Göğsünüzde hiçbir ağrı hissetmediğiniz, nefesinizin kesilmediği ve hastanenin yolunu hiç tutmadığınız hâlde, kalbinizin bir zamanlar zarar görmüş olduğu bambaşka bir sebeple yapılan bir tetkikte ortaya çıkabilir. Hiç fark edilmeden geçen böyle bir kalp krizinin ne kadar sık yaşandığı, önceden haber verip vermediği ve hekimlerin onu neden önemsediği, çoğu kişinin üzerinde pek durmadığı ama kalp sağlığı açısından bilinmeye değer sorulardır.
Gizli kalp krizi nedir ve ne kadar sık görülür?
Kalp krizinde kalp kasının bir bölümü, kendisini besleyen damardan yeterince kan alamadığı için zarar görür. Gizli kalp krizinde de kalp kası zarar görür, fakat kişi yaşadığı durumu kalp krizi olarak fark etmez ya da o sırada bir hekime ulaşmaz.
Sessiz kalp krizinin ne kadar sık yaşandığını anlatırken ABD'de yürütülen ve İngilizce adının kısaltmasıyla ARIC (Atherosclerosis Risk in Communities, yani toplumlarda damar sertliği riski) olarak bilinen geniş bir çalışmanın verilerinden yararlanıyoruz. ARIC, bir grup insanı yıllar boyunca izleyerek kimde hangi hastalığın geliştiğini kaydeden ve kohort çalışması denen araştırmalardandır. ARIC araştırmacıları sessiz kalp krizini, EKG'sinde kalp krizi izi görüldüğü hâlde kalp krizi tanısı almamış kişiler üzerinden tanımlamıştır.
2016'da yayımlanan bir ARIC analizinde, başlangıçta kalp ve damar hastalığı bulunmayan 9.498 katılımcı 1987–1989 ile 1996–1998 yılları arasında izlenmiş ve bu süre içinde katılımcıların 317'sinde (%3,3) sessiz, 386'sında (%4,1) ise kriz sırasında fark edilip tanı konan belirtili kalp krizi gelişmiştir. Bir başka deyişle bu dönemde görülen kalp krizlerinin yaklaşık yarısı, daha kesin bir ifadeyle %45'inden fazlası sessiz geçmiştir. Sessiz kalp krizi erkeklerde kadınlardan daha sık görülmüştür.
Sessiz kalp krizi neden önemlidir?
Sessiz kalp krizi belirti vermeden geçse de etkisi sonraki yıllarda kendini gösterebilir. Nitekim ARIC verileriyle yapılan analizlerde sessiz kalp krizi geçirenlerde, kalp krizi geçirmeyenlere kıyasla, kalbi besleyen damarların daralmasıyla ortaya çıkan koroner kalp hastalığına bağlı ölüm riski ve kalp yetmezliği riski daha yüksek bulunmuştur. Belirtili kalp krizi geçirenlerde ise risklerin daha da yüksek olduğu görülmüştür. Araştırmacılar sessiz ve belirtili kalp krizinin getirdiği bu riskleri tehlike oranı adı verilen bir ölçüyle ifade etmiştir. Tehlike oranı, izlem süresince bir olayın bir grupta, karşılaştırılan gruba göre kaç kat sık yaşandığını gösterir. Aşağıdaki tabloda 1,00 iki grup arasında fark olmadığı anlamına gelir, sessiz kalp krizi geçirenlerde koroner kalp hastalığına bağlı ölüm için bulunan 3,06 ise bu ölüm tehlikesinin kalp krizi geçirmeyenlere göre yaklaşık üç kat olduğunu gösterir.
| Sonuç | Sessiz kalp krizi | Belirtili kalp krizi |
|---|---|---|
| Koroner kalp hastalığına bağlı ölüm | 3,06 | 4,74 |
| Tüm nedenlere bağlı ölüm | 1,34 | 1,55 |
| Kalp yetmezliği | 1,35 | 2,85 |
Tablodaki ölümle ilgili tehlike oranları, sessiz kalp krizinin ölümle ilişkisini inceleyen 2016 tarihli ARIC analizinden, kalp yetmezliğiyle ilgili oranlar ise 2018'de yayımlanan ve kalp yetmezliğiyle ilişkiyi inceleyen ayrı bir ARIC analizinden alınmıştır. 2016 tarihli analizde sessiz kalp krizi hem erkeklerde hem kadınlarda ölüm riskinin artmasıyla ilişkili bulunmuş, bu artışın kadınlarda daha büyük olabileceği görülmüştür. 2018 tarihli analizde ise sessiz kalp krizi ile kalp yetmezliği arasındaki ilişki 53 yaşın altındaki katılımcılarda daha belirgin bulunmuştur.
Kalp krizinden önceki uyarı belirtileri nelerdir?
Sessiz kalp krizi fark edilmeden geçer, ama belirtili bir kalp krizinin öncesinde de bazı uyarı işaretleri olup olmadığı ayrı bir merak konusudur. ABD'deki beş merkezde yürütülen bir çalışmada, kalp krizi tanısı almış 515 kadına hastaneden taburcu olduktan 4–6 ay sonra krizden önce hangi belirtileri yaşadıkları sorulmuştur. Kadınların %95'i krizden önce en az bir uyarı belirtisi yaşadığını bildirmiştir. Krizden bir aydan daha uzun süre önce en sık yaşanan belirtiler olağandışı yorgunluk (%70,7), uyku bozukluğu (%47,8) ve nefes darlığı (%42,1) olmuştur. Erkeklerde kalp krizinin tipik belirtisi sayılan göğüste rahatsızlık hissini ise krizden önceki dönemde kadınların yalnızca %29,7'si bildirmiştir.
Olağandışı yorgunluk, uyku bozukluğu ve nefes darlığı pek çok başka sebepten de ortaya çıkabilir, dolayısıyla bu belirtilerin kalple ilgili olup olmadığını en doğru biçimde bir hekim değerlendirir.
Sessiz kalp krizi nasıl anlaşılır?
Sessiz kalp krizi, belirti vermediği için çoğunlukla başka bir sebeple çekilen bir EKG'de tesadüfen fark edilir. Nitekim ARIC çalışmasında da sessiz kalp krizleri EKG'deki izlerden belirlenmiştir. Hangi tetkikin size uygun olduğunu ise hekiminiz, sağlık durumunuzu göz önünde bulundurarak belirler. Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol ve yüksek kan şekeri kalp krizinin bilinen risk etkenleri arasında yer alır, kendi değerlerinizin nerede durduğunu öğrenmek isterseniz tansiyon kaç olmalı ve kolesterol kaç olmalı yazılarımıza göz atabilirsiniz.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Göğsünüzde baskı ya da sıkışma hissederseniz, çenenize, boynunuza ya da kolunuza yayılan bir ağrı, ani bir nefes darlığı veya açıklayamadığınız ani bir halsizlik yaşarsanız lütfen beklemeden 112'yi arayın. Sağlık Bakanlığı'nın 112 Acil Sağlık Hizmetleri sayfasına göre göğüs ağrısı 112'nin aranması gereken durumlardan biridir ve 112'yi aradığınızda sizden istenecek bilgileri, ambulans gelene kadar yapılacakları da aynı sayfada bulabilirsiniz. Kalp krizinin belirtilerini ayrıntısıyla kalp krizi belirtileri nelerdir yazımızda, yardım gelene kadar yapılabilecekleri ise kalp krizi geçiren birine ne yapılır yazımızda bulabilirsiniz.
Acil olmasa da haftalardır süren ve bir açıklamasını bulamadığınız yorgunluk, uyku bozukluğu ya da efor sırasında ortaya çıkan nefes darlığı yaşıyorsanız bir hekime başvurmanızı öneririz. Sessiz kalp krizi geçirmiş olabileceğinizden kuşkulanıyorsanız bu kuşkuyu netleştirecek olan da hekiminizin değerlendirmesidir.
İlgili yazılar
- Kalp krizi belirtileri nelerdir? Kaç gün önce başlar, hangi kol ağrır?
- Kalp krizi belirtileri kadınlarda farklı mı?
- Kalp krizi geçiren birine ilk dakikalarda ne yapılır?
- Alışkanlıklarınızın genel resmini görmek isterseniz yaklaşık 6 dakikanızı ayırarak Yaşam Skorumuzla beslenme, hareket, uyku, stres, sosyal bağ ve vücut kompozisyonu alanlarında kendinizi değerlendirebilirsiniz.
Kaynaklar
- Zhang ZM, Rautaharju PM, Prineas RJ, et al. Race and Sex Differences in the Incidence and Prognostic Significance of Silent Myocardial Infarction in the Atherosclerosis Risk in Communities (ARIC) Study. Circulation. 2016, 133(22):2141-2148. doi:10.1161/CIRCULATIONAHA.115.021177 · PubMed 27185168
- Qureshi WT, Zhang ZM, Chang PP, et al. Silent Myocardial Infarction and Long-Term Risk of Heart Failure: The ARIC Study. J Am Coll Cardiol. 2018, 71(1):1-8. doi:10.1016/j.jacc.2017.10.071 · PubMed 29301615
- McSweeney JC, Cody M, O'Sullivan P, et al. Women's early warning symptoms of acute myocardial infarction. Circulation. 2003, 108(21):2619-2623. doi:10.1161/01.CIR.0000097116.29625.7C · PubMed 14597589



