← Sağlık Kütüphanesi

Beslenme · 5 dk okuma

Akdeniz diyeti listesi: Ege mutfağıyla 7 günlük örnek menü

Akdeniz diyetinin ilkelerini kavramak kolaydır, asıl güçlük çoğu zaman haftanın ilk sabahında tabağa ne koyacağınıza karar verirken başlar. Zeytinyağlı yemekler, kuru baklagiller, hamsi ve ceviz gibi tanıdık malzemeler elinizin altındadır, ne var ki bu malzemelerin yedi güne nasıl dağıtılacağı belirsiz kalır. Peki hangisi haftada kaç kez sofraya gelmelidir?

Örnek 7 günlük Ege menüsünde haftada 4 baklagilli öğün, 3 balıklı öğün ve 7 gün kuruyemiş bulunduğunu, her birinin PREDIMED uyum ölçeğindeki haftada en az 3 porsiyonluk eşiğe ulaştığını ya da onu aştığını gösteren grafik
Örnek menünün haftalık sayıları ve PREDIMED uyum ölçeğindeki eşik (haftada en az 3). Kaynak: PREDIMED çalışması, PLoS One, 2012 (ölçüt).

7 günlük Akdeniz diyeti listesinde hangi yemekler yer alır?

Menüyü kurarken İspanya'da yürütülen PREDIMED çalışmasının uyum ölçeğini esas aldık. Adı, İspanyolcada Akdeniz diyetiyle korunma anlamına gelen Prevención con Dieta Mediterránea ifadesinin kısaltması olan PREDIMED çalışmasında, katılımcıların Akdeniz diyetine ne ölçüde uyduğu 14 maddelik kısa bir soru listesiyle puanlanmıştır. Ölçeğin maddelerinden çoğu zeytinyağı, sebze, meyve, baklagil, balık ya da kuruyemiş gibi bir besinin ne miktarda ya da ne sıklıkla tüketildiğini sorar ve belirlenen eşiğe ulaşılan her madde 1 puan getirir.

Yemekleri Ege ve Türk mutfağından seçtik. Zeytinyağı hem pişirmede hem salatada ana yağdır, içecek olarak da su ve şekersiz çay düşündük. Her kahvaltıda bir avuç (yaklaşık 30 g) ceviz, badem ya da fındık yer alır, öğle ve akşam yemeklerinin yanına ise gün içindeki toplamı 3'ü bulacak kadar meyve eklenir.

GünKahvaltıÖğleAkşam
PazartesiTam buğday ekmeği, beyaz peynir, domates, salatalık, zeytin, cevizZeytinyağlı taze fasulye, bulgur pilavı, yoğurtIzgara levrek, roka ve havuç salatası
SalıYoğurt, mevsim meyvesi, badem, tam buğday ekmeğiZeytinyağlı barbunya pilaki, çoban salataZeytinyağlı ıspanak, yoğurt, tam buğday ekmeği
ÇarşambaBeyaz peynir, domates, zeytin, tam buğday ekmeği, fındıkKırmızı mercimek çorbası, çoban salata, tam buğday ekmeğiFırında sebzeli tavuk
PerşembeYoğurt, ceviz, mevsim meyvesiZeytinyağlı enginar, bulgur pilavıFırında hamsi, maydanoz ve roka salatası
CumaZeytinyağıyla menemen, tam buğday ekmeği, bademNohutlu bulgur pilavı, cacık, çoban salataHaşlanmış Ege otları (zeytinyağı ve limonla), beyaz peynir, ekmek
CumartesiZeytin, peynir, domates, salatalık, ekmek, cevizKüçük porsiyon ızgara köfte, çoban salata, yoğurtIzgara ya da fırında istavrit, marul ve semizotu salatası
PazarYoğurt, mevsim meyvesi, fındıkZeytinyağlı kuru fasulye, salataZeytinyağlı pırasa, yoğurt

PREDIMED ölçeğinde zeytinyağı için günlük eşik, kızartmada ve salatada kullanılan yağ dahil toplam 4 yemek kaşığıdır. Menüdeki yemeklerin ve salataların yağını bu toplama ulaşacak biçimde ayarlayabilirsiniz.

Menü PREDIMED ölçeğinin eşikleriyle nasıl örtüşür?

PREDIMED ölçeğindeki maddelerin bir kısmı haftalık, bir kısmı günlük tüketime bakar. Aşağıdaki tabloda bu maddeleri menüdeki karşılıklarıyla yan yana koyduk.

Ölçekteki maddeEşikMenüdeki karşılığı
BaklagilHaftada 3 porsiyon ve üzeri4 öğün (Salı, Çarşamba, Cuma, Pazar)
BalıkHaftada 3 porsiyon ve üzeri3 öğün (Pazartesi, Perşembe, Cumartesi)
KuruyemişHaftada 3 porsiyon ve üzeri7 gün, her gün 1 porsiyon
Kırmızı etGünde 1 porsiyondan azHaftada 1 öğün (Cumartesi, küçük porsiyon)
Tavuk ya da hindi tercihiDana, domuz ve sucuk yerine tavukÇarşamba akşamı tavuk
Domatesi soğan ya da sarımsakla zeytinyağında pişirerek yapılan sos (sofrito)Haftada 2 kez ve üzeri3 yemek (taze fasulye, barbunya pilaki, kuru fasulye)
Hazır tatlı ve hamur işiHaftada 3'ten azMenüde yok
Tereyağı, margarin, kremaGünde 1 porsiyondan azMenüde yok
Şekerli ya da gazlı içecekGünde 1'den azMenüde yok

Sebze ve meyve için ölçek günlük miktara baktığından bu iki maddeyi tabloya almadık. Menüde her günün öğle ve akşam yemeğinde bir sebze yemeği ya da salata bulunur, PREDIMED ölçeği ise günde en az 2 porsiyon sebze ister ve bir porsiyonu 200 g sayar, dolayısıyla tabağınızdaki sebze miktarını bu ölçüye göre ayarlayabilirsiniz. Meyvede eşik günde 3 adettir ve menüde gün içinde toplam 3 meyveye yer vermemiz de bu eşikten gelir.

3 günlük ya da farklı bir liste isterseniz

Yalnızca üç günlük bir liste arıyorsanız menünün ilk üç gününü tek başına kullanabilirsiniz, ne var ki haftalık eşikleri tamamlamak için diğer günlerden de yararlanmanız gerekir. Nitekim Pazartesi ile Çarşamba arasında yalnızca 1 balık ve 2 baklagil öğünü vardır. Haftalık sayıları korumak için balığı, baklagili ve kuruyemişi haftanın diğer günlerine de yaymanız yeterlidir. Menüdeki bir yemeği değiştirmek isterseniz yerine aynı besin grubundan bir yemek koyabilirsiniz, örneğin hamsi yerine istavrit ya da palamut, nohut yerine mercimek ya da kuru fasulye seçilebilir.

Bu menüyü besin gruplarının hafta içindeki dağılımını göstermek için hazırladık ve kalorisini hesaplamadık. Akdeniz diyetine kalori azaltımının ve fiziksel aktivitenin eklendiği, kilo vermeyi hedefleyen bir program ise İspanya'da 55–75 yaş arası, fazla kilolu ve metabolik sendromu olan, yani geniş bel çevresi, yüksek tansiyon, yüksek kan şekeri ve kan yağı bozukluklarından birkaçını bir arada taşıyan yetişkinlerle yürütülen PREDIMED-Plus çalışmasında sınanmıştır. Bu programın ayrıntılarını ve Akdeniz diyetinin kilo verdirip verdirmediğini Akdeniz diyeti nasıl yapılır? yazımızda ele aldık.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Kalp-damar hastalığı, diyabet, böbrek hastalığı ya da yüksek tansiyon nedeniyle ilaç kullanıyorsanız, menüyü uygulamaya başlamadan önce hekiminize ya da diyetisyeninize mutlaka danışın. İlaçlarınızla ilgili her değişikliği, diyet nedeniyle de olsa, hekiminizle birlikte yapmanız en güvenli yoldur. Hamileyseniz ya da geçmişte bir yeme bozukluğu yaşadıysanız, kısıtlı bir beslenme planını kendi başınıza değil, bir hekim ya da diyetisyenle istişare ederek kurmanız en doğrusudur. Beslenmenizi değiştirirken aklınıza takılan her konuda hekiminizden ve diyetisyeninizden her zaman yardım alabilirsiniz.

İlgili yazılar

Sık sorulan sorular

Menüdeki balık yerine ne yenebilir?

Menüdeki balığın yerine istavrit ya da palamut gibi başka bir balık seçebilir, midye ve benzeri kabuklu deniz ürünlerine de yer verebilirsiniz, zira PREDIMED ölçeği balıkla kabuklu deniz ürünlerini aynı maddede sayar. Ölçekte 100 ile 150 g balık ya da 200 g kabuklu deniz ürünü 1 porsiyon kabul edilir.

Menüde sofrito neye karşılık gelir?

Sofrito, domatesin soğan, pırasa ya da sarımsakla birlikte zeytinyağında kısık ateşte pişirilmesiyle hazırlanan bir sostur. PREDIMED ölçeğinde sofritonun haftada 2 kez ve üzeri tüketilmesi 1 puan getirir. Menüdeki taze fasulye, barbunya pilaki ve kuru fasulyeyi bu sosla pişirildiklerini varsayarak sofrito sayımına kattık.

Kaynaklar

  1. Martínez-González MA, García-Arellano A, Toledo E, et al. A 14-item Mediterranean diet assessment tool and obesity indexes among high-risk subjects: the PREDIMED trial. PLoS One. 2012, 7(8):e43134. doi:10.1371/journal.pone.0043134 · PubMed
  2. Ruiz-Canela M, Corella D, Martínez-González MÁ, et al. Comparison of an energy-reduced Mediterranean diet and physical activity versus an ad libitum Mediterranean diet in the prevention of type 2 diabetes: a secondary analysis of a randomized controlled trial. Ann Intern Med. 2025, 178(10):1378-1389. doi:10.7326/ANNALS-25-00388 · PubMed