← Sağlık Kütüphanesi

Beslenme · 5 dk okuma

Yeşil Akdeniz diyeti nedir? Klasik Akdeniz diyetinden farkı

Zeytinyağı, sebze, baklagil ve balıkla tanıdığımız Akdeniz diyetine bir de yeşil çay ve Mankai adlı bir su bitkisi eklendiğinde diyetin daha faydalı hâle gelip gelmeyeceğini merak etmek son derece doğaldır. Yeşil Akdeniz diyeti adı verilen bu yeni yorumu ilk kez duyduğunuzda aklınıza gelen soru da büyük ihtimalle budur. Sorunun cevabı ise hangi sonucun ölçüldüğüne ve o sonucun kaç çalışmaya dayandığına bağlıdır.

Yeşil Akdeniz diyetinin karaciğer yağlanmasına etkisini gösteren çubuk grafik. 18 ay sonunda yağlı karaciğer oranı sağlıklı beslenme grubunda yüzde 54,8, klasik Akdeniz grubunda yüzde 47,9, yeşil Akdeniz grubunda yüzde 31,5
İsrail'de yapılan DIRECT PLUS çalışmasında 18 ay sonunda üç diyet grubunda alkol dışı yağlı karaciğer hastalığı görülme oranı (%). Kaynak: DIRECT PLUS çalışması, Gut, 2021.

Yeşil Akdeniz diyeti klasik Akdeniz diyetinden nasıl ayrılır?

Klasik Akdeniz diyeti, zeytinyağı, sebze, meyve, baklagil, balık ve kuruyemişin ağırlıkta olduğu, kırmızı etin ise geri planda kaldığı bir beslenme düzenidir. Yeşil Akdeniz diyeti bu düzeni temel alır ve İsrail'de yürütülen DIRECT PLUS adlı çalışmada sınanmıştır. Katılımcıların gruplara kurayla dağıtıldığı bu araştırma, randomize kontrollü çalışma denen türdendir ve 18 ay boyunca üç beslenme düzenini karşılaştırmıştır. Gruplardan biri genel sağlıklı beslenme önerilerine, biri klasik Akdeniz diyetine, biri de yeşil Akdeniz diyetine göre beslenmiştir.

Her iki Akdeniz grubuna da günde 28 g ceviz verilmiştir. Yeşil gruptaki katılımcılara cevizin yanı sıra yeşil çay ve Mankai de verilmiş, kırmızı ve işlenmiş eti daha da azaltmaları önerilmiştir. Yeşil çay, Mankai ve ceviz, bitkilerde bulunan ve polifenol adı verilen bileşikler bakımından zengin besinlerdir. Nitekim yeşil grubun diyetle aldığı ek polifenol miktarı, aşağıdaki tabloda görüldüğü gibi, klasik gruptakinin çok üzerine çıkmıştır.

ÖzellikKlasik Akdeniz grubuYeşil Akdeniz grubu
CevizGünde 28 gGünde 28 g
Yeşil çayYokGünde 3 ile 4 fincan
Mankai (bir su bitkisi)YokGünde 100 g dondurulmuş küp, yeşil bir içeceğe katılarak
Kırmızı ve işlenmiş etSınırlıDaha da az
Diyetle sağlanan ek polifenolGünde yaklaşık 440 mgGünde yaklaşık 1.240 mg

Tablodaki miktarlar, DIRECT PLUS çalışmasında katılımcılara uygulanan planı gösterir. Bu miktarları bir öneri olarak değil, çalışmada ne yapıldığını anlatan bir bilgi olarak okumanızı rica ederiz.

DIRECT PLUS çalışması ne bulmuştur?

DIRECT PLUS çalışmasına, karın bölgesinde şişmanlığı ya da kan yağlarında bozukluk bulunan 294 kişi katılmıştır. Katılımcıların ortalama yaşı 51'dir ve %88'i erkektir. Üç gruptaki katılımcıların hepsine bir fiziksel aktivite programı da uygulanmıştır. Katılımcıların karaciğerindeki yağ oranı ise manyetik rezonans spektroskopisi adı verilen ve karaciğerdeki yağ yüzdesini ölçebilen bir MR yöntemiyle belirlenmiştir.

Karaciğerde yağ birikmesinin alkol kullanımından kaynaklanmayan biçimi alkol dışı yağlı karaciğer hastalığı (NAFLD) olarak bilinir ve DIRECT PLUS çalışmasının karaciğerle ilgili esas sorusu bu hastalıktır. 18 ayın sonunda NAFLD görülme oranı sağlıklı beslenme grubunda %54,8, klasik Akdeniz grubunda %47,9, yeşil Akdeniz grubunda ise %31,5 bulunmuştur. Karaciğer yağı, başlangıçtaki miktarına oranla yeşil grupta %38,9, klasik Akdeniz grubunda %19,6 azalmıştır. Her iki Akdeniz grubunda kilo kaybı benzer ve orta düzeyde kaldığından, yeşil grubun üstünlüğü kilodan değil, diyetin içeriğinden gelmiş görünür.

DIRECT PLUS'ın araştırmacıları aynı çalışmanın katılımcılarında beyin yapısını da 18 ay boyunca MR ile izlemiş ve yaşla birlikte görülen beyin küçülmesinin iki göstergesine bakmıştır. Bu göstergelerden biri hafızada esas rolü üstlenen hipokampus bölgesindeki hacim kaybı, diğeri ise beynin içindeki sıvı dolu boşluklar olan yan karıncıkların genişlemesidir. 50 yaş ve üzerindeki katılımcılarda hipokampustaki hacim kaybı da yan karıncıkların genişlemesi de her iki Akdeniz grubunda sağlıklı beslenme grubuna göre daha az bulunmuş, en iyi sonuç ise yeşil Akdeniz grubunda görülmüştür.

Yeşil Akdeniz diyeti klasik diyetten daha mı iyi?

İki diyeti karşılaştırırken her birinin hangi sonuçlarla ve ne genişlikte bir çalışmada sınandığını göz önünde bulundurmak gerekir. Klasik Akdeniz diyeti, İspanya'da kalp-damar hastalığı riski yüksek 7 binden fazla kişinin katıldığı PREDIMED adlı büyük bir randomize çalışmada sınanmıştır. PREDIMED'de zeytinyağı ya da kuruyemişle desteklenen Akdeniz diyetine göre beslenen gruplarda kalp krizi, inme ve kalp-damar nedenli ölümün toplamı olan büyük kalp-damar olayları, yağı azaltma önerisi alan gruba göre yaklaşık %30 daha az görülmüştür.

Yeşil Akdeniz diyetiyle ilgili bulgular ise İsrail'de, çoğunluğu orta yaşlı erkeklerden oluşan 294 kişiyle 18 ay sürdürülen DIRECT PLUS çalışmasından gelir. DIRECT PLUS'ta ölçülenler kalp krizi ya da ölüm gibi olayların kendisi değil, karaciğer yağı ve beyin MR ölçümleri gibi ara göstergelerdir ve yeşil Akdeniz diyeti bu göstergelerde klasik Akdeniz diyetinden daha iyi sonuç vermiştir. DIRECT PLUS'ın araştırmacıları yeşil diyetin hangi bileşenlerinin karaciğer yağındaki kayıpla bağlantılı olduğunu da incelemiştir. Mankai ve ceviz tüketiminin artması ile kırmızı ve işlenmiş et tüketiminin azalması, diğer etkenlerden bağımsız olarak karaciğer yağındaki daha büyük kayıpla ilişkili bulunmuştur.

Pratikte ne anlama gelir?

Klasik Akdeniz diyetinin ilkeleri yeşil yorumun da temelini oluşturur. Bu ilkelerin ölçülerini ve Türk mutfağına nasıl uyarlanabileceğini Akdeniz diyeti nasıl yapılır? yazımızda, 7 günlük örnek bir menüyü ise Akdeniz diyeti listesi yazımızda bulabilirsiniz. Yeşil yorumun ek bileşenleri olan Mankai ve günde 3 ile 4 fincan yeşil çayı ise klasik düzenin yerini alan bir öneri olarak değil, tek bir çalışmada, DIRECT PLUS'ta, klasik düzenin üzerine eklenerek sınanmış unsurlar olarak görmek daha isabetli olur.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Karaciğer yağlanması ya da kalp-damar hastalığı tanınız varsa veya kan tahlillerinizde karaciğer enzimleriniz yüksek çıkmışsa, beslenme düzeninizi değiştirmeden önce hekiminizle mutlaka konuşun. İlaçlarınızla ilgili değişiklikleri, diyetinizi değiştirdiğiniz için bile olsa, hekiminizle birlikte yapmanız en güvenli yoldur. Yeşil çayı ya da herhangi bir bitkisel ürünü düzenli ve yüksek miktarda tüketmeyi düşünüyorsanız da önce hekiminizle istişare etmenizi öneririz.

İlgili yazılar

Sık sorulan sorular

Yeşil Akdeniz diyeti kilo verdirir mi?

DIRECT PLUS çalışmasında klasik ve yeşil Akdeniz diyeti gruplarındaki katılımcılar benzer ve orta düzeyde kilo vermiştir. Yeşil grubun karaciğer yağındaki üstünlüğü, kilo kaybı hesaba katıldığında da korunmuştur. Bu nedenle çalışmanın esas bulgusu kilo kaybı değil, karaciğer yağı ve beyin MR ölçümlerindeki farklardır.

Mankai nedir?

Mankai, DIRECT PLUS çalışmasında yeşil Akdeniz diyetinin bir parçası olarak kullanılan bir su bitkisidir. Çalışmada katılımcılara günde 100 g, dondurulmuş küpler hâlinde verilmiş ve yeşil bir içeceğe katılarak tüketilmiştir. Mankai'yi beslenmenize eklemeyi düşünüyorsanız önce hekiminize ya da diyetisyeninize danışabilirsiniz.

Kaynaklar

  1. Yaskolka Meir A, Rinott E, Tsaban G, et al. Effect of green-Mediterranean diet on intrahepatic fat: the DIRECT PLUS randomised controlled trial. Gut. 2021, 70(11):2085-2095. doi:10.1136/gutjnl-2020-323106 · PubMed
  2. Kaplan A, Zelicha H, Yaskolka Meir A, et al. The effect of a high-polyphenol Mediterranean diet (Green-MED) combined with physical activity on age-related brain atrophy: the Dietary Intervention Randomized Controlled Trial Polyphenols Unprocessed Study (DIRECT PLUS). Am J Clin Nutr. 2022, 115(5):1270-1281. doi:10.1093/ajcn/nqac001 · PubMed
  3. Estruch R, Ros E, Salas-Salvadó J, et al. Primary Prevention of Cardiovascular Disease with a Mediterranean Diet Supplemented with Extra-Virgin Olive Oil or Nuts. N Engl J Med. 2018, 378(25):e34. doi:10.1056/NEJMoa1800389 · PubMed