← Sağlık Kütüphanesi

Kalp sağlığı · 4 dk okuma

Büyük ve küçük tansiyon nedir? Küçük tansiyon yüksekliği önemli mi?

Tansiyonunuz 11'e 9 çıktığında büyük sayı içinizi rahatlatır, küçük sayı ise sizi düşündürür. Hangi sayıya esas bakmanız gerektiği ve küçük sayının tek başına yükselmesinin bir anlam taşıyıp taşımadığı sorusu da zihninizi kurcalamaya devam eder.

ESC 2024 kılavuzuna göre büyük ve küçük tansiyon eşiklerini gösteren iki kart. Birinci kart muayenede 120/70 mmHg altındaki tansiyonun yükselmemiş (yüksek sayılmayan) tansiyon olduğunu, ikinci kart büyük tansiyon 140 ya da küçük tansiyon 90 mmHg ve üzerindeki ölçümün hipertansiyon aralığında olduğunu gösterir.
Muayenede ölçülen büyük ve küçük tansiyonun ESC 2024 eşikleri (mmHg). Kaynak: ESC 2024 kılavuzu, European Heart Journal, 2024.

Büyük ve küçük tansiyon kaç olmalı?

Avrupa Kardiyoloji Derneği'nin (ESC) hekimlere tanı ve tedavide yol gösteren 2024 kılavuzu, muayenede ölçülen tansiyonu üç sınıfa ayırırken büyük ve küçük tansiyonu ayrı ayrı değerlendirir. İki değerden biri daha üst bir sınıfa giriyorsa ölçüm de o üst sınıfta sayılır.

ESC 2024 kılavuzuna göre yetişkinlerde muayenede ölçülen büyük ve küçük tansiyon (mmHg)
SınıfBüyük tansiyon (sistolik)Küçük tansiyon (diyastolik)Nasıl okunur
Yükselmemiş tansiyon120 altı70 altıİki değerin de bu aralıkta olması gerekir.
Yükselmiş tansiyon120–13970–89En az biri bu aralıkta, ikisi de hipertansiyon aralığının altında.
Hipertansiyon aralığı140 ve üzeri90 ve üzeriDeğerlerden birinin bu aralıkta olması yeterlidir.

Hipertansiyon tanısı için tek bir muayene ölçümü yetmez, ölçümün tekrarlanması gerekir. Evde ya da gün boyunca takılı kalan bir cihazla yapılan 24 saatlik ölçümde eşikler muayenedeki eşiklerden daha düşüktür. Ev ve 24 saatlik ölçüm eşiklerini Tansiyon kaç olmalı? yazımızda bulabilirsiniz.

Örnek ölçümler hangi sınıfa girer?

Gündelik konuşmada tansiyon santimetre cıva (cmHg) birimiyle söylenir ve 1 cmHg 10 mmHg'ye eşit olduğundan 11'e 9, 110/90 mmHg demektir. Aşağıdaki dört örnek ölçümde, iki değerden hangisi daha üst sınıftaysa ölçüm o sınıfa yazılır.

Örnek muayene ölçümlerinin ESC 2024 sınıfı (tek ölçüm için)
ÖlçümÖlçümün sınıfıNeden
11'e 9 (110/90 mmHg)Hipertansiyon aralığıBüyük tansiyon yükselmemiş aralıkta, küçük tansiyon 90 olduğu için hipertansiyon aralığında.
15'e 8 (150/80 mmHg)Hipertansiyon aralığıBüyük tansiyon 140 ve üzerinde.
11'e 8 (110/80 mmHg)YükselmişKüçük tansiyon 70–89 aralığında.
12'ye 6 (120/60 mmHg)YükselmişBüyük tansiyon 120–139 aralığında.

Küçük tansiyon yüksekliği önemli mi?

Yalnızca küçük tansiyonu yüksek çıkan biri için asıl soru, bu yüksekliğin kalp krizi ya da inme riskiyle ilişkili olup olmadığıdır. ABD'nin Kaliforniya eyaletinin kuzeyinde genel poliklinik hastalarından oluşan 1,3 milyon yetişkini 8 yıl boyunca izleyen bir kohort (izlem) çalışmasında büyük ve küçük tansiyon yüksekliği birbirinden bağımsız olarak, yani her biri diğerinin etkisi hesaba katıldıktan sonra da kendi başına, kalp krizi ve inmeyle ilişkili bulunmuştur.

Kaliforniya'daki bu kohort çalışmasında araştırmacılar, tansiyonun hipertansiyon eşiğinin (büyük tansiyonda 140, küçük tansiyonda 90 mmHg) üzerinde seyretmesini hipertansiyon yükü adını verdikleri bir ölçüyle ifade etmiş, bu ölçüyü de istatistikte değerlerin ortalamadan tipik uzaklığını gösteren standart sapma cinsinden vermiştir. Hipertansiyon yükü arttıkça kalp krizi ve inme riski hem büyük hem de küçük tansiyonda artmıştır. Hipertansiyon yükündeki bir standart sapmalık artış için, riskin kaç katına çıktığını gösteren tehlike oranı büyük tansiyonda 1,18, küçük tansiyonda 1,06 bulunmuştur.

Kaliforniya'da 1,3 milyon yetişkinle yapılan bu çalışmada büyük tansiyon yüksekliğinin kalp krizi ve inmeyle ilişkisi küçük tansiyondakinden daha güçlü bulunmuştur. Kılavuzların bir kısmı hipertansiyon eşiğini 140/90 yerine 130/80 mmHg olarak aldığı için araştırmacılar hesaplamalarını bu eşikle de tekrarlamış ve benzer sonuçlara ulaşmıştır. Küçük tansiyonun kalp krizi ve inmeyle ilişkisi daha zayıf olsa da büyük tansiyondan bağımsız olarak ortaya çıktığı için yalnızca küçük tansiyonu yüksek çıkan bir ölçüm de göz önünde bulundurulmaya değerdir.

Büyük ve küçük tansiyon yaşla nasıl değişir?

ABD'nin Massachusetts eyaletindeki Framingham kentinde kalp ve damar hastalıklarını anlamak amacıyla uzun yıllardır sürdürülen Framingham Kalp Çalışması'nın verilerini inceleyen bir analizde, tansiyon ilacı kullanmayanlarda büyük tansiyon 30 ile 84 yaş arasında doğrusal bir biçimde, yıllar boyunca düzenli bir hızla yükselmiş, küçük tansiyon ise 50–60 yaşından sonra düşmüştür. Dolayısıyla 60 yaşından sonra küçük tansiyonun düşmesi, büyük tansiyon yükselmeye devam ederken görülebilen bir örüntüdür. Araştırmacılar küçük tansiyondaki bu düşüşü, kalpten çıkan kanı vücuda taşıyan büyük atardamarların giderek sertleşmesiyle uyumlu bulmuştur.

Framingham verisinde görülen bu yaşa bağlı değişime karşın ESC 2024 kılavuzu tanı eşiklerini yaşa göre değiştirmez ve her yaştaki yetişkin için aynı eşikleri kullanır. Tedavide yaşa göre hedeflenen tansiyon değerleri için Tansiyon kaç olmalı? yazımıza göz atabilirsiniz.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Küçük tansiyonunuz muayenede 90 mmHg ve üzerinde çıktıysa ya da evde ölçtüğünüz küçük tansiyonun ortalaması 85 mmHg ve üzerindeyse hekiminize başvurmanızı öneririz. Büyük tansiyonunuz yüksek çıkmasa bile bu ölçümler hipertansiyon aralığındadır ve hipertansiyon tanısının tekrarlanan ölçümlerle doğrulanması gerekir.

ESC 2024 kılavuzu, 180/110 mmHg ve üzerindeki bir ölçümde, çok yüksek tansiyonun organlara zarar verebildiği ve hipertansif acil durum adı verilen tablo açısından değerlendirme yapılmasını önerir. Tansiyonunuz bu düzeydeyken şiddetli baş ağrısı, göğüs ağrısı ya da nefes darlığı da yaşıyorsanız lütfen beklemeden 112'yi arayın. Tansiyonunuz yüksek değil de çok düşük çıkıyorsa Tansiyon kaç olursa tehlikeli? yazımıza göz atabilirsiniz.

İlgili yazılar

Kaynaklar

  1. World Health Organization. Hypertension (fact sheet). 25 September 2025.
  2. McEvoy JW, McCarthy CP, Bruno RM, et al. 2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension. Eur Heart J. 2024, 45(38):3912-4018. doi:10.1093/eurheartj/ehae178 · PubMed 39210715
  3. Flint AC, Conell C, Ren X, et al. Effect of Systolic and Diastolic Blood Pressure on Cardiovascular Outcomes. N Engl J Med. 2019, 381(3):243-251. doi:10.1056/NEJMoa1803180 · PubMed 31314968
  4. Franklin SS, Gustin W, Wong ND, et al. Hemodynamic patterns of age-related changes in blood pressure. The Framingham Heart Study. Circulation. 1997, 96(1):308-315. doi:10.1161/01.cir.96.1.308 · PubMed 9236450