Akdeniz diyetinin ilkelerini kavramak kolaydır, asıl güçlük çoğu zaman haftanın ilk sabahında tabağa ne koyacağınıza karar verirken başlar. Zeytinyağlı yemekler, kuru baklagiller, hamsi ve ceviz gibi tanıdık malzemeler elinizin altındadır, ne var ki bu malzemelerin yedi güne nasıl dağıtılacağı belirsiz kalır. Peki hangisi haftada kaç kez sofraya gelmelidir?

7 günlük Akdeniz diyeti listesinde hangi yemekler yer alır?
Menüyü kurarken İspanya'da yürütülen PREDIMED çalışmasının uyum ölçeğini esas aldık. Adı, İspanyolcada Akdeniz diyetiyle korunma anlamına gelen Prevención con Dieta Mediterránea ifadesinin kısaltması olan PREDIMED çalışmasında, katılımcıların Akdeniz diyetine ne ölçüde uyduğu 14 maddelik kısa bir soru listesiyle puanlanmıştır. Ölçeğin maddelerinden çoğu zeytinyağı, sebze, meyve, baklagil, balık ya da kuruyemiş gibi bir besinin ne miktarda ya da ne sıklıkla tüketildiğini sorar ve belirlenen eşiğe ulaşılan her madde 1 puan getirir.
Yemekleri Ege ve Türk mutfağından seçtik. Zeytinyağı hem pişirmede hem salatada ana yağdır, içecek olarak da su ve şekersiz çay düşündük. Her kahvaltıda bir avuç (yaklaşık 30 g) ceviz, badem ya da fındık yer alır, öğle ve akşam yemeklerinin yanına ise gün içindeki toplamı 3'ü bulacak kadar meyve eklenir.
| Gün | Kahvaltı | Öğle | Akşam |
|---|---|---|---|
| Pazartesi | Tam buğday ekmeği, beyaz peynir, domates, salatalık, zeytin, ceviz | Zeytinyağlı taze fasulye, bulgur pilavı, yoğurt | Izgara levrek, roka ve havuç salatası |
| Salı | Yoğurt, mevsim meyvesi, badem, tam buğday ekmeği | Zeytinyağlı barbunya pilaki, çoban salata | Zeytinyağlı ıspanak, yoğurt, tam buğday ekmeği |
| Çarşamba | Beyaz peynir, domates, zeytin, tam buğday ekmeği, fındık | Kırmızı mercimek çorbası, çoban salata, tam buğday ekmeği | Fırında sebzeli tavuk |
| Perşembe | Yoğurt, ceviz, mevsim meyvesi | Zeytinyağlı enginar, bulgur pilavı | Fırında hamsi, maydanoz ve roka salatası |
| Cuma | Zeytinyağıyla menemen, tam buğday ekmeği, badem | Nohutlu bulgur pilavı, cacık, çoban salata | Haşlanmış Ege otları (zeytinyağı ve limonla), beyaz peynir, ekmek |
| Cumartesi | Zeytin, peynir, domates, salatalık, ekmek, ceviz | Küçük porsiyon ızgara köfte, çoban salata, yoğurt | Izgara ya da fırında istavrit, marul ve semizotu salatası |
| Pazar | Yoğurt, mevsim meyvesi, fındık | Zeytinyağlı kuru fasulye, salata | Zeytinyağlı pırasa, yoğurt |
PREDIMED ölçeğinde zeytinyağı için günlük eşik, kızartmada ve salatada kullanılan yağ dahil toplam 4 yemek kaşığıdır. Menüdeki yemeklerin ve salataların yağını bu toplama ulaşacak biçimde ayarlayabilirsiniz.
Menü PREDIMED ölçeğinin eşikleriyle nasıl örtüşür?
PREDIMED ölçeğindeki maddelerin bir kısmı haftalık, bir kısmı günlük tüketime bakar. Aşağıdaki tabloda bu maddeleri menüdeki karşılıklarıyla yan yana koyduk.
| Ölçekteki madde | Eşik | Menüdeki karşılığı |
|---|---|---|
| Baklagil | Haftada 3 porsiyon ve üzeri | 4 öğün (Salı, Çarşamba, Cuma, Pazar) |
| Balık | Haftada 3 porsiyon ve üzeri | 3 öğün (Pazartesi, Perşembe, Cumartesi) |
| Kuruyemiş | Haftada 3 porsiyon ve üzeri | 7 gün, her gün 1 porsiyon |
| Kırmızı et | Günde 1 porsiyondan az | Haftada 1 öğün (Cumartesi, küçük porsiyon) |
| Tavuk ya da hindi tercihi | Dana, domuz ve sucuk yerine tavuk | Çarşamba akşamı tavuk |
| Domatesi soğan ya da sarımsakla zeytinyağında pişirerek yapılan sos (sofrito) | Haftada 2 kez ve üzeri | 3 yemek (taze fasulye, barbunya pilaki, kuru fasulye) |
| Hazır tatlı ve hamur işi | Haftada 3'ten az | Menüde yok |
| Tereyağı, margarin, krema | Günde 1 porsiyondan az | Menüde yok |
| Şekerli ya da gazlı içecek | Günde 1'den az | Menüde yok |
Sebze ve meyve için ölçek günlük miktara baktığından bu iki maddeyi tabloya almadık. Menüde her günün öğle ve akşam yemeğinde bir sebze yemeği ya da salata bulunur, PREDIMED ölçeği ise günde en az 2 porsiyon sebze ister ve bir porsiyonu 200 g sayar, dolayısıyla tabağınızdaki sebze miktarını bu ölçüye göre ayarlayabilirsiniz. Meyvede eşik günde 3 adettir ve menüde gün içinde toplam 3 meyveye yer vermemiz de bu eşikten gelir.
3 günlük ya da farklı bir liste isterseniz
Yalnızca üç günlük bir liste arıyorsanız menünün ilk üç gününü tek başına kullanabilirsiniz, ne var ki haftalık eşikleri tamamlamak için diğer günlerden de yararlanmanız gerekir. Nitekim Pazartesi ile Çarşamba arasında yalnızca 1 balık ve 2 baklagil öğünü vardır. Haftalık sayıları korumak için balığı, baklagili ve kuruyemişi haftanın diğer günlerine de yaymanız yeterlidir. Menüdeki bir yemeği değiştirmek isterseniz yerine aynı besin grubundan bir yemek koyabilirsiniz, örneğin hamsi yerine istavrit ya da palamut, nohut yerine mercimek ya da kuru fasulye seçilebilir.
Bu menüyü besin gruplarının hafta içindeki dağılımını göstermek için hazırladık ve kalorisini hesaplamadık. Akdeniz diyetine kalori azaltımının ve fiziksel aktivitenin eklendiği, kilo vermeyi hedefleyen bir program ise İspanya'da 55–75 yaş arası, fazla kilolu ve metabolik sendromu olan, yani geniş bel çevresi, yüksek tansiyon, yüksek kan şekeri ve kan yağı bozukluklarından birkaçını bir arada taşıyan yetişkinlerle yürütülen PREDIMED-Plus çalışmasında sınanmıştır. Bu programın ayrıntılarını ve Akdeniz diyetinin kilo verdirip verdirmediğini Akdeniz diyeti nasıl yapılır? yazımızda ele aldık.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Kalp-damar hastalığı, diyabet, böbrek hastalığı ya da yüksek tansiyon nedeniyle ilaç kullanıyorsanız, menüyü uygulamaya başlamadan önce hekiminize ya da diyetisyeninize mutlaka danışın. İlaçlarınızla ilgili her değişikliği, diyet nedeniyle de olsa, hekiminizle birlikte yapmanız en güvenli yoldur. Hamileyseniz ya da geçmişte bir yeme bozukluğu yaşadıysanız, kısıtlı bir beslenme planını kendi başınıza değil, bir hekim ya da diyetisyenle istişare ederek kurmanız en doğrusudur. Beslenmenizi değiştirirken aklınıza takılan her konuda hekiminizden ve diyetisyeninizden her zaman yardım alabilirsiniz.
İlgili yazılar
- Akdeniz diyeti nedir? Temel bileşenleri ve PREDIMED kanıtı
- Akdeniz diyeti nasıl yapılır? Neler yenmez, kilo verdirir mi, Türk mutfağına uyarlama
- Yeşil Akdeniz diyeti nedir? Klasik Akdeniz diyetinden farkı
- Protein ihtiyacı nasıl karşılanır? Kaç yumurta, hangi besinler
- Tansiyona iyi gelen yiyecekler: DASH beslenmesi ve tuz azaltma
Sık sorulan sorular
Menüdeki balık yerine ne yenebilir?
Menüdeki balığın yerine istavrit ya da palamut gibi başka bir balık seçebilir, midye ve benzeri kabuklu deniz ürünlerine de yer verebilirsiniz, zira PREDIMED ölçeği balıkla kabuklu deniz ürünlerini aynı maddede sayar. Ölçekte 100 ile 150 g balık ya da 200 g kabuklu deniz ürünü 1 porsiyon kabul edilir.
Menüde sofrito neye karşılık gelir?
Sofrito, domatesin soğan, pırasa ya da sarımsakla birlikte zeytinyağında kısık ateşte pişirilmesiyle hazırlanan bir sostur. PREDIMED ölçeğinde sofritonun haftada 2 kez ve üzeri tüketilmesi 1 puan getirir. Menüdeki taze fasulye, barbunya pilaki ve kuru fasulyeyi bu sosla pişirildiklerini varsayarak sofrito sayımına kattık.
Kaynaklar
- Martínez-González MA, García-Arellano A, Toledo E, et al. A 14-item Mediterranean diet assessment tool and obesity indexes among high-risk subjects: the PREDIMED trial. PLoS One. 2012, 7(8):e43134. doi:10.1371/journal.pone.0043134 · PubMed
- Ruiz-Canela M, Corella D, Martínez-González MÁ, et al. Comparison of an energy-reduced Mediterranean diet and physical activity versus an ad libitum Mediterranean diet in the prevention of type 2 diabetes: a secondary analysis of a randomized controlled trial. Ann Intern Med. 2025, 178(10):1378-1389. doi:10.7326/ANNALS-25-00388 · PubMed



