← Sağlık Kütüphanesi

Kalp sağlığı · 7 dk okuma

LDL kolesterol kaç olmalı? Riske göre hedef değerler

Tahlil sonucunuzda halk arasında "kötü kolesterol" diye bilinen LDL kolesterolün değerine bakıp bu rakamın iyi mi kötü mü olduğunu merak ediyorsanız, rakamın tek başına her şeyi anlatmadığını baştan söylemek isteriz. Anne babanızın ya da arkadaşlarınızın değeriyle kıyaslamak da sizin için doğru hedefi göstermeyebilir, zira aynı rakam bir kişi için yerindeyken bir başkası için yüksek sayılabilir. Sizin için hangi değerin hedef alınması gerektiğini birlikte, adım adım görelim.

Risk grubuna göre LDL kolesterol hedeflerini gösteren şema, düşük riskte 116, orta riskte 100, yüksek riskte 70, çok yüksek riskte 55 mg/dL altı
ESC/EAS 2019 kılavuzundaki LDL kolesterol hedefleri (mg/dL). Kaynak: ESC/EAS dislipidemi (kan yağı bozuklukları) kılavuzu, Eur Heart J, 2020.

LDL hedefleri risk grubuna göre nasıl ayrılır?

Avrupa Kardiyoloji Derneği ile Avrupa Ateroskleroz Derneği'nin hekimlere tedavi kararlarında yol gösteren 2019 tarihli ortak kılavuzu, kişileri kalp-damar hastalığı riskine göre dört gruba ayırır ve her grup için ayrı bir LDL kolesterol hedefi koyar. Kılavuz bu hedeflerin yanında HDL dışı kolesterol ve apolipoprotein B (ApoB) için de ikincil hedefler verir. HDL dışı kolesterol, toplam kolesterolden "iyi kolesterol" olarak bilinen HDL'nin çıkarılmasıyla bulunur ve kanda kolesterol taşıyan, damar sertliğine yol açan tüm partiküllerdeki kolesterolü gösterir. ApoB ise bu partiküllerin yüzeyinde taşınan proteindir. Kılavuz, HDL dışı kolesterol ve ApoB için ikincil hedefleri yalnızca orta, yüksek ve çok yüksek risk gruplarında tanımlar.

Risk grubuLDL hedefi (mg/dL)HDL dışı kolesterol (mg/dL)ApoB (mg/dL)
Düşük116 altıTanımlanmamışTanımlanmamış
Orta100 altı130 altı100 altı
Yüksek70 altı ve en az %50 düşüş100 altı80 altı
Çok yüksek55 altı ve en az %50 düşüş85 altı65 altı

Hangi risk grubunda olduğumu kim belirler?

Avrupa kılavuzunda görünürde sağlıklı kişilerin risk grubu, SCORE adı verilen ve 10 yıllık kalp-damar riskini tahmin eden bir hesapla belirlenir. Bu hesaba yaşınız, cinsiyetiniz, sigara içip içmediğiniz, sistolik tansiyonunuz (büyük tansiyon) ve toplam kolesterolünüz girer. Kalp-damar hastalığı tanısı olanlar, diyabeti olanlar ve böbrek hastalığı olanlar ise çoğunlukla zaten yüksek ya da çok yüksek risk grubunda yer alır ve onlar için ayrıca bir risk hesabına gerek duyulmaz. Hangi risk grubunda olduğunuzu ve buna bağlı LDL hedefinizi hekiminizle birlikte belirleyebilirsiniz.

Neden toplam değil de LDL hedeflenir?

Toplam kolesterol, LDL'nin yanı sıra HDL'yi de içerir. LDL kolesterolü düşürmenin kalp ve damarlar üzerindeki etkisi ise statin denen kolesterol düşürücü ilaçlarla yapılmış büyük çalışmalarda ölçülmüştür. Katılımcıların ilaç ve karşılaştırma gruplarına kurayla ayrıldığı bu türden 26 randomize çalışmayı ve yaklaşık 170 000 katılımcıyı bir araya getiren bir meta-analizde, LDL kolesterolün her 1 mmol/L (yaklaşık 39 mg/dL) düşüşü kalp krizi ve inme gibi büyük damar olaylarının yıllık oranını yaklaşık beşte bir azaltmıştır. Araştırılan değer aralığında bu yarar belirli bir eşikte durmamış, LDL'si zaten düşük olanlarda da sürmüştür. Toplam kolesterol değerinizi nasıl okuyacağınızı ise Kolesterol kaç olmalı? Toplam kolesterol değerleri ve tahlil sonucu nasıl okunur yazımızda anlattık.

LDL kolesterolü beslenme ve ilaç nasıl etkiler?

Beslenmenin LDL kolesterol üzerindeki etkisi hiç de küçük değildir. Kanada'nın Ontario eyaletindeki Toronto kentinde kolesterolü yüksek 46 yetişkinle bir ay boyunca yürütülen randomize bir çalışmada, doymuş yağı çok az bir diyete soya proteini, çözünür lif, badem ve yapıca kolesterole benzeyen bitki bileşikleri olan bitkisel steroller eklenerek oluşturulan beslenme düzeni LDL'yi ortalama %28,6 düşürmüştür. Doymuş yağı çok az olan bu temel diyete yalnızca statin eklenen grupta düşüş %30,9 olmuş, karşılaştırma için temel diyeti tek başına uygulayan kontrol grubunda ise düşüş çok daha az kalmıştır.

İlaç tarafında ise statinlerin kas ağrısı yaptığı endişesi yaygındır. Statinle yapılmış büyük ölçekli, çift kör çalışmalarda katılımcılar da araştırmacılar da kimin statin, kimin etkisiz bir yalancı hap, yani plasebo aldığını bilmemiştir. Bu çalışmalardaki her katılımcının verisini tek tek bir araya getiren bir meta-analizde, kas ağrısı ya da güçsüzlüğü bildirenlerin oranı statin grubunda %27,1, plasebo grubunda %26,6 bulunmuştur. Meta-analizi yürüten araştırmacılar, statin alanlardaki kas yakınmalarının %90'ından fazlasının statine bağlı olmadığını hesaplamıştır. Statin kullanırken kaslarınızda bir yakınma hissederseniz bunu hekiminizle rahatça istişare edebilirsiniz, ilacı bırakmak ya da değiştirmek gerekirse de bu kararı hekiminizle birlikte vermeniz en güvenlisidir.

HDL dışı kolesterol ve ApoB ne zaman önem kazanır?

Avrupa kılavuzu, yazının başındaki tabloda ikincil hedefleri verilen HDL dışı kolesterolün ve ApoB'nin ölçülmesini bilhassa kandaki bir başka yağ türü olan trigliseriti yüksek olanlarda, diyabeti olanlarda ve LDL kolesterolü çok düşük olanlarda önerir. Bu durumlardan biri sizin için de geçerliyse HDL dışı kolesterol ve ApoB değerlerinizi hekiminizle birlikte gözden geçirebilirsiniz.

LDL kolesterol kadınlarda farklı mı değerlendirilir?

Avrupa kılavuzundaki LDL hedefleri kadınlar ve erkekler için aynıdır. Cinsiyet ise yaş, sigara, tansiyon ve toplam kolesterolle birlikte 10 yıllık SCORE riskinin hesabına girer ve böylece hangi risk grubunda yer aldığınızı etkiler.

LDL kolesterol 190 mg/dL üzerindeyse ne anlama gelir?

Avrupa Ateroskleroz Derneği ile Avrupa Klinik Kimya ve Laboratuvar Tıbbı Federasyonu'nun, uzmanların ortak görüşünü bildiren uzlaşı raporu, 190 mg/dL'yi, ailede kalıtımla geçen ve doğuştan yüksek kolesterole yol açan ailesel hiperkolesterolemi açısından LDL kolesterolün ayrıca değerlendirilmesi gereken sınırı olarak belirtir. Tanıyı tek bir tahlil sonucu değil hekiminizin değerlendirmesi koyar, yine de 190 mg/dL'nin üzerindeki bir LDL sonucu hekiminizle görüşmeniz için yerinde bir nedendir.

Ne zaman doktora başvurmalı?

LDL kolesterol hedefiniz size özeldir ve tahlil sonucunuzu kalp-damar riskinizi de göz önünde bulundurarak yorumlayabilecek hekiminizle birlikte belirlenir. Kalp-damar hastalığı, diyabet ya da böbrek hastalığı tanınız varsa LDL kolesterol sonucunuzu hekiminizle konuşmanızı öneririz. Kolesterol ilacı kullanıyorsanız ilacınızla ilgili her değişikliği hekiminizle birlikte yapmanız en güvenlisidir. Göğsünüzde baskı hissi, nefes darlığı ya da sol kolunuza yayılan bir ağrı fark ederseniz bunlar kalp krizinin belirtisi olabilir, böyle bir durumda lütfen beklemeden 112'yi arayın.

İlgili yazılar

Sık sorulan sorular

LDL kolesterol çok düşük olursa zararlı mı?

Statinlerle yapılmış 26 randomize çalışmayı bir araya getiren meta-analizde, LDL kolesterolü zaten 2 mmol/L (yaklaşık 77 mg/dL) altında olan katılımcılarda da yarar sürmüş, kanser görülme sıklığında ve damar dışı nedenlere bağlı ölümlerde anlamlı bir artış görülmemiştir. Bu meta-analizin bulgusu ilaçla düşürülmüş LDL kolesterole ilişkindir, tahlilde kendiliğinden çok düşük çıkan bir LDL değerinin nedenini ise hekiminizle birlikte araştırabilirsiniz.

Hedefe ulaşmak için LDL'yi yarıya indirmek yeter mi?

Yüksek ve çok yüksek risk gruplarında Avrupa kılavuzu, başlangıç değerinden en az %50 düşüşü ve risk grubunun hedef değerinin altına inmeyi birlikte arar. Örneğin başlangıç değeri 160 mg/dL olan yüksek riskli birinde %50'lik düşüş LDL'yi 80 mg/dL'ye indirir, ama hedefe ulaşmak için LDL'nin 70 mg/dL'nin altına inmesi gerekir. Başlangıç değeri 100 mg/dL olan çok yüksek riskli birinde ise LDL'nin 50 mg/dL'ye inmesi her iki koşulu da karşılar.

Tok alınan örnekte hesaplanan LDL güvenilir mi?

LDL kolesterol, laboratuvarda doğrudan ölçülebildiği gibi toplam kolesterol, HDL ve trigliserit değerlerinden bir formülle de hesaplanabilir. Avrupa Ateroskleroz Derneği ile Avrupa Klinik Kimya ve Laboratuvar Tıbbı Federasyonu'nun uzlaşı raporuna göre genel risk taramasında tok alınan kan örnekleri, kalp-damar riski açısından aç alınan örnekler kadar öngörücü görünür ve ApoB ölçümü için açlık gerekmez. Aynı uzlaşı raporu, karın bölgesinde yağlanma, yüksek tansiyon, yüksek kan şekeri ve kan yağı bozukluklarının bir arada görüldüğü metabolik sendromu, diyabeti ya da trigliseriti yüksek olanlarda tok örnekte hesaplanan LDL değerinin dikkatle yorumlanmasını ister.

Kaynaklar

  1. Mach F, Baigent C, Catapano AL, et al. 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias: lipid modification to reduce cardiovascular risk. Eur Heart J. 2020, 41(1):111-188. doi:10.1093/eurheartj/ehz455 · PubMed
  2. Nordestgaard BG, Langsted A, Mora S, et al. Fasting is not routinely required for determination of a lipid profile: clinical and laboratory implications including flagging at desirable concentration cut-points. A joint consensus statement from the European Atherosclerosis Society and European Federation of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine. Eur Heart J. 2016, 37(25):1944-1958. doi:10.1093/eurheartj/ehw152 · PubMed
  3. Cholesterol Treatment Trialists' (CTT) Collaborators. Efficacy and safety of more intensive lowering of LDL cholesterol: a meta-analysis of data from 170,000 participants in 26 randomised trials. Lancet. 2010, 376(9753):1670-1681. doi:10.1016/S0140-6736(10)61350-5 · PubMed
  4. Jenkins DJA, Kendall CWC, Marchie A, et al. Effects of a dietary portfolio of cholesterol-lowering foods vs lovastatin on serum lipids and C-reactive protein. JAMA. 2003, 290(4):502-510. doi:10.1001/jama.290.4.502 · PubMed
  5. Cholesterol Treatment Trialists' (CTT) Collaboration. Effect of statin therapy on muscle symptoms: an individual participant data meta-analysis of large-scale, randomised, double-blind trials. Lancet. 2022, 400(10355):832-845. doi:10.1016/S0140-6736(22)01545-8 · PubMed