← Sağlık Kütüphanesi

Kalp sağlığı · 7 dk okuma

Tansiyon kaç olmalı? Normal değerler tablosu

Tansiyonunuz ölçüldü, sonuç 14'e 9 çıktı ve bu değerin normal olup olmadığını merak ediyorsunuz. Türkiye'de tansiyon genellikle santimetre cıva üzerinden söylenir, oysa kılavuzlar, tablolar ve tansiyon aletlerinin ekranları milimetre cıva kullanır, bu yüzden kulağınıza alışık gelen değeri yorumlamak ilk bakışta kolay olmayabilir. Tansiyon ölçüldüğü yere ve ana göre değişebildiği için tek bir ölçümün ne kadarını anlattığını da göz önünde bulundurmak gerekir.

ESC 2024 kılavuzuna göre yetişkinlerde muayenede ölçülen tansiyonun üç sınıfını gösteren şema. Yükselmemiş 120/70 mmHg altı, yükselmiş 120–139/70–89 mmHg, hipertansiyon 140/90 mmHg ve üzeri
ESC 2024 kılavuzuna göre yetişkinlerde muayenede ölçülen tansiyonun sınıfları (büyük/küçük tansiyon, mmHg). Kaynak: ESC 2024 kılavuzu, European Heart Journal, 2024.

Normal tansiyon kaç? ESC 2024 değer tablosu

Avrupa Kardiyoloji Derneği (ESC), kalp ve damar hastalıklarında hekimlerin tanı ve tedaviyi planlarken esas aldığı kılavuzları yayımlayan bilimsel bir dernektir. Derneğin 2024'te yayımladığı yükselmiş tansiyon ve hipertansiyon kılavuzu, yetişkinlerde ölçülen tansiyonu aşağıdaki tabloda görülen üç sınıfa ayırır. Tablonun dikkate değer yanı, eşiklerin ölçümün nerede yapıldığına göre değişmesidir. Evde alınan ölçümlerin ortalamasında ve taşınabilir bir cihazın 24 saat boyunca aralıklarla yaptığı, ambulatuvar ölçüm denen yöntemde hipertansiyon eşikleri muayenehanedekinden daha düşüktür.

ESC 2024 kılavuzuna göre yetişkinlerde tansiyon sınıfları (büyük/küçük tansiyon, mmHg)
SınıfMuayenehane ölçümüEv ölçümü ortalaması24 saatlik ölçüm ortalaması
Yükselmemiş tansiyon120/70 altı120/70 altı115/65 altı
Yükselmiş tansiyon120–139 / 70–89120/70'ten 135/85'in altına kadar115/65'ten 130/80'in altına kadar
Hipertansiyon140/90 ve üzeri135/85 ve üzeri130/80 ve üzeri

Büyük ve küçük tansiyondan biri daha üst bir sınıfa giriyorsa ölçüm o üst sınıfta sayılır. İki değerin neyi anlattığını büyük ve küçük tansiyon yazımızda bulabilirsiniz.

Yükselmiş tansiyon aralığındaki bir değer henüz hipertansiyon tanısı anlamına gelmez, ama ESC 2024 kılavuzu bu aralıktaki herkese sağlıklı yaşam alışkanlıklarını önerir ve ilaç tedavisini kalp ve damar hastalıkları riski yüksek olan kişiler için ayırır.

Türkiye'de söylenen 14'e 9, 12'ye 8 ve 10'a 7 gibi değerler ne anlama gelir?

Tansiyon santimetre cıva (cmHg) üzerinden söylendiğinde her sayıyı onla çarpmak yeterlidir, çünkü 1 cmHg 10 mmHg'ye eşittir. Nitekim 14'e 9 dendiğinde kastedilen değer 140/90 mmHg'dir. Aşağıdaki tablo sık söylenen değerleri ESC 2024 kılavuzunun sınıflarına yerleştirir. Düşük görünen değerler için ise İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti'nin (NHS) tanımını esas aldık. NHS, 90/60 mmHg'nin altındaki tansiyonu düşük tansiyon olarak tanımlar.

Sık söylenen tansiyon değerlerinin ESC 2024 sınıfları (tek muayene ölçümü için)
SöylenişmmHgESC 2024 sınıfıNot
10'a 6100/60YükselmemişNHS'in düşük tansiyon tanımına girmez.
10'a 7100/70YükselmişKüçük tansiyon 70 olduğu için yükselmiş sınıftadır, düşük tansiyon tanımına girmez.
12'ye 8120/80Yükselmiş—
13'e 9130/90Hipertansiyon aralığıKüçük tansiyon 90 olduğu için bu sınıftadır.
14'e 9140/90Hipertansiyon aralığıTanı için ölçüm tekrarlanır.
18'e 11180/110Hipertansiyon aralığıAcil değerlendirme eşiğidir. Ayrıntıları Tansiyon kaç olursa tehlikeli? yazımızda bulabilirsiniz.

Tablodaki notlarda görüldüğü gibi 10'a 6 ve 10'a 7 kulağa düşük gelse de NHS'in düşük tansiyon tanımının dışında kalır. Yine de tansiyonunuz 10'a 7 çıkarken baş dönmesi ya da bayılma yaşıyorsanız bu belirtileri hekiminizle konuşmanızı öneririz.

İdeal tansiyon kaç? 12'ye 8 ideal mi?

ESC 2024 kılavuzunda yükselmemiş sınıfın sınırı 120/70 mmHg olduğu için 12'ye 8 diye söylenen 120/80 mmHg yükselmiş aralığa düşer. İdeal değer sorusuna ise birçok çalışmanın sonuçlarını tek bir analizde birleştiren ve meta-analiz adı verilen bir araştırma ışık tutar. Katılımcılarını yıllar boyunca izleyen çok sayıda çalışmadan bir milyon yetişkinin verisini bir araya getiren bu meta-analizde daha düşük tansiyon, inme ve kalp hastalıkları gibi damar hastalıklarına bağlı daha düşük ölüm riskiyle ilişkili bulunmuş ve bu ilişki en az 115/75 mmHg'ye kadar sürmüştür.

Yaşa göre tansiyon kaç olmalı? İlaç kullananlarda hedef

ESC 2024 kılavuzunda hipertansiyon tanısının eşikleri her yaşta aynıdır, ama tansiyon ilacı kullanan bir kişinin ulaşmaya çalıştığı hedef değer yaşa ve sağlık durumuna göre değişebilir. Kılavuz, tedavi gören yetişkinlerin çoğunda, kişi tedaviyi sorunsuz kaldırabildiği sürece büyük tansiyon için 120–129 mmHg aralığını hedef olarak belirler. Kişi 85 yaşında ya da daha büyükse, yaşa bağlı güç ve dayanıklılık kaybı demek olan kırılganlık orta ya da ağır düzeydeyse, ayağa kalkınca belirti veren bir tansiyon düşmesi yaşıyorsa ya da yaşam beklentisi kısaysa hekim daha esnek bir hedef seçebilir.

Daha düşük bir hedefin hem yararını hem bedelini SPRINT adı verilen çalışma birlikte gösterir. SPRINT çalışmasında kalp ve damar hastalıkları riski yüksek, diyabeti olmayan kişiler kurayla iki gruba ayrılmış, bir grupta büyük tansiyonun 120 mmHg'nin, diğer grupta 140 mmHg'nin altına indirilmesi hedeflenmiştir. Katılımcıların gruplara kurayla dağıtıldığı bu tür araştırmalara randomize kontrollü çalışma denir. Kalp krizi, inme ve kalp-damar kaynaklı ölüm gibi olaylar 120 mmHg hedefli grupta yılda %1,65, 140 mmHg hedefli standart grupta ise yılda %2,19 oranında görülmüştür. Öte yandan ciddi yan etkiler de 120 mmHg hedefli grupta daha sık görülmüştür. Bu yan etkiler arasında düşük tansiyon, bayılma, ani gelişen böbrek hasarı ve kandaki sodyum, potasyum gibi minerallerin dengesinin bozulması anlamına gelen elektrolit bozukluğu vardır.

Çin'de 60–80 yaşındaki hipertansiyon hastalarıyla yapılan STEP adlı çalışmanın sonuçları da aynı yöndedir. STEP çalışmasında daha düşük hedefle tedavi edilen grupta kalp-damar olayları daha az, düşük tansiyon ise daha sık görülmüştür. SPRINT ve STEP çalışmalarının ortaya koyduğu bu yarar ve bedel dengesi göz önünde bulundurulduğunda, tansiyon hedefinizi hekiminizle birlikte belirlemeniz en doğrusudur. İlacınızda bir değişiklik düşünüyorsanız da önce mutlaka hekiminize danışın.

Tek ölçüm neden yetmez? Örnek bir ev ölçümü kaydı

Hipertansiyon tanısı, muayenede ölçülen tek bir değere değil, tekrarlanan ölçümlere dayanır. ESC 2024 kılavuzuna göre muayenedeki ölçüm evde, 24 saatlik ölçüm cihazıyla ya da sonraki bir muayenede tekrarlanır. Muayenedeki ölçümün kendine has bir usulü vardır. Kişinin 5 dakika oturarak dinlenmesinin ardından 1–2 dakika arayla üç ölçüm alınır ve son ikisinin ortalaması kaydedilir.

Evde yapılan ölçümler için de kılavuz belli bir düzen önerir.

  1. Her gün sabah ve akşam, aynı saatlerde ölçülür.
  2. Her seferinde 1–2 dakika arayla iki ölçüm yapılır.
  3. Bu düzen en az 3 gün sürdürülür, ortalama eşiğe yakınsa 7 güne uzatılır ve tüm ölçümlerin ortalaması alınır.

Yöntemi göstermek için hazırladığımız ve gerçek bir kişiye ait olmayan bir örnekte, muayenede alınan üç ölçümün 148/90, 144/88 ve 142/86 mmHg çıktığını düşünelim. İlk ölçüm hesaba katılmaz, kaydedilen değer son iki ölçümün ortalaması olan 143/87 mmHg'dir ve bu değer hipertansiyon aralığındadır.

Aynı kişinin evde aldığı ölçümlerden dördünün de 128/80, 124/78, 130/82 ve 126/76 mmHg çıktığını düşünelim. Yöntemi kısaca göstermek için burada dört değer yazdık, gerçek bir ev kaydında en az 3 günlük ölçümlerin tamamı kullanılır. Büyük tansiyonların ortalaması 127, küçük tansiyonların ortalaması 79 mmHg olduğu için ev ortalaması 127/79 mmHg'dir. Bu ortalama, evde ölçüm için belirlenen 135/85 mmHg hipertansiyon eşiğinin altında kalır.

Muayenede eşiğin üzerinde, evde ise eşiğin altında çıkan tansiyona, adını hekimin beyaz önlüğünden alan beyaz önlük hipertansiyonu denir. Muayenede 143/87, evde ortalama 127/79 mmHg ölçülen örnekteki kişinin durumu beyaz önlük hipertansiyonuna uyar. Tansiyonun muayenede eşiğin altında, evde ya da 24 saatlik ölçümde ise eşiğin üzerinde çıktığı ters durum da maskeli hipertansiyon olarak bilinir.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Muayenede 140/90 mmHg ve üzerinde bir değer ölçüldüyse ya da evde en az 3 gün boyunca aldığınız ölçümlerin ortalaması 135/85 mmHg ve üzerindeyse hekiminize başvurmanızı öneririz. Hipertansiyon tanısı, bu yüksek değerlerin doğrulanmasıyla konur.

Tansiyonunuz 180/110 mmHg ve üzerinde çıkarken şiddetli baş ağrısı, göğüs ağrısı ya da nefes darlığı gibi belirtiler yaşıyorsanız lütfen beklemeden 112'yi arayın. Yüksek bir ölçümün ne kadar süre içinde doğrulanması gerektiğini ve hangi belirtilerde 112'nin aranacağını Tansiyon kaç olursa tehlikeli? yazımızda ayrıntısıyla bulabilirsiniz. Tansiyonunuzla ilgili aklınıza takılan her soruyu hekiminizle istişare edebilirsiniz.

İlgili araç ve yazılarımız

ESC 2024 kılavuzu yükselmiş tansiyon aralığındaki herkese sağlıklı yaşam alışkanlıklarını önerdiği için günlük alışkanlıklarınızı gözden geçirmek bilhassa yerinde olur. Alışkanlıklarınızın genel resmini görmek isterseniz yaklaşık 6 dakikanızı ayırarak Yaşam Skorumuzla beslenme, hareket, uyku, stres, sosyal bağ ve vücut kompozisyonu alanlarında kendinizi değerlendirebilirsiniz.

Kaynaklar

  1. McEvoy JW, McCarthy CP, Bruno RM, et al. 2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension. Eur Heart J. 2024, 45(38):3912-4018. doi:10.1093/eurheartj/ehae178 · PubMed 39210715
  2. NHS. Low blood pressure (hypotension). Page last reviewed: 11 July 2023.
  3. Lewington S, Clarke R, Qizilbash N, Peto R, Collins R, Prospective Studies Collaboration. Age-specific relevance of usual blood pressure to vascular mortality: a meta-analysis of individual data for one million adults in 61 prospective studies. Lancet. 2002, 360(9349):1903-1913. doi:10.1016/s0140-6736(02)11911-8 · PubMed 12493255
  4. SPRINT Research Group, Wright JT, Williamson JD, Whelton PK, et al. A Randomized Trial of Intensive versus Standard Blood-Pressure Control. N Engl J Med. 2015, 373(22):2103-2116. doi:10.1056/NEJMoa1511939 · PubMed 26551272
  5. Zhang W, Zhang S, Deng Y, et al. Trial of Intensive Blood-Pressure Control in Older Patients with Hypertension. N Engl J Med. 2021, 385(14):1268-1279. doi:10.1056/NEJMoa2111437 · PubMed 34491661