiminiz sizin durumunuzu göz önünde bulundurarak belirler, ilaç ya da insülin planınızdaki her değişikliği de hekiminizle istişare ederek yapmanızı öneririz.
Kan şekeriniz yüksek de olsa düşük de olsa, bilinç bulanıklığı, tekrarlayan kusma ya da nefes darlığı yaşarsanız lütfen HbA1c sonucunuzu ya da randevunuzu beklemeden 112'yi arayın. Kan şekeriniz ve tahlil sonuçlarınızla ilgili her sorunuzda aile hekiminizden ve sağlık kurumlarından her zaman yardım alabilirsiniz.
Sık sorulanlar
HbA1c yüzde mi yoksa mmol/mol mü yazılır?
Bazı laboratuvarlar HbA1c'yi yüzde yerine mmol/mol birimiyle bildirir. Bu yazıdaki eşikler yüzde birimiyle verildiği için yalnızca yüzde cinsinden bildirilen sonuçlarla karşılaştırılabilir. Sonucunuzu değerlendirirken raporunuzdaki birimi ve laboratuvarınızın normal kabul ettiği değerleri gösteren referans aralığını esas almanızı öneririz.
Diyabeti olan biri için HbA1c hedefi kaç olmalı?
Diyabeti olan kişilerde HbA1c hedefini hekim, kişinin durumunu göz önünde bulundurarak belirler. Kendi hedefinizi diyabet takibinizi yapan hekiminizle istişare edebilirsiniz.
İlgili araçlarımız ve yazılarımız
- Alışkanlıklarınızın genel resmini görmek isterseniz yaklaşık 6 dakikanızı ayırarak Yaşam Skorumuzla beslenme, hareket, uyku, stres, sosyal bağ ve vücut kompozisyonu alanlarında kendinizi değerlendirebilirsiniz.
- Kan şekeri kaç olmalı? Açlık ve tokluk değerleri, prediyabet ve diyabet eşikleri
- Kan şekeri düşüklüğü belirtileri: Neden düşer, reaktif hipoglisemi
- İnsülin direnci nedir, belirtileri nelerdir?
Kaynaklar
- American Diabetes Association Professional Practice Committee. 2. Diagnosis and Classification of Diabetes: Standards of Care in Diabetes-2026. Diabetes Care. 2026, 49(Suppl 1):S27-S49. doi:10.2337/dc26-S002 · PubMed 41358893
- Nathan DM, Kuenen J, Borg R, et al. Translating the A1C assay into estimated average glucose values. Diabetes Care. 2008, 31(8):1473-1478. doi:10.2337/dc08-0545 · PubMed 18540046
- Morris DH, Khunti K, Achana F, et al. Progression rates from HbA1c 6.0-6.4% and other prediabetes definitions to type 2 diabetes: a meta-analysis. Diabetologia. 2013, 56(7):1489-1493. doi:10.1007/s00125-013-2902-4 · PubMed 23584433
- Lippi G, Targher G. Glycated hemoglobin (HbA1c): old dogmas, a new perspective? Clin Chem Lab Med. 2010, 48(5):609-614. doi:10.1515/cclm.2010.144 · PubMed 20464776
- Shah VN, Vigers T, Pyle L, et al. Discordance Between Glucose Management Indicator and Glycated Hemoglobin in People Without Diabetes. Diabetes Technol Ther. 2023, 25(5):324-328. doi:10.1089/dia.2022.0544 · PubMed 36790875



