← Sağlık Kütüphanesi

Kalp sağlığı · 5 dk okuma

Kolesterol testi için kaç saat aç kalınmalı? Açlık gerekli mi?

Kolesterol tahlili için sabah aç karnına kan vermek öylesine yerleşmiş bir alışkanlıktır ki, kahvaltısını edip laboratuvara giden biri sonucun boşa gideceği endişesine kapılır. Randevu bildiriminde açlık şartı yazmasa bile insanın içi pek rahat etmez. Aç ya da tok olmanın kolesterol sonucunu gerçekten değiştirip değiştirmediğine, değiştiriyorsa bu farkın ne ölçüde olduğuna birlikte bakalım.

Yemekten sonra toplam ve LDL kolesterolde 8 mg/dL düşüşle, trigliseritte 26 mg/dL artışla lipid değerlerindeki en büyük ortalama değişimi gösteren şema
Alışılmış bir öğünden 1–6 saat sonra, aç karnına ölçülen değerlere kıyasla görülen en büyük ortalama değişim (mg/dL). Kaynak: Avrupa uzlaşı metni, Eur Heart J, 2016.

Yemek kolesterol sonucunu ne kadar değiştirir?

Danimarka'nın Kopenhag kentinde 33 391 yetişkinle yapılan bir çalışmada, yemekten sonra toplam kolesterol, LDL ve "iyi kolesterol" olarak bilinen HDL en çok birkaç mg/dL azalmış, bir kan yağı türü olan trigliserit ise yükselmiştir. Toplam kolesterolden HDL çıkarılarak hesaplanan HDL dışı kolesterol ile LDL'nin ana proteini olan apolipoprotein B, kısaca ApoB, aynı çalışmada yemekle değişmemiştir. Damar sertliği alanında çalışan Avrupa Ateroskleroz Derneği ile Avrupa Klinik Kimya ve Laboratuvar Tıbbı Federasyonu, Kopenhag çalışmasının ve benzer büyük çalışmaların verilerini, uzmanların kanıtı birlikte değerlendirip ortak görüşlerini yazdığı ve uzlaşı metni adı verilen bir belgede bir araya getirmiştir. Uzlaşı metnine göre alışılmış bir öğünden sonraki saatlerde görülen en büyük ortalama değişim, toplam kolesterol ve LDL'de 8 mg/dL'lik bir düşüş, trigliseritte ise 26 mg/dL'lik bir artıştır.

Kopenhag'daki araştırmacılar, tok karnına alınan kan örneğinin kalp-damar riskini gösterip göstermediğini de uzun yıllar boyunca izlenen ikinci bir katılımcı grubunda incelemiştir. Bu grupta katılımcılar tok değerlerine göre üç eşit dilime ayrıldığında, değerleri en olumsuz dilimde olanlarda (HDL'de en düşük, diğer değerlerde en yüksek dilim) kalp krizi gibi kalp-damar olaylarının riski, karşı uçtaki dilime göre 1,7 ila 2,4 kat yüksek bulunmuştur.

Yemekten kaç saat sonra fark kaybolur?

Kopenhag'daki 33 391 kişilik çalışmada toplam kolesterol, LDL ve HDL son öğünden sonraki 3–5 saate kadar, trigliserit ise 6 saate kadar aç karnına ölçülen değerlerden farklı bulunmuştur. Bu süreler geçtikten sonra tok karnına alınan kan örneği, yani tok örnek, aç örneğe giderek daha çok yaklaşır.

Önceki aç sonucumla yeni tok sonucumu karşılaştırabilir miyim?

Büyük ölçüde karşılaştırabilirsiniz, yalnız uzlaşı metninin bildirdiği en büyük ortalama değişimleri göz önünde bulundurmanız gerekir. Tok örnekte trigliserit ortalama 26 mg/dL kadar yüksek, toplam kolesterol ve LDL ise 8 mg/dL kadar düşük çıkabilir. Bu nedenle eski aç sonucunuza kıyasla trigliseritte görülen küçük bir artış ya da LDL'de görülen küçük bir düşüş, tek başına gerçek bir değişim anlamına gelmeyebilir.

Aç kalma önerisi neden değişmiştir?

Kan yağları uzun yıllar boyunca genellikle aç karnına ölçülmüştür. Uzlaşı metninin bu alışkanlığı bırakıp tok ölçümü rutin olarak önermesinin gerekçelerinden biri, aç ve tok ölçümlerin zaman içinde benzer biçimde değişmesi ve kalp-damar hastalığını öngörmede birbirine yakın olmasıdır. Uzlaşı metni bir diğer gerekçe olarak, açlık şartının kan vermeyi zorlaştırdığını ve hastaların tahlil önerisine uymasını güçleştirdiğini belirtir.

Hangi durumda aç kalmak istenebilir?

Uzlaşı metni, tok karnına ölçülen trigliserit 440 mg/dL'nin üzerinde çıktığında açlık örneğinin düşünülebileceğini belirtir. LDL kolesterol bazı laboratuvarlarda doğrudan ölçülmez, toplam kolesterol, HDL ve trigliserit değerlerinden bir formülle hesaplanır. Avrupa Kardiyoloji Derneği ile Avrupa Ateroskleroz Derneği'nin hekimlere yol gösteren ortak kılavuzu da, bel çevresi, tansiyon, kan şekeri ve kan yağlarındaki sorunların bir arada görüldüğü metabolik sendromu, diyabeti ya da yüksek trigliseriti olan kişilerde, tok örnekte bu yolla hesaplanan LDL değerinin dikkatle yorumlanmasını ister. Aynı kan alımında açlık kan şekeri de isteniyorsa aç gelmeniz yerinde olur. Açlık kan şekerinin hangi değerlerde normal sayıldığını Kan şekeri kaç olmalı? Açlık ve tokluk değerleri, prediyabet ve diyabet eşikleri yazımızda bulabilirsiniz.

Tok ve aç örnekte işaret eşikleri aynı mı?

Laboratuvar raporlarında arzu edilen düzeyin dışına çıkan değerler, dikkat çeksin diye işaretlenir. Uzlaşı metni bu işaretin hangi eşiklerde konulacağını da önerir ve tok ile aç örnek için eşiklerin çoğunu aynı tutar, yalnız trigliseritte ayrım yapar. Uzlaşı metnine göre trigliserit tok örnekte 175 mg/dL ve üzerinde, aç örnekte 150 mg/dL ve üzerinde işaretlenmelidir. Toplam kolesterolün 190, LDL'nin 115 ve HDL dışı kolesterolün 150 mg/dL ve üzerinde olması ise aç ya da tok fark etmeksizin işaretlenir. Bu eşiklerin sizin için ne anlama geldiğini Kolesterol kaç olmalı? Toplam kolesterol değerleri ve tahlil sonucu nasıl okunur yazımızda bir örnek üzerinden anlattık.

Test gününde ne yapmalı?

Randevu bildiriminde açlık şartı yazıyorsa bu talimata uymanız yeterlidir, yazmıyorsa her zamanki öğününüzü atlamanıza gerek yoktur. Düzenli kullandığınız ilaçları testi isteyen hekime mutlaka bildirin ve ilaçlarınızla ilgili her değişikliği hekiminizle istişare ederek yapın. Hekiminiz sonucu yorumlarken kanı aç mı tok mu verdiğinizi bilmekten yarar görür, bu bilgiyi kendisiyle paylaşmanız yerinde olur.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Laboratuvar ya da hekiminiz açlık gerektiren bir test istediyse talimatı izlemeniz yeterlidir, aç karnına verilen kan örneği de kolesterol ölçümü için kuşkusuz geçerlidir. Raporunuzda işaretlenmiş bir değer varsa sonucunuzu hekiminizle değerlendirmeniz yerinde olur, zira kolesterol hedefinizi kalp-damar riskinize göre belirleyecek olan hekiminizdir. Kolesterol ilacı kullanıyorsanız ilacınızla ilgili her değişikliği hekiminizle birlikte yapmanız en güvenlisidir. Kolesterol tahlilinizin sonucu ne olursa olsun, göğüste baskı hissi, nefes darlığı ya da sol kola yayılan ağrı gibi kalp krizini düşündüren bir belirti yaşarsanız lütfen beklemeden 112'yi arayın. Kolesterolünüz ve kalp sağlığınız için sağlık kurumlarından her zaman yardım alabilirsiniz.

İlgili yazılar

Sık sorulan sorular

Hangi lipid değerleri yemekten etkilenmez?

Uzlaşı metni HDL kolesterolü, HDL'nin ana proteini olan apolipoprotein A1'i, ApoB'yi ve düzeyi büyük ölçüde kalıtımla belirlenen lipoprotein(a)'yı aç ya da tok olmaktan etkilenmeyen değerler arasında sayar. Kopenhag çalışmasında da HDL'deki düşüş birkaç mg/dL'yi geçmemiştir. Bu testler için bu nedenle aç kalmanız gerekmez.

Trigliserit çok yüksek çıkarsa ne olur?

Uzlaşı metnine göre tok karnına ölçülen trigliserit 440 mg/dL'nin üzerindeyse açlık örneği düşünülebilir. Uzlaşı metni 880 mg/dL'nin üzerindeki trigliseriti ise pankreas iltihabı, yani pankreatit riski nedeniyle hekime ayrıca yönlendirmeyi gerektiren bir uyarı eşiği olarak tanımlar.

Kaynaklar

  1. Nordestgaard BG, Langsted A, Mora S, et al. Fasting is not routinely required for determination of a lipid profile: clinical and laboratory implications including flagging at desirable concentration cut-points. A joint consensus statement from the European Atherosclerosis Society and European Federation of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine. Eur Heart J. 2016, 37(25):1944-1958. doi:10.1093/eurheartj/ehw152 · PubMed
  2. Langsted A, Freiberg JJ, Nordestgaard BG. Fasting and nonfasting lipid levels: influence of normal food intake on lipids, lipoproteins, apolipoproteins, and cardiovascular risk prediction. Circulation. 2008, 118(20):2047-2056. doi:10.1161/CIRCULATIONAHA.108.804146 · PubMed
  3. Mach F, Baigent C, Catapano AL, et al. 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias: lipid modification to reduce cardiovascular risk. Eur Heart J. 2020, 41(1):111-188. doi:10.1093/eurheartj/ehz455 · PubMed