Sabah kalktığınızda çoğu zaman ilk işiniz, gece kaç saat uyuduğunuzu hesaplamak olur. Ne var ki rakam elinizdeyken bile o sürenin size yetip yetmediğini kestirmek kolay değildir. Kaç saat uyuduğunuz kadar hangi saatlerde uyuduğunuzun da bu sorunun cevabında bir yeri vardır.
Yetişkinler kaç saat uyumalı?
Yetişkinler için önerilen uyku süresi, uzmanların ortak görüşüyle her gece düzenli olarak en az 7 saattir. Bu öneri, uyku alanında çalışan hekim ve araştırmacıları bir araya getiren iki kuruluşun, Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi (AASM) ile Uyku Araştırmaları Derneği'nin, kanıtları birlikte değerlendirerek yayımladığı ortak uzlaşı açıklamasına dayanır. Bu uzlaşı açıklamasına göre düzenli olarak 7 saatten az uyumak olumsuz sağlık sonuçlarıyla ilişkilidir. Aynı açıklamaya göre 9 saatten fazla uyumak, genç yetişkinlerde, hastalığı olanlarda ve önceki gecelerden biriken, uyku borcu denen uyku eksikliğini kapatmaya çalışanlarda uygun olabilir.
Uyku ihtiyacı ömür boyunca aynı kalmaz. Nitekim ABD'deki Ulusal Uyku Vakfı'nın, farklı uzmanlık alanlarından uzmanların yer aldığı paneli, yenidoğandan yaşlılığa kadar her yaş grubu için ayrı bir uyku süresi aralığı önermiştir. Aşağıdaki tablodaki aralıklar, bir gün içinde uyunan toplam süreyi gösterir.
| Grup | Önerilen süre |
|---|---|
| Yenidoğan | 14–17 saat |
| Bebek | 12–15 saat |
| Yürümeye yeni başlayan çocuk | 11–14 saat |
| Okul öncesi çocuk | 10–13 saat |
| Okul çağı çocuğu | 9–11 saat |
| Ergen | 8–10 saat |
| Genç yetişkin (18–25 yaş) ve yetişkin (26–64 yaş) | 7–9 saat |
| Yaşlı yetişkin (65 yaş ve üzeri) | 7–8 saat |
Az ya da çok uyumak ölüm riskini artırır mı?
Önerilen aralıkların altında ya da üstünde uyumanın sağlıkla ilişkisi, katılımcıların uyku süresini başlangıçta öğrenip onları yıllar boyunca izleyen, prospektif adı verilen çalışmalarda incelenmiştir. Uyku süresinin katılımcılara anketle sorulduğu 16 prospektif çalışmayı ve toplam 1.382.999 kişiyi bir araya getiren bir meta-analizde, yani pek çok çalışmanın sonuçlarını birlikte değerlendiren bir analizde, hem kısa hem de uzun uyku daha yüksek ölüm riskiyle ilişkili bulunmuştur. Bu meta-analize göre tüm nedenlere bağlı ölüm riski kısa uyuyanlarda %12, uzun uyuyanlarda ise %30 daha yüksek çıkmıştır.
Uyku düzeni uyku süresinden daha mı önemli?
Bu yazıda esas aldığımız ve uykunun süresini düzeniyle aynı kişilerde karşılaştıran çalışmada araştırmacılar, Birleşik Krallık'ta gönüllülerin sağlık bilgilerini uzun yıllar boyunca toplayan UK Biobank adlı büyük araştırma veri tabanından yararlanmıştır. Ortalama yaşı 62,8 olan ve yaklaşık %97'si beyaz 60.977 katılımcı, bileğe saat gibi takılan ve hareketleri kaydeden bir cihazı, yani hareket ölçeri bir hafta boyunca takmıştır. Araştırmacılar bu kayıtlardan her katılımcı için Uyku Düzenlilik İndeksi olarak bilinen bir puan hesaplamıştır. Uyku Düzenlilik İndeksi, kişinin günün her saatinde uykuda ya da uyanık olma durumunun bir önceki günün aynı saatiyle ne kadar örtüştüğünü ölçer ve puan yükseldikçe uyku daha düzenlidir.
UK Biobank katılımcıları ortalama 6,3 yıl izlenmiş ve bu sürede 1.859 katılımcı hayatını kaybetmiştir. Katılımcılar uyku düzenliliğine göre beş eşit gruba ayrıldığında, uykusu en düzensiz olan gruba kıyasla daha düzenli uyuyan öteki dört grupta tüm nedenlere bağlı ölüm riski %20 ile %48 arasında daha düşük bulunmuştur. UK Biobank katılımcılarında uykunun ne kadar düzenli olduğu bilindiğinde, kaç saat sürdüğünün de hesaba katılması ölüm riskinin tahminine istatistiksel olarak anlamlı bir katkı sağlamamıştır.
Süresi yeterli ama düzeni bozuk bir uyku nasıl görünür?
Varsayımsal bir örnek üzerinden düşünelim. Hafta içi 23.30'da yatıp 06.30'da kalkan, hafta sonu ise 02.00'de yatıp 10.00'da kalkan biri hafta içi 7, hafta sonu 8 saat uyur ve her iki gece de önerilen 7–9 saatlik aralığın içinde kalır. Buna karşılık bu kişinin yatış saati hafta sonu 2,5 saat, kalkış saati 3,5 saat kayar. Uyku Düzenlilik İndeksi her günü bir önceki günün aynı saatleriyle karşılaştırdığından, hafta içi uykuda geçen 23.30 ile 02.00 arasının hafta sonu uyanık, hafta içi uyanık geçen 06.30 ile 10.00 arasının ise hafta sonu uykuda geçmesi, süre bakımından yeterli görünen bu uykuyu düzen bakımından belirgin biçimde bozuk kılar. Örneği yalnızca bu yazıdaki sayılarla kurduk.
Pratikte hangi hedefi koymalı?
Uzman önerileri ile UK Biobank verisiyle yapılan çalışmanın bulgularını birlikte göz önünde bulundurduğumuzda, uykunuz için koyacağınız hedef, uyku sürenizi yaşınız için önerilen aralıkta tutmanın yanında, hafta sonları da dahil olmak üzere yatış ve kalkış saatlerinizi günden güne mümkün olduğunca sabit tutmayı da kapsar. Adım adım bir planı Uyku düzeni nasıl düzeltilir yazımızda, düzenin neden bozulduğunu ise Uyku düzeni neden bozulur yazımızda bulabilirsiniz.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Önerilen süre kadar uyuduğunuz hâlde gündüzleri aşırı uykulu ya da yorgun hissediyorsanız bir hekime başvurmanız yerinde olur. Horlama ve uykuda nefes durması varsa, bu belirtilerle kendini gösterebilen uyku apnesini anlattığımız uyku apnesi belirtileri yazımıza göz atmanızı öneririz. Uykuya dalamıyor ya da gece sık uyanıyorsanız, kime başvurabileceğinizi Uykusuzluk için hangi doktora gidilir yazımızda anlattık. Sürekli 9 saatten fazla uykuya ihtiyaç duyuyor ve yine de dinlenmemiş uyanıyorsanız, bu durumu da hekiminizle istişare etmenizi öneririz.
Sık sorulan sorular
6 saat uyku yeter mi?
Düzenli olarak 6 saat uyumak, yetişkinler için önerilen en az 7 saatin altında kalır. Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi ile Uyku Araştırmaları Derneği'nin uzlaşı açıklamasına göre düzenli olarak 7 saatten az uyumak olumsuz sağlık sonuçlarıyla ilişkilidir. 16 prospektif çalışmayı bir araya getiren bir meta-analizde de kısa uyku, tüm nedenlere bağlı ölüm riskinin %12 daha yüksek olmasıyla ilişkili bulunmuştur.
Yaşlandıkça daha az uyumak normal mi?
ABD'deki Ulusal Uyku Vakfı'nın uzman paneli 65 yaş ve üzerindeki yaşlı yetişkinler için günde 7–8 saat uyku önermiştir. Bu aralığın alt sınırı daha genç yetişkinlerle aynıdır, üst sınırı ise yetişkinler için önerilen 9 saatten bir saat düşüktür. Önerilen sürenin altında uyuyor ve gündüzleri yorgun hissediyorsanız bir hekime başvurmanız yerinde olur.
Hafta sonu fazla uyuyarak uyku borcu kapatılır mı?
Hafta sonu uzun uyumak uyku borcu olanlar için uygun olabilir, ancak uyku saatlerini kaydırdığında vücudun gün içindeki ritmini düzenleyen iç saati geciktirebilir. Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi ile Uyku Araştırmaları Derneği'nin uzlaşı açıklaması, uyku borcunu kapatmaya çalışanlarda 9 saatten uzun uykunun uygun olabileceğini belirtir. ABD'nin Colorado eyaletinde fiziksel olarak aktif yetişkinlerle yapılan küçük bir çalışmada ise hafta sonunu elektrik ışığının bulunduğu olağan yaşam ortamında geçirenlerin uyku başlangıcı ve bitişi hafta içine göre yaklaşık 1,1 saat gecikmiş, vücudun akşamları salgıladığı ve uyku ile uyanıklık düzeninde rol oynayan melatonin hormonunun salgılanmaya başladığı saat de yaklaşık 1 saat ertelenmiştir.
İlgili yazılar ve araçlar
- Uyku düzeni nasıl düzeltilir? Kaç günde oturur, hiç uyumamak işe yarar mı?
- Uyku düzeni neden bozulur? Sirkadiyen ritim, vardiya ve sosyal jet lag
- Uykusuzluk nasıl geçer? İlaçsız tedavi ve kanıta dayalı adımlar
- Uykunuzun alışkanlıklarınızla nasıl bir arada durduğunu görmek isterseniz yaklaşık 6 dakikanızı ayırarak Yaşam Skorumuzla beslenme, hareket, uyku, stres, sosyal bağ ve vücut kompozisyonu alanlarında kendinizi değerlendirebilirsiniz.
Kaynaklar
- Watson NF, Badr MS, Belenky G, et al. Recommended Amount of Sleep for a Healthy Adult: A Joint Consensus Statement of the American Academy of Sleep Medicine and Sleep Research Society. Sleep. 2015, 38(6):843-844. doi:10.5665/sleep.4716 · PubMed · AASM metni
- Hirshkowitz M, Whiton K, Albert SM, et al. National Sleep Foundation's updated sleep duration recommendations: final report. Sleep Health. 2015, 1(4):233-243. doi:10.1016/j.sleh.2015.10.004 · PubMed
- Cappuccio FP, D'Elia L, Strazzullo P, Miller MA. Sleep duration and all-cause mortality: a systematic review and meta-analysis of prospective studies. Sleep. 2010, 33(5):585-592. doi:10.1093/sleep/33.5.585 · PubMed
- Windred DP, Burns AC, Lane JM, et al. Sleep regularity is a stronger predictor of mortality risk than sleep duration: A prospective cohort study. Sleep. 2024, 47(1):zsad253. doi:10.1093/sleep/zsad253 · PubMed
- Stothard ER, McHill AW, Depner CM, et al. Circadian Entrainment to the Natural Light-Dark Cycle across Seasons and the Weekend. Curr Biol. 2017, 27(4):508-513. doi:10.1016/j.cub.2016.12.041 · PubMed



