Tahlil sonucunuzda açlık kan şekerinin sınırın hemen üstünde çıktığını görmek kuşkusuz insanı tedirgin eder, zira yalnızca birkaç birimlik bir fark, sonucun bambaşka bir adla anılmasına yetebilir. Yemekten sonra ölçülen değerler söz konusu olduğunda ise hangi sayının neye göre değerlendirileceği büsbütün karışık bir hâl alır. Oysa her ölçümün hangi koşulda yapıldığını ve hangi eşikle karşılaştırıldığını bildiğinizde sonucunuzu çok daha sakin bir gözle okuyabilirsiniz.
Açlık ve tokluk kan şekeri değerleri tablosu
Aşağıdaki tablo, kan şekerini, tıbbi adıyla glukozu değerlendirmekte kullanılan üç ölçümü bir arada gösterir. Tablonun ilk satırı aç karnına ölçülen açlık kan şekerini, ikinci satırı laboratuvarda 75 g glukoz çözeltisi içildikten 2 saat sonra alınan kandaki değeri, son satırı ise kan şekerinin yaklaşık son 3 aylık ortalamasını yansıtan HbA1c'yi gösterir. İkinci satırdaki ölçüm, halk arasında şeker yükleme testi olarak bilinen glukoz tolerans testiyle yapılır. Amerikan Diyabet Derneği'nin 2026 standartlarına dayanan bu sınıflar yetişkinler içindir ve laboratuvarda kanın sıvı kısmında, yani plazmada ölçülen glukoz ile yine laboratuvarda ölçülen HbA1c için tanımlanmıştır.
| Ölçüm | Normal | Prediyabet | Diyabet |
|---|---|---|---|
| Açlık kan şekeri (mg/dL) | 100 altı | 100–125 | 126 ve üzeri |
| 75 g glukozlu testte 2. saat (mg/dL) | 140 altı | 140–199 | 200 ve üzeri |
| HbA1c (%) | 5,7 altı | 5,7–6,4 | 6,5 ve üzeri |
Tablonun ikinci satırında prediyabet sütununa düşen 140–199 mg/dL aralığı, prediyabeti inceleyen çalışmalarda glukoz tolerans bozukluğu adıyla anılır. Son satırdaki HbA1c değerinin nasıl yorumlandığını ise HbA1c yazımızda ayrıntılı olarak anlatıyoruz.
Yemekten 2 saat sonra kan şekeri kaç olmalı?
Tanıda kullanılan tokluk değeri, sıradan bir öğünden sonra değil, şeker yükleme testinde 75 g glukoz çözeltisi içildikten 2 saat sonra laboratuvarda ölçülür ve tablodaki 140 ve 200 mg/dL eşikleri bu test için belirlenmiştir. Diyabeti olmayan kişilerde kan şekerinin gün boyunca, öğünlerden sonra da dahil olmak üzere hangi aralıkta seyrettiğini ise bir sensör çalışması gösterir.
Birden çok merkezde yürütülen bu sensör çalışmasında 7–80 yaş arasındaki, sağlıklı ve obezitesi olmayan 153 kişi, cilde yerleştirilen ve şeker düzeyini gün boyu aralıksız izleyen küçük bir cihaz olan sürekli glukoz sensörünü 10 güne kadar takmıştır. Katılımcıların ortalama glukoz değeri çoğu yaş grubunda 98–99 mg/dL bulunmuştur. Ortanca değerlere, yani katılımcılar sıralandığında tam ortaya düşen değerlere bakıldığında zamanın %96'sı 70–140 mg/dL arasında geçmiş, 140 mg/dL'nin üzerinde geçen süre ise günde yaklaşık 30 dakika olmuştur.
Sensör çalışmasının sonuçları, sağlıklı kişilerde de yemekten sonra kısa süreli olarak 140 mg/dL'nin üzerinde değerler görülebildiğini gösterir. Bu sonuçları sağlıklı kişilerde beklenen aralık için bir başvuru noktası olarak düşünebilirsiniz, tanıda esas alınan eşikler ise yukarıdaki tabloda yer alır.
Prediyabet ne demek ve diyabete dönüşür mü?
Prediyabet, kan şekeri değerlerinin normalin üstünde ama diyabet eşiğinin altında kaldığı ara bölgedir. Prediyabet aralığındaki kişilerin zaman içinde nasıl bir seyir izlediğini, tıbbi araştırmaları bir araya getirip değerlendiren uluslararası Cochrane ağının bir derlemesi incelemiştir. Katılımcıları belli bir süre boyunca izleyen 103 çalışmayı birleştiren Cochrane derlemesine göre prediyabet aralığındaki kişilerde izlem süresi uzadıkça diyabet görülme oranı artmıştır. Aynı derlemede kişilerin azımsanmayacak bir kısmının normal kan şekerine döndüğü de görülmüştür, nitekim 1 ile 5 yıl süren izlemlerde normale dönenlerin oranı %33 ile %59 arasında bulunmuştur.
Vücudun, kan şekerini düzenleyen insülin hormonuna yeterince yanıt verememesi insülin direnci olarak bilinir. Prediyabet aralığındaki bir kişi için atılabilecek adımları insülin direnci nasıl kırılır yazımızda ele alıyoruz.
Tahlil sonucu nasıl okunur? Bir örnek
Yöntemi göstermek için hazırladığımız ve gerçek bir kişiye ait olmayan bir tahlilde açlık kan şekerinin 108 mg/dL, HbA1c'nin ise %5,5 çıktığını düşünelim. Açlık değeri 100–125 mg/dL aralığında kaldığı için prediyabet sınıfına, HbA1c ise %5,7'nin altında olduğu için normal sınıfa girer. İki ölçümün farklı sınıflara düşebilmesinin sebebi, açlık kan şekerinin tek bir sabahı, HbA1c'nin ise yaklaşık son 3 ayın ortalamasını yansıtmasıdır. Örnekteki iki sonucun birlikte ne anlama geldiğine ve ölçümün tekrarlanması gerekip gerekmediğine ise hekiminiz karar verir.
Türkiye'de kan şekeri yüksekliği ne kadar yaygın?
Kan şekeri değerlerini doğru okumanın önemi, diyabetin Türkiye'deki yaygınlığı göz önünde bulundurulduğunda daha da belirginleşir. Diyabetin toplumda ne kadar yaygın olduğunu araştıran Türkiye Diyabet Epidemiyolojisi Çalışması-II (TURDEP-II), Türkiye genelinde 20 yaş ve üzerindeki 26.499 yetişkini kapsamıştır. Çalışmada bütün katılımcıların açlık kan şekeri ölçülmüş, uygun görülenlere ayrıca şeker yükleme testi yapılmıştır. Diyabet yaygınlığı %16,5 bulunmuş, yetişkinlerin %7,5'inde ise daha önce tanı konmamış diyabet ilk kez bu çalışmada saptanmıştır. Çalışmada bulunan %16,5'lik oran, Türkiye'de yaklaşık 6,5 milyon yetişkinin diyabetli olduğu anlamına gelir. İlk TURDEP çalışmasıyla karşılaştırıldığında ise diyabet yaygınlığının 12 yılda %90 arttığı bildirilmiştir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Açlık kan şekeriniz 100 mg/dL ve üzerinde ya da HbA1c'niz %5,7 ve üzerinde çıktıysa sonucunuz hakkında aile hekiminizle istişare edin. Açlık kan şekeriniz 126 mg/dL ve üzerinde ya da HbA1c'niz %6,5 ve üzerindeyse sonucunuz diyabet aralığındadır ve vakit kaybetmeden hekiminize değerlendirtmeniz yerinde olur. Tanıyı ve izlem planını hekiminiz belirler, aile hekiminiz de sizi doğru polikliniğe yönlendirebilir.
Kan şekeriniz yüksek ya da düşükken bilinç bulanıklığı, tekrarlayan kusma veya nefes darlığı yaşarsanız, bu belirtiler acil yardım gerektirebileceği için lütfen beklemeden 112'yi arayın. Kan şekerinin düşmesiyle ortaya çıkan belirtiler için kan şekeri düşüklüğü yazımıza göz atabilirsiniz. Kan şekerinizle ilgili her sorunuzda aile hekiminizden ve sağlık kurumlarından her zaman yardım alabilirsiniz.
Sık sorulanlar
Yaşa göre kan şekeri değişir mi?
Sağlıklı ve obezitesi olmayan 153 kişinin sürekli glukoz sensörü taktığı bir çalışmada ortalama glukoz çoğu yaş grubunda 98–99 mg/dL iken 60 yaş üzerindeki katılımcılarda 104 mg/dL bulunmuştur. Amerikan Diyabet Derneği'nin yetişkinler için verdiği tanı eşikleri ise yaşa göre ayrılmaz.
Evde parmak ucu ya da sensör ölçümüyle diyabet tanısı konur mu?
Diyabet tanısı için laboratuvar tahlili gerekir, çünkü tanı eşikleri laboratuvarda ölçülen plazma glukozu için tanımlanmıştır. Evdeki cihazınız ya da sensörünüz yüksek bir değer gösterirse laboratuvar tahlili için hekiminize başvurabilirsiniz.
İlgili araçlarımız ve yazılarımız
- Alışkanlıklarınızın genel resmini görmek isterseniz yaklaşık 6 dakikanızı ayırarak Yaşam Skorumuzla beslenme, hareket, uyku, stres, sosyal bağ ve vücut kompozisyonu alanlarında kendinizi değerlendirebilirsiniz.
- HbA1c (3 aylık şeker) kaç olmalı?
- Kan şekeri düşüklüğü belirtileri: Neden düşer, reaktif hipoglisemi
- İnsülin direnci nedir, belirtileri nelerdir?
- HOMA-IR kaç olmalı? İnsülin direnci hesaplama ve tahlil okuma
Kaynaklar
- American Diabetes Association Professional Practice Committee. 2. Diagnosis and Classification of Diabetes: Standards of Care in Diabetes-2026. Diabetes Care. 2026, 49(Suppl 1):S27-S49. doi:10.2337/dc26-S002 · PubMed 41358893
- Richter B, Hemmingsen B, Metzendorf MI, Takwoingi Y. Development of type 2 diabetes mellitus in people with intermediate hyperglycaemia. Cochrane Database Syst Rev. 2018, 10(10):CD012661. doi:10.1002/14651858.CD012661.pub2 · PubMed 30371961
- Shah VN, DuBose SN, Li Z, et al. Continuous Glucose Monitoring Profiles in Healthy Nondiabetic Participants: A Multicenter Prospective Study. J Clin Endocrinol Metab. 2019, 104(10):4356-4364. doi:10.1210/jc.2018-02763 · PubMed 31127824
- Nathan DM, Kuenen J, Borg R, et al. Translating the A1C assay into estimated average glucose values. Diabetes Care. 2008, 31(8):1473-1478. doi:10.2337/dc08-0545 · PubMed 18540046
- Satman I, et al. Twelve-year trends in the prevalence and risk factors of diabetes and prediabetes in Turkish adults. Eur J Epidemiol. 2013, 28(2):169-180. doi:10.1007/s10654-013-9771-5 · PubMed 23407904



