← Sağlık Kütüphanesi

Beslenme · 6 dk okuma

Kilo verirken kas kaybı nasıl önlenir? Diyet ve kilo verme ilaçları

Yazar: İksir Editör Ekibi · Yayın tarihi: · Son güncelleme:

Tartıdaki rakam düşerken aynadaki görüntünüzün ve gücünüzün de aynı ölçüde iyiye gitmesini beklemek pek doğaldır, oysa bu ikisi her zaman tartıyla aynı yönde ilerlemeyebilir. Kilo verme ilaçları da işin içine girdiğinde, hangi yöntemin kası koruyup hangisinin korumadığı sorusu daha da karışık bir hâl alır. Kas, yaş ilerledikçe gücümüzü ve hareket kabiliyetimizi ayakta tutan esas doku olduğu için kilo verirken kası korumanın yollarını bilmek bilhassa değerlidir.

Kuvvet çalışmasının yanında yeterli protein almak da yağsız kütlenin korunmasına yardımcı olabilir. 50 yaş üstü yetişkinlerde yapılmış çalışmaların sonuçlarını bir araya getiren bir meta-analizde, yüksek proteinli diyetle kilo verenlerin daha düşük proteinli diyetle kilo verenlere göre daha fazla yağsız kütle koruduğu görülmüştür. Kilo verme ilaçlarına gelince, adını iştahın düzenlenmesinde rol oynayan glukagon benzeri peptit-1 (GLP-1) hormonundan alan GLP-1 grubu ilaçlardan semaglutidle kilo verenlerle yapılan bir çalışmada da yağsız kütle azalmıştır.

Kilo verirken kuvvet çalışması yağsız kütle kaybını azaltır mı?

Kuvvet çalışması, ağırlık, direnç bandı ya da kendi vücut ağırlığınızla kaslarınızı zorladığınız egzersizleri, aerobik egzersiz ise yürüyüş, bisiklet ya da yüzme gibi kalp atışınızı hızlandıran egzersizleri kapsar. Diyetle kilo verirken egzersiz türünün etkisi, ABD'de yürütülen ve katılımcıların gruplara kurayla dağıtıldığı 6 aylık bir randomize kontrollü çalışmada (RKÇ) incelenmiştir. Çalışmaya obezitesi olan 160 yaşlı yetişkin katılmış ve katılımcılar dört gruba ayrılmıştır. Gruplardan üçü kilo verme programına ek olarak aerobik egzersiz, kuvvet egzersizi ya da ikisini birden yapmış, karşılaştırma için ayrılan dördüncü gruba ise ne kilo verme ne de egzersiz programı uygulanmıştır. Üç egzersiz grubunun hepsinde kilo yaklaşık %9 azalmıştır.

Diyetle kilo veren, obezitesi olan yaşlılarda yağsız kütlenin 6 ayda yalnız aerobik egzersizle %5, aerobik ve kuvvet egzersizi birlikte %3, yalnız kuvvet egzersiziyle %2 azaldığını gösteren şema
Diyetle kilo veren yaşlılarda egzersiz türüne göre yağsız kütle kaybı. Kaynak: Obez yaşlılarda 6 aylık randomize kontrollü çalışma, N Engl J Med, 2017.
ABD'deki çalışmada egzersiz gruplarının 6 aylık sonuçları
GrupYağsız kütleKas kuvvetiFiziksel performans testi puanı
Yalnız aerobik egzersiz%5 azalma%4 artış%14 artış
Yalnız kuvvet egzersizi%2 azalma%19 artış%14 artış
Aerobik ve kuvvet birlikte%3 azalma%18 artış%21 artış

ABD'deki çalışmada üç grupta da benzer ölçüde kilo verilmesine karşın yağsız kütlenin en az azaldığı grup yalnız kuvvet egzersizi yapan grup olmuş, fiziksel performans ise en çok iki egzersizi birlikte yapan grupta iyileşmiştir. Egzersizle ilişkili yan etkiler arasında kas-iskelet sistemi yaralanmaları da bildirilmiştir. Evde uygulanabilecek örnek bir kuvvet çalışması planı için kas kaybı nasıl önlenir yazımıza göz atabilirsiniz.

Kilo verirken yüksek proteinli beslenme kası korur mu?

Yüksek proteinli beslenmenin kilo verirken yağsız kütleyi korumaya yardımcı olabileceğine dair bulgu, 50 yaş üstü yetişkinlerde yapılmış 20 RKÇ'nin sonuçlarını bir araya getiren ve daha düşük proteinli diyetleri yüksek proteinli diyetlerle karşılaştıran bir meta-analizden gelir. Meta-analizde yüksek proteinli diyet, günlük kalorinin en az %25'inin proteinden karşılandığı ya da vücut ağırlığının her kilosu için günde en az 1,0 g protein alınan diyet olarak tanımlanmıştır. Yüksek proteinli diyetle kilo verenler, daha düşük proteinli diyetle kilo verenlere göre hem daha fazla yağsız kütle korumuş hem de daha fazla yağ kaybetmiştir.

Ne kadar protein alınması gerektiği konusunda ise yaşlılarda protein ihtiyacını inceleyen uluslararası uzman grubu PROT-AGE, 65 yaşın üzerindeki yetişkinlere günde vücut ağırlığının her kilosu için en az 1,0–1,2 g protein almalarını önerir. Kendi kilonuza göre günlük protein hedefinizi nasıl hesaplayabileceğinizi Kas kaybını önleyen besinler yazımızda bulabilirsiniz.

Kilo verme ilaçları (GLP-1) kas kaybına yol açar mı?

Semaglutidle kilo verirken yağsız kütlenin ne ölçüde azaldığı, ilaçların insanlarda denendiği klinik araştırma sürecinin ikinci aşamasında, yani faz 2'de yürütülen BELIEVE adlı çalışmada ölçülmüştür. Bir ilaç firmasının tasarlayıp yürütülmesini denetlediği BELIEVE çalışmasına obezitesi olan 507 yetişkin katılmıştır. Katılımcılara danışmanlık eşliğinde, harcadıklarından daha az kalori almalarını sağlayan bir diyet, yeterli protein ve düzenli fiziksel aktivite önerilmiştir. Kilo, 48 haftada yüksek doz semaglutid alan grupta ortalama 14,2 kg, etkin madde içermeyen bir ilaç, yani plasebo alan grupta ise 3,3 kg azalmıştır.

Yeterli protein ve düzenli fiziksel aktivite önerilmiş olmasına karşın yağsız kütle, 48. haftada BELIEVE çalışmasının yalnız semaglutid alan gruplarında %4,7–6,9, plasebo grubunda ise %0,9 azalmıştır. BELIEVE çalışmasında yağsız kütle, vücuttaki yağı, kemiği ve diğer dokuları düşük dozda X ışınıyla birbirinden ayıran DXA (çift enerjili X-ışını absorpsiyometrisi) taramasıyla ölçülmüştür ve kas kütlesi, ölçülen yağsız kütlenin bir parçasıdır.

Kas kütlesini artıran yeni ilaçlar kuvveti de artırır mı?

BELIEVE çalışmasında semaglutidin yanı sıra, henüz araştırma aşamasında olan bimagrumab adlı bir ilaç da hem tek başına hem de semaglutidle birlikte denenmiştir. Bimagrumab, hücre yüzeyindeki tip II aktivin reseptörlerini hedefleyen ve kasta büyütücü (anabolik) etki yapan bir antikor ilacıdır. Yalnız bimagrumab alan gruplarda yağsız kütle 48. haftada %1,0–1,1 artmıştır. Bimagrumabı semaglutidle birlikte alan gruplarda yağsız kütle yine azalmış, ancak bu gruplardaki yağsız kütle kaybı, yalnız semaglutid alan gruplardakinden belirgin biçimde az olmuştur. Bimagrumabla en sık bildirilen yan etkiler ise kas spazmları, ishal ve akne olmuştur.

Yaş ilerledikçe kas kütlesinin ve kas gücünün azalmasına sarkopeni denir ve bimagrumab, sarkopenisi olan 70 yaş ve üzeri 180 kişiyle yapılan bir RKÇ'de de sınanmıştır. Her iki gruba da yeterli beslenme ve ev egzersizi programının verildiği sarkopeni çalışmasında yağsız kütle 6 ayda bimagrumab grubunda %7, plasebo grubunda %1 artmıştır. Buna karşılık denge, yürüme hızı ve sandalyeden kalkma becerisini ölçen Kısa Fiziksel Performans Bataryası (SPPB) puanı iki grupta da iyileşmiş ve gruplar arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Uluslararası Kırılganlık ve Sarkopeni Araştırmaları Konferansı'nın (ICFSR) 2018'de yayımladığı kılavuz da sarkopenide ilaçları ilk sıradaki tedavi olarak önermez.

Kilo verirken ne zaman hekime danışmalı?

  • GLP-1 grubu bir ilaç kullanıyorsanız, ilacı bırakmadan ya da dozunu değiştirmeden önce hekiminizle istişare etmeniz en doğrusudur.
  • Kilo verme ilacı kullanırken kuvvetinizin azaldığını hissediyorsanız hekiminize başvurmanız yerinde olur.
  • 65 yaşın üzerindeyseniz ve kronik bir hastalığınız varsa, Sağlık Bakanlığı'nın yaşlılar için hazırladığı fiziksel aktivite rehberinin de önerdiği gibi, fiziksel aktiviteye başlamadan önce hekiminizle görüşmeniz yerinde olur.
  • Ağır böbrek hastalığınız varsa protein alımınızı artırmadan önce hekiminizle görüşmeniz yerinde olur, zira PROT-AGE uzman grubunun protein önerileri, ağır böbrek hastalığı olup diyalize girmeyen kişileri kapsamaz.

İlgili aracımız ve yazılar

Alışkanlıklarınızın genel resmini görmek isterseniz yaklaşık 6 dakikanızı ayırarak Yaşam Skorumuzla beslenme, hareket, uyku, stres, sosyal bağ ve vücut kompozisyonu alanlarında kendinizi değerlendirebilirsiniz.

Kaynaklar

  1. Villareal DT, Aguirre L, Gurney AB, et al. Aerobic or Resistance Exercise, or Both, in Dieting Obese Older Adults. N Engl J Med. 2017, 376(20):1943-1955. doi:10.1056/NEJMoa1616338 · PubMed
  2. Kim JE, O'Connor LE, Sands LP, et al. Effects of dietary protein intake on body composition changes after weight loss in older adults: a systematic review and meta-analysis. Nutr Rev. 2016, 74(3):210-224. doi:10.1093/nutrit/nuv065 · PubMed
  3. Heymsfield SB, Aronne LJ, Montgomery P, et al. Bimagrumab plus semaglutide alone or in combination for the treatment of obesity: a randomized phase 2 trial. Nat Med. 2026, 32(3):869-882. doi:10.1038/s41591-026-04204-0 · PubMed
  4. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Türkiye Fiziksel Aktivite Rehberi: Yaşlılarda Fiziksel Aktivite. Ankara, 2014. PDF
  5. Bauer J, Biolo G, Cederholm T, et al. Evidence-based recommendations for optimal dietary protein intake in older people: a position paper from the PROT-AGE Study Group. J Am Med Dir Assoc. 2013, 14(8):542-559. doi:10.1016/j.jamda.2013.05.021 · PubMed
  6. Rooks D, Swan T, Goswami B, et al. Bimagrumab vs Optimized Standard of Care for Treatment of Sarcopenia in Community-Dwelling Older Adults: A Randomized Clinical Trial. JAMA Netw Open. 2020, 3(10):e2020836. doi:10.1001/jamanetworkopen.2020.20836 · PubMed
  7. Dent E, Morley JE, Cruz-Jentoft AJ, et al. International Clinical Practice Guidelines for Sarcopenia (ICFSR): Screening, Diagnosis and Management. J Nutr Health Aging. 2018, 22(10):1148-1161. doi:10.1007/s12603-018-1139-9 · PubMed