Kalp krizi denince aklınıza göğsünü tutan biri geliyorsa, bu tanıdık tablo kadınlarda her zaman aynı biçimde görülmeyebilir. Bir kadın kendinde gördüğü belirtileri kalp krizine yormayabilir, çevresindekiler de bu belirtilerin kalpten kaynaklanabileceğini düşünmeyebilir. Kalp krizinde zamanın son derece kıymetli olduğu düşünülürse, böyle bir tereddüt tam da acele edilmesi gereken bir anda gecikmeye yol açabilir.
Kadınlarda kalp krizi belirtileri nelerdir?
Kalp krizinin en sık belirtisi kadınlarda da göğüste ağrı, baskı ya da sıkışmadır. Kadınları erkeklerden ayıran esas fark, göğüs ağrısı olmadan hastaneye başvuranların oranında ortaya çıkar. ABD'de kalp krizi nedeniyle hastaneye yatırılanların kaydedildiği ulusal bir kayıt sisteminde 1994–2006 yılları arasında yer alan 1,14 milyondan fazla hastanın incelendiği bir çalışmada, göğüs ağrısı olmadan başvuranların oranı kadınlarda %42,0, erkeklerde %30,7 bulunmuştur. Aynı çalışmada kadınlarla erkekler arasındaki bu fark 45 yaşın altında en belirgin hâliyle görülmüş, yaş ilerledikçe azalmıştır.
Göğüs ağrısı her kadında görülmediğine göre, kriz sırasında başka neler hissedildiği de bilinmeye değer. ABD'deki beş merkezde kalp krizi geçirmiş, çoğu beyaz ve ortalama 66 yaşındaki 515 kadına yaşadıkları belirtilerin sorulduğu bir anket çalışmasında, kriz anında en sık görülen belirtiler nefes darlığı (%57,9), güçsüzlük (%54,8) ve yorgunluk (%42,9) olmuştur. Aynı ankette kadınların %43'ü kriz sırasında göğüs ağrısı yaşamamıştır.
Genç kadınlarda belirtiler erkeklerden ne kadar farklı?
Ulusal kayıt sistemi çalışmasında göğüs ağrısı olmadan başvurma bakımından kadınlarla erkekler arasındaki farkın en çok genç yaşta belirginleştiği göz önünde bulundurulursa, yalnızca 18–55 yaş arasındaki hastaları inceleyen VIRGO adlı çalışmanın bulguları bilhassa dikkate değerdir. ABD'deki hastanelerde kalp krizi nedeniyle yatırılan 2.009 kadın ve 976 erkekle görüşülen VIRGO çalışmasında göğüs ağrısı genç kadınlarda da baskın belirti olmuş, kadınların %87,0'ı, erkeklerin %89,5'i göğüs ağrısıyla başvurmuştur. Göğüs ağrısına eşlik eden üç ya da daha fazla ek belirti ise kadınların %61,9'unda, erkeklerin %54,8'inde görülmüştür. Üst karında rahatsızlık, çarpıntı ve çenede, boyunda, kolda ya da iki kürek kemiği arasında ağrı, bu ek belirtiler arasında sayılmıştır. Kalp krizinin, çoğunlukla bir kalp damarının tamamen tıkanmasıyla ortaya çıkan ve EKG'de ST denen bölümün yükselmesiyle tanınan türüne ST yükselmeli kalp krizi adı verilir. VIRGO çalışmasında bu türde kalp krizi geçiren kadınların göğüs ağrısı olmadan başvurma olasılığı erkeklere göre daha yüksek bulunmuştur.
Kadınlarda kalp krizi neden geç fark edilebiliyor?
Genç hastaları inceleyen VIRGO çalışmasında kadınların %20,9'u, erkeklerin ise %11,8'i belirtilerini strese ya da kaygıya bağlamıştır. Aynı çalışmada, hastaneye yatırılmadan önce benzer belirtilerle bir sağlık kuruluşuna başvurmuş kadınların %53'ü, erkeklerin %37'si, kendilerini gören sağlık çalışanının bu belirtileri kalple ilişkilendirmediğini bildirmiştir.
Belirtilerin kalp dışı nedenlere bağlanması tedaviyi geciktirebilir, kalp krizinde ise tedaviye ulaşmadaki gecikme sonuçları etkiler. Tıkanan kalp damarının acilen balonla açıldığı, birincil anjiyoplasti denen tedaviyi almış ST yükselmeli kalp krizi hastalarıyla yapılan bir çalışmada, kadın olmanın tedaviye kadar geçen sürenin uzamasıyla ilişkili olduğu görülmüştür. Aynı çalışmada tedavideki her 30 dakikalık gecikme, bir yıl içindeki ölüm riskinde %7,5'lik göreli bir artışla ilişkili bulunmuştur. Yazının başında andığımız ulusal kayıt sistemi çalışmasında da 55 yaşın altında, göğüs ağrısı olmadan başvuran kadınların hastanede yatış sırasındaki ölüm oranı, aynı yaş grubunda yine göğüs ağrısı olmadan başvuran erkeklerinkinden yüksek bulunmuştur.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Göğüste baskı ya da sıkışma, çenede, boyunda, kolda ya da kürek kemikleri arasında ağrı, üst karında rahatsızlık, açıklanamayan nefes darlığı veya ani bir halsizlik hissederseniz, bu belirtileri strese ya da kaygıya bağlayıp geçmelerini beklemeden lütfen hemen 112'yi arayın. Avrupa Kardiyoloji Derneği'nin hekimlere yol gösteren 2023 kılavuzu da kalp krizinden şüphelendiğinizde acile kendi imkânlarınızla gitmek yerine acil sağlık hizmetlerini aramayı önerir. Belirtiler kendiliğinden geçse bile 112'yi arayıp durumunuzu anlatmanızı öneririz. 112'yi aradığınızda sizden istenecek bilgiler ve ambulans gelene kadar yapılacaklar için Sağlık Bakanlığı'nın 112 Acil Sağlık Hizmetleri sayfasına bakabilirsiniz. Panik atağın belirtileri de kalp krizini andırabilir, ikisini ayırt etmek için panik atak mı kalp krizi mi yazımıza göz atabilirsiniz.
İlgili yazılar
Kaynaklar
- Canto JG, Rogers WJ, Goldberg RJ, et al. Association of age and sex with myocardial infarction symptom presentation and in-hospital mortality. JAMA. 2012, 307(8):813-822. doi:10.1001/jama.2012.199 · PubMed 22357832
- Lichtman JH, Leifheit EC, Safdar B, et al. Sex Differences in the Presentation and Perception of Symptoms Among Young Patients With Myocardial Infarction: Evidence From the VIRGO Study. Circulation. 2018, 137(8):781-790. doi:10.1161/CIRCULATIONAHA.117.031650 · PubMed 29459463
- McSweeney JC, Cody M, O'Sullivan P, et al. Women's early warning symptoms of acute myocardial infarction. Circulation. 2003, 108(21):2619-2623. doi:10.1161/01.CIR.0000097116.29625.7C · PubMed 14597589
- De Luca G, Suryapranata H, Ottervanger JP, Antman EM. Time delay to treatment and mortality in primary angioplasty for acute myocardial infarction: every minute of delay counts. Circulation. 2004, 109(10):1223-1225. doi:10.1161/01.CIR.0000121424.76486.20 · PubMed 15007008
- Byrne RA, Rossello X, Coughlan JJ, et al. 2023 ESC Guidelines for the management of acute coronary syndromes. Eur Heart J. 2023, 44(38):3720-3826. doi:10.1093/eurheartj/ehad191 · PubMed 37622654



