← Sağlık Kütüphanesi

Kalp sağlığı · 4 dk okuma

Kalp krizi geçiren birine ilk dakikalarda ne yapılır?

Yanınızdaki biri göğsündeki baskıdan ya da nefes darlığından yakınmaya başladığında, ilk dakikalarda ne yapacağınızı sakin kafayla düşünecek vakit bulamayabilirsiniz ve telaş içinde hangi adımın önce geldiği kolayca karışabilir. Oysa kalp krizinde tedavideki gecikme sonucu etkilediği için bu ilk dakikalarda hangi adımları hangi sırayla atacağınızı önceden bilmek bilhassa değerlidir.

Kalp krizinden şüphelenilen kişiye ilk dakikalarda 112'yi aramayı, kişiyi dinlendirip yalnız bırakmamayı, uygunsa operatörün yönlendirmesiyle aspirin çiğnetmeyi ve kişi yanıt vermiyorsa göğüs basısına başlamayı sırasıyla gösteren dört adım
Kalp krizinden şüphelenilen kişiye ilk dakikalarda yapılacaklar. Kaynak: Avrupa Kardiyoloji Derneği 2023 kılavuzu · Amerikan Kalp Derneği ve Amerikan Kızılhaçı 2024 ilk yardım kılavuzu · Amerikan Kalp Derneği 2025 temel yaşam desteği kılavuzu.

Kalp krizinden şüphelenilen kişiye ilk dakikalarda ne yapılır?

  1. 112'yi arayın, bulunduğunuz adresi, kişinin yaşını ve belirtilerini söyleyin ve operatör izin verene kadar telefonu kapatmayın.
  2. Kişiyi rahat edeceği bir pozisyonda dinlendirin, yürümemesine ve araç kullanmamasına dikkat edin ve yanından ayrılmayın.
  3. Kişi uyanıksa, aspirine alerjisi yoksa ve bir hekim ona aspirin kullanmamasını söylememişse, kişiye aspirin çiğnetip çiğnetmeyeceğinizi 112 operatörüne sorun. Ne kadar aspirin verileceğini 112 görevlisinin ya da hekimin yönlendirmesine bırakın.
  4. Kişi yanıt vermiyor ve normal nefes almıyorsa kalbinin durduğunu varsayarak bir sonraki bölümde anlatılan adımlara geçin.

Amerikan Kalp Derneği (AHA) ile Amerikan Kızılhaçı'nın, uzmanların ilk yardım konusundaki önerilerini bir araya getiren 2024 ilk yardım kılavuzu, göğüs ağrısı olan bir yetişkin için acil sağlık hizmetlerinin çağrılmasını önerir. Kalp krizi çoğu zaman kalbi besleyen damarlardan birinin tıkanmasıyla ortaya çıkar, aspirin ise kanın pıhtılaşmasını azaltan bir ilaçtır. AHA ile Amerikan Kızılhaçı'nın ilk yardım kılavuzuna göre ilk yardım yapan kişi, bilinci açık bir yetişkine aspirin çiğneyip yutmasını önerebilir, ancak aspirine alerjisi olan ya da hekimi aspirin kullanmasını yasaklamış kişilere aspirin önerilmez.

Kişi yanıt vermiyorsa ve normal nefes almıyorsa ne yapılır?

Kalp krizi geçiren bir kişinin kalbi bazen aniden durabilir. AHA'nın, kalp durmasında yapılan ve temel yaşam desteği adı verilen ilk müdahalelere ilişkin 2025 kılavuzuna göre yanıt vermeyen ve hiç nefes almayan ya da yalnızca hırıltılı soluyan bir yetişkine kalp durması gibi davranılır. Temel yaşam desteği kılavuzu, tek başınıza olsanız bile önce 112'yi arayarak acil yardımı çağırmanızı ve hemen ardından göğüs basısına başlamanızı önerir. Kılavuza göre sağlık çalışanı olmayan ve yardıma koşan herkes göğüs basısı yapmalıdır, bu yüzden tıp eğitiminiz olmasa da başlamaktan çekinmeyin. Acil çağrı merkezi de çağrı sırasında göğüs basısını nasıl yapacağınızı telefonda anlatarak size yol gösterebilir. Basılara, kalbe elektrik şoku verebilen taşınabilir bir cihaz olan otomatik harici defibrilatör (AED) getirilip kişiye takılana kadar devam edilir.

Neden dakikalar bu kadar önemli?

Kalp krizinde dakikaların taşıdığı değeri, tedavideki gecikmeyle ölüm riski arasındaki ilişkiyi inceleyen bir çalışmanın sonuçlarında görmek mümkündür. Çalışmadaki hastalar, kalbin elektriksel etkinliğini kaydeden elektrokardiyografide (EKG) ST yükselmesi olarak bilinen değişikliğin görüldüğü türden bir kalp krizi geçirmiş ve birincil anjiyoplasti denen yöntemle, yani tıkalı damarın hastanede kateterle açılmasıyla tedavi edilmiştir. Hastaların %5,8'i bir yıl içinde yaşamını yitirmiş, tedavideki her 30 dakikalık gecikme ise bir yıllık ölüm riskinin kendi düzeyine oranla %7,5 artmasıyla ilişkili bulunmuştur.

Avrupa Kardiyoloji Derneği'nin (ESC) kalp krizinin tedavisini de kapsayan 2023 kılavuzu, acile kendi imkânlarınızla gitmek yerine acil sağlık hizmetlerinin aranmasını önerir ve sağlık ekibiyle ilk temastan sonraki 10 dakika içinde EKG çekilip yorumlanmasını hedefler. Bu nedenle kişiyi hastaneye kendiniz götürmeye çalışmak yerine mutlaka 112'yi arayın.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Göğüste ağrı, baskı ya da sıkışma, çeneye, boyuna ya da kollara yayılan ağrı, açıklanamayan nefes darlığı veya ani halsizlik varsa, belirtiler geçse bile beklemeden 112'yi arayın. Kalp krizinin belirtilerini kalp krizi belirtileri nelerdir yazımızda ayrıntısıyla ele aldık. Panik atak da göğüs ağrısı ve nefes darlığı gibi belirtilerle ortaya çıkabildiği için, belirtilerin panik ataktan mı kalpten mi kaynaklandığını ayırt etme işini gönül rahatlığıyla sağlık ekibine bırakabilirsiniz. Panik atakla kalp krizi arasındaki farkları panik atak mı kalp krizi mi yazımızda bulabilirsiniz. 112'yi aradığınızda sizden istenecek bilgiler ve ambulans gelene kadar yapılacaklar için de Sağlık Bakanlığı'nın 112 Acil Sağlık Hizmetleri sayfasına göz atabilirsiniz.

İlgili yazılar

Kaynaklar

  1. Byrne RA, Rossello X, Coughlan JJ, et al. 2023 ESC Guidelines for the management of acute coronary syndromes. Eur Heart J. 2023, 44(38):3720-3826. doi:10.1093/eurheartj/ehad191 · PubMed 37622654
  2. Hewett Brumberg EK, Douma MJ, Alibertis K, et al. 2024 American Heart Association and American Red Cross Guidelines for First Aid. Circulation. 2024, 150(24):e519-e579. doi:10.1161/CIR.0000000000001281 · PubMed 39540278
  3. Kleinman ME, Buick JE, Huber N, et al. Part 7: Adult Basic Life Support: 2025 American Heart Association Guidelines for Cardiopulmonary Resuscitation and Emergency Cardiovascular Care. Circulation. 2025, 152(16_suppl_2):S448-S478. doi:10.1161/CIR.0000000000001369 · PubMed 41122888
  4. De Luca G, Suryapranata H, Ottervanger JP, Antman EM. Time delay to treatment and mortality in primary angioplasty for acute myocardial infarction: every minute of delay counts. Circulation. 2004, 109(10):1223-1225. doi:10.1161/01.CIR.0000121424.76486.20 · PubMed 15007008