Tahlil sonucunuzda toplam kolesterol satırının yanında bir işaret gördüğünüzde gözünüz çoğu zaman o tek rakama takılır ve akla ilk gelen soru, bu değerin tehlikeli olup olmadığıdır. Oysa raporda toplam kolesterolün hemen yanında, onunla birlikte okunması gereken birkaç satır daha durur. Bu satırları acele etmeden, adım adım birlikte okuduğumuzda işaretin size gerçekte ne söylediği çok daha açık hâle gelir.

Toplam kolesterol tek başına neden yetmez?
Toplam kolesterol, kanda taşınan kolesterolün tamamını gösterir. Kolesterol suda çözünmediği için kanda lipoprotein adı verilen taşıyıcı parçacıkların içinde dolaşır. Tahlil raporunda ayrı satırlarda gördüğünüz LDL ile halk arasında iyi kolesterol olarak bilinen HDL bu taşıyıcıların iki türüdür ve toplam kolesterolün içinde ikisi de bulunur. LDL kolesterolün damar sertliğine doğrudan neden olduğu, Avrupa Ateroskleroz Derneği'nin uzman kurulunun hazırladığı bir uzlaşı metniyle, yani uzmanların bir konudaki kanıtı birlikte değerlendirip ortak görüşlerini yazdığı bir belgeyle gösterilmiştir. Avrupa Ateroskleroz Derneği'nin bu uzlaşı metni, kişileri yıllarca izleyen kohort çalışmalarını, genetik çalışmaları ve katılımcıların kurayla gruplara ayrıldığı randomize çalışmaları kapsayan 200'den fazla çalışmanın ve 2 milyonu aşkın katılımcının verisini birlikte değerlendirmiştir. Toplam kolesterolün içindeki LDL ve HDL payı kişiden kişiye değiştiği için iki kişide aynı toplam değer birbirinden çok farklı riskleri gizleyebilir.
Uzmanlık derneklerinin hekimlere yol göstermek için yayımladığı kılavuzlar da bu nedenle toplam kolesterolden HDL'yi çıkararak HDL dışı kolesterol (İngilizce adıyla non-HDL) denen değeri hesaplar. HDL dışı kolesterol, LDL de dahil olmak üzere damar sertliğine yol açan bütün taşıyıcı parçacıklardaki kolesterolü bir arada gösterir. Bununla birlikte toplam kolesterol, risk hesabındaki yerini korur. Avrupa Kardiyoloji Derneği ile Avrupa Ateroskleroz Derneği'nin 2019 tarihli ortak kılavuzunda, bir kişinin 10 yıllık kalp-damar riskini tahmin eden SCORE adlı hesaba toplam kolesterol de yaş, cinsiyet, sigara kullanımı ve büyük tansiyon, tıptaki adıyla sistolik tansiyon ile birlikte girer.
Toplam kolesterolü neler etkiler?
Beslenmede tüketilen yağın türü tahlil sonucunu değiştirir. Farklı yağ içeriğine sahip diyetleri karşılaştıran 60 kontrollü çalışmanın sonuçlarını birleştiren bir meta-analizde, yani pek çok çalışmanın verisini tek bir analizde toplayan bir araştırmada, yağların kan değerlerine etkisi incelenmiştir. Bu meta-analize göre doymuş yağın yerine çoğunlukla bitkisel yağlarda bulunan doymamış yağ, bilimsel adıyla cis doymamış yağ konduğunda toplam kolesterolün HDL'ye oranı düşmüş, bir başka deyişle toplam kolesterolün içinde HDL'nin payı artmıştır. Doymuş yağın yerine karbonhidrat konduğunda ise aynı oran değişmemiştir. Trans yağın yerine karbonhidrat ve doymamış yağ karışımı konduğunda oran üzerindeki etki, doymuş yağın yerine konulduğundakinin yaklaşık iki katı bulunmuştur.
Toplam kolesterolü genetik yatkınlık da belirler. Genetik yatkınlığın uç örneği, ailesel hiperkolesterolemi denen ve kolesterolün doğuştan yüksek olduğu kalıtsal bir hastalıktır. Tahlilden önce yemek yemiş olmanın toplam kolesterole etkisi ise küçüktür, açlığın tahlil sonucuna etkisini Kolesterol testi için kaç saat aç kalınmalı? Açlık gerekli mi? yazımızda ayrıca ele aldık.
Kolesterol tahlili satır satır nasıl okunur?
Kolesterol tahlilinde toplam kolesterolün yanında genellikle LDL ve HDL satırları ile kandaki bir başka yağ türü olan trigliserit de yer alır. Aşağıdaki sonucu, bu satırların hangi sırayla okunacağını göstermek için kurgu olarak hazırladık. Tablodaki eşikler, Avrupa Ateroskleroz Derneği ile Avrupa Klinik Kimya ve Laboratuvar Tıbbı Federasyonu'nun ortak uzlaşı metninde laboratuvar raporlarında işaretlenmesi önerilen değerlerdir. Laboratuvarınızın normal kabul ettiği ve raporda referans aralığı olarak yazdığı değerler bu eşiklerden farklı olabilir, raporunuzdaki aralığı laboratuvarınıza ya da hekiminize sorabilirsiniz.
| Satır | Örnek sonuç (mg/dL) | İşaret eşiği (mg/dL) | Okuma |
|---|---|---|---|
| Toplam kolesterol | 210 | 190 ve üzeri | Eşiğin üstünde |
| HDL kolesterol | 55 | 40 ve altı | Eşiğin dışında |
| Trigliserit | 120 | Aç örnekte 150, tok örnekte 175 ve üzeri | Eşiğin altında |
| HDL dışı kolesterol (210 − 55) | 155 | 150 ve üzeri | Eşiğin üstünde |
| LDL kolesterol (210 − 55 − 120 ÷ 5 ile hesaplanmış) | 131 | 115 ve üzeri | Eşiğin üstünde |
Tablodaki LDL değerini, toplam kolesterolden HDL'yi ve trigliseritin beşte birini çıkararak hesapladık. Kurguladığımız bu örnekte toplam kolesterol, HDL dışı kolesterol ve LDL kolesterol işaretlenir, HDL ile trigliserit ise işaretlenmez. Raporunuzdaki bir işareti, bir tedavi kararından çok hekiminizle konuşmak için iyi bir başlangıç noktası olarak görebilirsiniz. LDL kolesterolün hangi hedefle karşılaştırılacağı ise kişinin riskine bağlıdır, riske göre belirlenen hedef değerleri LDL kolesterol kaç olmalı? Riske göre hedef değerler yazımızda ayrıntısıyla bulabilirsiniz.
Kolesterol kaç olursa tehlikeli?
Kılavuzlar toplam kolesterol için tehlikeli sayılacak tek bir sınır değeri belirlemez, çünkü kişinin riski LDL'ye, öteki risk etkenlerine ve daha önce kalp-damar hastalığı geçirip geçirmediğine birlikte bağlıdır. LDL kolesterolün 190 mg/dL üzerinde çıkması ise ayrıca değerlendirilmesi gereken bir durumdur. Laboratuvar raporlarındaki işaret eşiklerini öneren Avrupa uzlaşı metni bu düzeyi, ailesel hiperkolesterolemi açısından hekime yönlendirme eşiği olarak belirtir.
Kolesterol kadınlarda ve erkeklerde farklı mı değerlendirilir?
Avrupa Kardiyoloji Derneği ile Avrupa Ateroskleroz Derneği'nin kılavuzu, LDL hedeflerini kadınlar ve erkekler için ayrı ayrı vermez. Cinsiyet, değerlendirmeye yalnızca SCORE risk hesabının girdilerinden biri olarak katılır.
Tahlil sonucunu aldıktan sonra ne yapmalı?
Tahlil sonucunuzu aldığınızda önce yalnızca toplam kolesterole değil, LDL ve HDL değerlerine de bakın, gerekirse örnek tablodaki gibi toplam kolesterolden HDL'yi çıkararak HDL dışı kolesterolü hesaplayın. Ardından hekiminize kalp-damar hastalığı açısından hangi risk grubunda olduğunuzu ve sizin için LDL hedefinin ne olduğunu sorun. Beslenmede doymuş yağın yerine doymamış yağı tercih etmek de tahlil sonucunu değiştirebilecek adımlardan biridir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Raporunuzda işaretli bir sonuç çıktığında rutin bir randevuyla hekiminize danışın, zira LDL hedefinizi riskinizi göz önünde bulundurarak belirleyecek olan hekiminizdir. LDL kolesterolünüz 190 mg/dL üzerindeyse ya da daha önce kalp-damar hastalığı veya diyabet tanısı aldıysanız bu görüşmeyi vakit kaybetmeden planlamanızı öneririz. Kolesterol ilacı kullanıyorsanız ilacınızla ilgili her değişikliği hekiminizle istişare ederek yapmanız en güvenlisidir. Göğsünüzde baskı hissi, nefes darlığı ya da sol kolunuza yayılan bir ağrı olursa, bu belirtiler bir kalp krizinin habercisi olabileceğinden lütfen beklemeden 112'yi arayın.
İlgili yazılar
- LDL kolesterol kaç olmalı? Riske göre hedef değerler
- HDL kolesterol nedir? HDL yüksekliği her zaman iyi mi?
- Kolesterol testi için kaç saat aç kalınmalı? Açlık gerekli mi?
- Büyük ve küçük tansiyon nedir? Küçük tansiyon yüksekliği önemli mi?
Sık sorulan sorular
Kolesterol testi kaç yaşında yaptırılmalı?
Avrupa Kardiyoloji Derneği ile Avrupa Ateroskleroz Derneği'nin kılavuzu, toplam kolesterol, LDL, HDL ve trigliseriti birlikte ölçen lipid profilinin de içinde olduğu kalp-damar risk etkenleri taramasının erkeklerde 40 yaşından sonra, kadınlarda ise 50 yaşından sonra ya da menopozdan sonra düşünülmesini önerir. Ailede erken yaşta kalp-damar hastalığı varsa risk hesabı değiştiği için hekiminiz testi daha erken isteyebilir.
Toplam kolesterol 310 mg/dL ve üzerindeyse ne anlama gelir?
Avrupa Ateroskleroz Derneği'nin ailesel hiperkolesterolemi üzerine hazırladığı uzlaşı metnine göre yetişkinde 310 mg/dL ve üzerindeki toplam kolesterol, bu hastalık için tarama önerilen ölçütlerden biridir. Aynı uzlaşı metni, ailede ailesel hiperkolesterolemi bulunmasını, erken yaşta kalp hastalığını ve tendonlarda kolesterol birikintilerini de tarama nedenleri arasında sayar. Hastalığın 500 kişide 1 görüldüğü tahmin edilir ve çoğu ülkede hastaların %1'inden azına tanı konmuştur.
Aç değilsem toplam kolesterol sonucum değişir mi?
Evet, ancak çok az değişir. Laboratuvar raporlarındaki işaret eşiklerini öneren Avrupa uzlaşı metnine göre yemekten sonraki saatlerde toplam kolesterol, aç ölçülen değere göre ortalama en fazla 8 mg/dL düşük bulunur. Farkın bu kadar küçük olması nedeniyle tok karnına alınan kan örneği rutin değerlendirme için kabul edilir.
Kaynaklar
- Nordestgaard BG, Langsted A, Mora S, et al. Fasting is not routinely required for determination of a lipid profile: clinical and laboratory implications including flagging at desirable concentration cut-points. A joint consensus statement from the European Atherosclerosis Society and European Federation of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine. Eur Heart J. 2016, 37(25):1944-1958. doi:10.1093/eurheartj/ehw152 · PubMed
- Mach F, Baigent C, Catapano AL, et al. 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias: lipid modification to reduce cardiovascular risk. Eur Heart J. 2020, 41(1):111-188. doi:10.1093/eurheartj/ehz455 · PubMed
- Ference BA, Ginsberg HN, Graham I, et al. Low-density lipoproteins cause atherosclerotic cardiovascular disease. 1. Evidence from genetic, epidemiologic, and clinical studies. A consensus statement from the European Atherosclerosis Society Consensus Panel. Eur Heart J. 2017, 38(32):2459-2472. doi:10.1093/eurheartj/ehx144 · PubMed
- Nordestgaard BG, Chapman MJ, Humphries SE, et al. Familial hypercholesterolaemia is underdiagnosed and undertreated in the general population: guidance for clinicians to prevent coronary heart disease: consensus statement of the European Atherosclerosis Society. Eur Heart J. 2013, 34(45):3478-3490a. doi:10.1093/eurheartj/eht273 · PubMed
- Mensink RP, Zock PL, Kester AD, Katan MB. Effects of dietary fatty acids and carbohydrates on the ratio of serum total to HDL cholesterol and on serum lipids and apolipoproteins: a meta-analysis of 60 controlled trials. Am J Clin Nutr. 2003, 77(5):1146-1155. doi:10.1093/ajcn/77.5.1146 · PubMed



