Günde kaç gram proteine ihtiyacınız olduğunu öğrendiğinizde asıl mesele yeni başlar, çünkü bu miktarı sofrada hangi besinlerle karşılayacağınızı da bilmeniz gerekir. Akla ilk gelen soru çoğu zaman kaç yumurta yemek gerektiğidir. Oysa hedef kâğıt üzerinde bir sayıdır, tabağınızda ise gramlar değil besinler durur.
Günlük protein ihtiyacı için kaç yumurta yeterli?
Bir büyük yumurta yaklaşık 6 gram protein verir. Günlük protein ihtiyacının alt sınırı vücut ağırlığının her kilosu için 0,8 gram üzerinden hesaplanır ve bu sınır 70 kiloluk bir kişide 56 grama denk gelir. İki yumurta 12 gram protein eder ve bu miktar 56 gramlık alt sınırın beşte birine yakındır. Aynı hesapla ihtiyacın tamamı yumurtadan karşılanmak istense günde yaklaşık dokuz yumurta yemek gerekirdi. Dokuz yumurtalık bu hesap bir öneri olarak değil, ihtiyacın büyüklüğünü göstermek için verilmiştir ve daha sağlıklı olan, proteini tek bir besine yüklenmeden farklı kaynaklardan almaktır.
Yumurta söz konusu olduğunda pek çok kişinin aklına kalp sağlığı da gelir. ABD'de uzun yıllar boyunca izlenen ve kohort adı verilen üç büyük katılımcı grubunun verilerini konuyla ilgili diğer çalışmalarla birleştiren ve İngiliz tıp dergisi BMJ'de yayımlanan bir meta-analizde, günde bir yumurtaya kadar tüketimin kalp-damar hastalığı riskiyle ilişkili olmadığı sonucuna varılmıştır. Yumurtaya aşırı yüklenmeye ise gerek yoktur, esas olan yumurtayı birkaç protein kaynağından biri olarak görmek ve ihtiyacı karma besinlerle karşılamaktır. Diyabeti olan, kolesterolü yüksek olan ya da kalp-damar hastalığı bulunan kişiler günde kaç yumurta yiyeceklerini hekimleriyle istişare ederek belirleyebilir.
Protein ihtiyacı için ne yemeli? Besinlere göre protein tablosu
Yumurtanın yanında hangi besinlerin ne kadar protein verdiğini aşağıdaki tablo 100 gram üzerinden gösterir. İngiliz Beslenme Vakfı'nın (British Nutrition Foundation) tablosundan alınan bu değerler pişirme biçimine ve ürüne göre değişir ve Türkiye'deki ürünlerde farklı çıkabilir, bu nedenle etiketi olan ürünlerde paketin üzerindeki değeri esas almanız daha doğru olur.
| Besin | Protein (g/100 g) |
|---|---|
| Izgara tavuk göğsü, derisiz | 32,0 |
| Konserve ton balığı, salamurada | 24,9 |
| Izgara somon | 24,6 |
| Fırında morina | 23,9 |
| Izgara uskumru | 20,3 |
| Haşlanmış yumurta | 14,1 |
| Haşlanmış kırmızı mercimek | 7,6 |
| Konserve nohut | 7,2 |
| Konserve kırmızı fasulye | 6,9 |
| Yunan tipi sade yoğurt | 5,7 |
| Sade az yağlı yoğurt | 4,8 |
| Yarım yağlı süt | 3,5 |
Pişmiş baklagillerde ve yoğurtta 100 gramdaki protein düşük görünür, çünkü baklagiller pişerken su çeker, yoğurt da büyük ölçüde sudan oluşur. Bu nedenle mercimek ya da yoğurt söz konusu olduğunda porsiyon, bir kase gibi daha büyük bir ölçüyle hesaplanır.
Protein kaynaklarını tek bir besinde toplamamak, Sağlık Bakanlığı'nın hazırladığı Türkiye Beslenme Rehberi'nin (TÜBER) 2022 baskısında da görülen yaklaşımdır. TÜBER, protein veren besinleri farklı gruplara yayar ve süt ve süt ürünleri için günde 2–3 porsiyon, et, tavuk, balık ve yumurta grubu için günde ¼–2 porsiyon, kuru baklagiller için ise haftada 1–4 porsiyon olmak üzere her grup için ayrı bir aralık verir.
70 kiloluk biri için yaklaşık 65 gram protein veren örnek bir gün
Besin tablosundaki değerlerin bir günün sofrasında nasıl bir toplam verdiğini, yine o tablodaki değerlerle kurduğumuz aşağıdaki örnek gün gösterir. 70 kiloluk bir kişi için alt sınır 56 gramdır, 65 yaşın üzerindekiler için kilo başına 1,0–1,2 gram olarak alınan daha yüksek hedef ise 70–84 grama denk gelir. Bu hedeflerin dayanağını günlük protein ihtiyacı yazımızda bulabilirsiniz.
| Öğün | Besin | Protein (g) |
|---|---|---|
| Kahvaltı | 2 yumurta (2 × 6) ve 200 g sade az yağlı yoğurt (2 × 4,8) | 21,6 |
| Öğle | 250 g haşlanmış kırmızı mercimek (2,5 × 7,6) | 19,0 |
| Akşam | 100 g fırında morina | 23,9 |
| Toplam | 64,5 |
Ekmek, pilav ve sebzeler bu hesaba katılmamıştır. Baklagil, balık, süt ürünü ve yumurtanın bir arada yer aldığı örnek günde toplam, 56 gramlık alt sınırın üzerine çıkar. Kahvaltıdaki yumurtanın yerine ızgara tavuk ya da konserve ton balığı koyarsanız toplam daha da artar. 65 yaşın üzerindekiler için belirtilen 70–84 gramlık hedefe yaklaşmak isterseniz bir ara öğüne eklenecek 200 gram sade az yağlı yoğurt 9,6 gram protein daha getirir ve günün toplamını yaklaşık 74 grama çıkarır.
Proteini öğünlere nasıl yaymalı?
Proteinin ne kadar alındığı kadar gün içine nasıl dağıtıldığı da dikkate değer bir sorudur. Sekiz sağlıklı yetişkinle yapılan 7 günlük küçük bir beslenme çalışmasında katılımcılar, günlük toplam proteinin aynı kaldığı iki ayrı beslenme düzenini sırayla denemiştir. Aynı kişilerin iki düzeni de uyguladığı bu tasarıma çapraz geçişli çalışma denir. Proteinin öğünlere yaklaşık 30'ar gramlık eşit parçalarla dağıtıldığı düzende kaslarda 24 saat boyunca gerçekleşen yeni protein yapımı, proteinin akşam yemeğinde 63 grama kadar yığıldığı düzene göre %25 daha yüksek bulunmuştur.
Yumurtanın alışılmış bir parçası olduğu Türk kahvaltısı, proteini öğünlere dengeli biçimde yaymayı kolaylaştırır. Kahvaltıda yumurta ve yoğurt, öğlede baklagil, akşamda balık ya da tavuk yendiğinde öğün başına yaklaşık 20 gramlık bir dağılım elde edilir. Nitekim yukarıdaki örnek günde de her öğün 19 ile 24 gram arasında protein içerir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Böbrek hastalığınız varsa protein miktarını besinlerle artırmadan önce hekiminize danışmanız yerinde olur, çünkü böbrek hastalığında protein hedefi farklı belirlenir. Bu konunun ayrıntılarını proteinin zararları yazımızda bulabilirsiniz. İştahsızlık ya da istemsiz kilo kaybı nedeniyle protein hedefinizi tutturamıyorsanız bir hekime başvurmanızı öneririz. Besinlerle yetinemediğiniz durumlarda takviyenin yeri için de kas kaybını önleyen besinler yazımıza göz atabilirsiniz.
İlgili aracımız ve yazılarımız
Alışkanlıklarınızın genel resmini görmek isterseniz yaklaşık 6 dakikanızı ayırarak Yaşam Skorumuzla beslenme, hareket, uyku, stres, sosyal bağ ve vücut kompozisyonu alanlarında kendinizi değerlendirebilirsiniz.
Kaynaklar
- T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022. Ankara, 2022.
- British Nutrition Foundation. Protein in the diet. 2021.
- U.S. Department of Agriculture, National Agricultural Library. Protein (g) content of selected foods per common measure. USDA National Nutrient Database for Standard Reference. Yumurta, bütün, çiğ: 1 büyük yumurta 6,28 g.
- Mamerow MM, Mettler JA, English KL, et al. Dietary protein distribution positively influences 24-h muscle protein synthesis in healthy adults. J Nutr. 2014, 144(6):876-880. doi:10.3945/jn.113.185280 · PubMed 24477298
- Drouin-Chartier JP, Chen S, Li Y, et al. Egg consumption and risk of cardiovascular disease: three large prospective US cohort studies, systematic review, and updated meta-analysis. BMJ. 2020, 368:m513. doi:10.1136/bmj.m513 · PubMed 32132002



