Tahlil sonucunuzda HDL değerinin yüksek çıkması çoğu zaman sevinçle karşılanır, zira HDL halk arasında "iyi kolesterol" diye bilinir. HDL düşük çıktığında ise insan endişelenir ve HDL'sini nasıl yükseltebileceğini araştırmaya koyulur. Her iki tepkinin de ne ölçüde yerinde olduğunu anlamak için HDL'nin ne olduğuna ve büyük çalışmaların HDL hakkında neler bulduğuna birlikte bakmakta fayda var.

HDL kolesterol tam olarak nedir?
Kolesterol yağ benzeri bir madde olduğu için kanda tek başına dolaşamaz ve lipoprotein adı verilen, protein ile yağdan oluşan küçük taşıyıcı parçacıklarla taşınır. HDL kolesterol, bu taşıyıcılardan yüksek yoğunluklu olanlarının, yani HDL parçacıklarının taşıdığı kolesterolün ölçümüdür ve tahlilde gördüğünüz toplam kolesterolün bir parçasıdır.
Toplam kolesterolden HDL kolesterol çıkarıldığında geriye kalan değere HDL dışı kolesterol denir ve HDL dışı kolesterol, damar sertliğine yol açan parçacıklardaki kolesterolü gösterir. Halk arasında "kötü kolesterol" olarak bilinen ve düşük yoğunluklu lipoproteinlerin taşıdığı LDL kolesterol de HDL dışı kolesterolün içinde yer alır.
HDL kolesterol kaç olmalı?
Kalp-damar riskini azaltmak için kan yağlarının nasıl yönetileceğini anlatan ve Avrupa Kardiyoloji Derneği ile Avrupa Ateroskleroz Derneği'nin birlikte hazırladığı kılavuzda HDL için bir tedavi hedefi belirlenmemiştir. Laboratuvar raporları için ise Avrupa Ateroskleroz Derneği ile Avrupa Klinik Kimya ve Laboratuvar Tıbbı Federasyonu uzmanlarının ortak görüşünü yansıtan bir uzlaşı metni, HDL'nin 40 mg/dL ve altında çıktığı sonuçların raporda işaretlenmesini, başka bir deyişle okuyanın dikkatini çekecek biçimde belirtilmesini önerir.
Çok yüksek HDL neden sorun olabilir?
Uzlaşı metnindeki 40 mg/dL eşiği HDL'nin düşük ucuyla ilgilidir. HDL'nin öbür ucundaki çok yüksek değerlerde ölüm riskinin nasıl seyrettiği ise Danimarka'nın Kopenhag kentinde yürütülen ve aynı kişileri zaman içinde izleyen, kohort çalışması adı verilen iki çalışmada incelenmiştir. Yüz binden fazla kişinin izlendiği Kopenhag çalışmalarında HDL ile ölüm riski arasındaki ilişki U harfine benzer bir eğri çizmiş, hem çok düşük hem de çok yüksek HDL değerleri daha yüksek ölüm riskiyle ilişkili bulunmuştur. Ölüm oranı en düşük düzeyine erkeklerde yaklaşık 73 mg/dL, kadınlarda ise yaklaşık 93 mg/dL HDL değerinde ulaşmıştır.
Kopenhag çalışmalarında HDL değeri en yüksek olan kişilerde ölüm riski, ölüm riskinin en düşük olduğu gruba göre erkeklerde yaklaşık 2 kat, kadınlarda yaklaşık 1,7 kat yüksek bulunmuştur. Nitekim Avrupa Kardiyoloji Derneği ile Avrupa Ateroskleroz Derneği'nin kılavuzu da yaklaşık 90 mg/dL'nin üzerindeki HDL değerlerinin risk göstergesi olarak kullanılamayacağını belirtir.
HDL'yi yükseltmek kalp krizini azaltır mı?
Düşük HDL'nin daha yüksek riskle ilişkili bulunması, akla HDL'yi yükseltmenin bu riski azaltıp azaltmayacağı sorusunu getirir. Bu soruya ışık tutan genetik bir çalışmada, Mendel randomizasyonu adı verilen bir yöntemle, HDL'yi doğuştan yükselten ve genetik varyant denen gen farklılıklarını taşıyan kişilerin kalp krizi riski incelenmiştir. HDL kalp krizine karşı doğrudan koruyor olsaydı, HDL'si genetik olarak yüksek olan kişilerde kalp krizi riskinin de daha düşük olması beklenirdi.
Oysa genetik çalışmada HDL'yi yükselten genetik varyantların kalp krizi riskini düşürmediği görülmüştür. Genetik çalışmada risk, 1 değerinin iki grup arasında fark olmadığını, 1'in altındaki değerlerin ise daha düşük riski gösterdiği odds oranı adlı ölçütle ifade edilmiştir. HDL'si genetik olarak yüksek olanlarda kalp krizi riski için odds oranı 0,93 bulunmuştur ve bu değer istatistiksel olarak anlamlı değildir. Kişileri yalnızca izleyen gözlemsel çalışmalara dayanarak HDL'deki aynı artış için beklenen değer ise 0,62'dir. HDL'de genetik ve gözlemsel sonuçlar böylece birbirinden ayrışırken, aynı genetik çalışmada LDL kolesterol için iki tür sonuç birbiriyle uyumlu bulunmuştur.
Avrupa Kardiyoloji Derneği ile Avrupa Ateroskleroz Derneği'nin kılavuzunda aktarıldığına göre, HDL'yi yükselten CETP inhibitörleri adlı ilaçlarla yapılan ve katılımcıların ilaç ya da karşılaştırma grubuna kurayla ayrıldığı randomize çalışmalarda da kalp krizi gibi kalp-damar olaylarında, damar sertliğine yol açan parçacıkların taşıdığı ApoB adlı proteindeki küçük düşüşten beklenenin ötesinde bir azalma görülmemiştir. Genetik çalışmanın ve CETP inhibitörleriyle yapılan randomize çalışmaların bulguları, düşük HDL'nin bir risk işareti olabileceğini, ancak HDL'nin kendi başına bir tedavi hedefi olmadığını düşündürür.
HDL'yi yükseltmek için ne yapılabilir?
HDL kendi başına bir tedavi hedefi olmasa da, tahlilinde düşük bir HDL değeri gören pek çok kişi HDL'sini yükseltmenin yollarını merak eder. Yürüyüş, koşu ya da bisiklet gibi kalp atışını hızlandıran aerobik egzersizin HDL üzerindeki etkisi, 25 randomize çalışmanın sonuçlarını bir araya getirerek birlikte değerlendiren bir meta-analizde incelenmiştir. Bu meta-analize göre düzenli aerobik egzersiz HDL'yi mütevazı ölçüde, ortalama 2,53 mg/dL yükseltmiştir. Meta-analizde HDL'de anlamlı bir artış için haftada yaklaşık 120 dakikalık egzersiz gerektiği, her egzersiz seansının süresi 10 dakika uzadığında ise HDL'nin yaklaşık 1,4 mg/dL daha fazla arttığı hesaplanmıştır.
HDL'nin kendi başına bir tedavi hedefi olmadığını düşündüren genetik çalışmanın ve CETP inhibitörleriyle yapılan çalışmaların bulguları göz önünde bulundurulduğunda, egzersizi tahlildeki HDL değeri için değil, genel sağlığınız için sürdürmek en doğru hedeftir.
Tahlilde HDL yüksek çıktıysa ne yapmalı?
Kopenhag çalışmalarında çok yüksek HDL değerleri de daha yüksek ölüm riskiyle ilişkili bulunduğu için, tahlilinizde HDL yüksek çıktığında bu sonucu tek başına bir güvence olarak görmek yerine bilhassa LDL ve HDL dışı kolesterol değerlerinizle birlikte değerlendirmeniz en doğrusudur. LDL ve HDL dışı kolesterol değerlerinin riskinize göre nasıl yorumlanacağını LDL kolesterol kaç olmalı? Riske göre hedef değerler yazımızda, tahlil sonucunun satır satır nasıl okunacağını ise Kolesterol kaç olmalı? Toplam kolesterol değerleri ve tahlil sonucu nasıl okunur yazımızda bulabilirsiniz.
Ne zaman doktora başvurmalı?
HDL kolesterolünüz 40 mg/dL ve altında ya da 90 mg/dL'nin üzerindeyse, sonucunuzu diğer kolesterol değerlerinizle birlikte hekiminizle istişare etmeniz yerinde olur. Kolesterol ilacı kullanıyorsanız ilacınızla ilgili her değişikliği hekiminizle birlikte yapmanız en güvenli yoldur. HDL'nizi bir takviyeyle yükseltmeyi düşünüyorsanız da takviyeye başlamadan önce hekiminize danışabilirsiniz. Göğsünüzde baskı hissi, nefes darlığı ya da sol kolunuza yayılan bir ağrı fark ederseniz, bu belirtiler bir kalp krizine işaret edebileceği için lütfen hiç beklemeden 112'yi arayın.
İlgili yazılar
- Kolesterol kaç olmalı? Toplam kolesterol değerleri ve tahlil sonucu nasıl okunur
- LDL kolesterol kaç olmalı? Riske göre hedef değerler
- Kolesterol testi için kaç saat aç kalınmalı? Açlık gerekli mi?
Sık sorulan sorular
HDL kolesterol düşükse ne anlama gelir?
Avrupa Kardiyoloji Derneği ile Avrupa Ateroskleroz Derneği'nin kılavuzu, düşük HDL ile kalp-damar riski arasında tutarlı bir ters ilişki bulunduğunu, yani HDL düştükçe riskin arttığını belirtir ve genetik çalışmaların bu ilişkinin doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi olduğuna dair güçlü bir kanıt sunmadığını da ekler. Düşük HDL bu nedenle tek başına bir tedavi hedefi değil, LDL, tansiyon, kan şekeri ve sigara gibi diğer risk etkenlerinizi gözden geçirmek için bir işarettir.
Çok yüksek HDL'si olan biri bunu düşürmeye çalışmalı mı?
Kopenhag'daki iki kohort çalışmasında çok yüksek HDL daha yüksek ölüm riskiyle ilişkili bulunmuştur, ancak Avrupa Kardiyoloji Derneği ile Avrupa Ateroskleroz Derneği'nin kılavuzunda HDL için bir tedavi hedefi belirlenmemiştir. Bu nedenle çok yüksek HDL'yi düşürmeye çalışmak yerine diğer risk etkenlerinizi hekiminizle birlikte gözden geçirebilirsiniz.
HDL ölçümü için aç kalmak gerekir mi?
Hayır, HDL değeri yemekten etkilenmediği için HDL ölçümünden önce aç kalmanız gerekmez. Aynı kan alımında başka testler de isteniyorsa, açlık yalnızca o testler için söz konusu olabilir.
Kaynaklar
- Mach F, Baigent C, Catapano AL, et al. 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias: lipid modification to reduce cardiovascular risk. Eur Heart J. 2020, 41(1):111-188. doi:10.1093/eurheartj/ehz455 · PubMed
- Madsen CM, Varbo A, Nordestgaard BG. Extreme high high-density lipoprotein cholesterol is paradoxically associated with high mortality in men and women: two prospective cohort studies. Eur Heart J. 2017, 38(32):2478-2486. doi:10.1093/eurheartj/ehx163 · PubMed
- Voight BF, Peloso GM, Orho-Melander M, et al. Plasma HDL cholesterol and risk of myocardial infarction: a mendelian randomisation study. Lancet. 2012, 380(9841):572-580. doi:10.1016/S0140-6736(12)60312-2 · PubMed
- Nordestgaard BG, Langsted A, Mora S, et al. Fasting is not routinely required for determination of a lipid profile: clinical and laboratory implications including flagging at desirable concentration cut-points. A joint consensus statement from the European Atherosclerosis Society and European Federation of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine. Eur Heart J. 2016, 37(25):1944-1958. doi:10.1093/eurheartj/ehw152 · PubMed
- Kodama S, Tanaka S, Saito K, et al. Effect of aerobic exercise training on serum levels of high-density lipoprotein cholesterol: a meta-analysis. Arch Intern Med. 2007, 167(10):999-1008. doi:10.1001/archinte.167.10.999 · PubMed



