← Sağlık Kütüphanesi

Kalp sağlığı · 6 dk okuma

Kalp sağlığı için en iyi besinler: Akdeniz tipi beslenmenin kanıtı

Market reyonlarında üzerinde "kalp dostu" yazan onlarca ürünle karşılaşırız, oysa kalbimizi koruyan şey çoğu zaman tek bir ürün değil, sofrada gün be gün tekrar eden bir beslenme düzenidir. Hangi beslenme düzeninin kalp krizi ve inme gibi kalp-damar olaylarını azalttığı, insanların yıllarca izlendiği çalışmalarla sınanmıştır ve bu çalışmaların işaret ettiği sofra bizim mutfağımıza hiç de yabancı değildir.

PREDIMED çalışmasında 4,8 yıllık izlemede büyük kalp-damar olay oranı: zeytinyağı eklenmiş Akdeniz diyeti yüzde 3,8, kuruyemiş eklenmiş Akdeniz diyeti yüzde 3,4, az yağlı diyet önerisi yüzde 4,4
İspanya'da yürütülen PREDIMED çalışmasında, ortanca 4,8 yıllık izlem boyunca büyük kalp-damar olayı (kalp krizi, inme ya da kalp-damar kaynaklı ölüm) yaşayan katılımcıların gruplara göre oranı. Kaynak: PREDIMED çalışması, New England Journal of Medicine, 2018.

Kalp için en iyi besinler hangileri?

Amerikan Kalp Derneği'nin (AHA) kalp-damar sağlığını iyileştirmek amacıyla 2021'de yayımladığı beslenme rehberine göre kalp sağlığı için en iyi besinler, bitkilerin ağırlıkta olduğu bir yeme düzeninde bir araya gelir. Rehber, bol miktarda ve çeşitli sebze ile meyve tüketmeyi, tam tahıllı gıdaları tercih etmeyi ve proteinin büyük kısmını bitkisel kaynaklardan almayı önerir. Düzenli olarak tüketilen balık ve deniz ürünleri, az yağlı süt ürünleri ve et yenmek isteniyorsa yağsız ve işlenmemiş parçalar da AHA rehberinin tarif ettiği yeme düzeninin içinde yer alır.

AHA rehberinin önerdiği besin gruplarını kendi mutfağımıza uyarladığımızda sofrada aşağıdaki besinler öne çıkar.

  • Mevsim sebzeleri ve meyveler
  • Bulgur ve tam buğday ürünleri gibi tam tahıllar
  • Mercimek, nohut ve kuru fasulye gibi bitkisel protein kaynakları
  • Balık ve deniz ürünleri
  • Zeytinyağı
  • Kuruyemiş

Listedeki besinleri bir araya getiren Akdeniz tipi beslenmeyi daha yakından tanımak ve kendi sofranıza uyarlamak isterseniz Akdeniz diyeti nedir? ve Akdeniz diyeti nasıl yapılır? yazılarımıza göz atabilirsiniz.

Akdeniz tipi beslenmenin kalp için kanıtı nedir?

Akdeniz tipi beslenmenin kalbe etkisine dair en güçlü kanıtlardan birini, adını İspanyolcada "Akdeniz diyetiyle önleme" anlamına gelen Prevención con Dieta Mediterránea ifadesinden alan PREDIMED çalışması sunar. İspanya'da yürütülen PREDIMED çalışmasına, 55 ile 80 yaş arasında olan, kalp-damar hastalığı riski yüksek ancak çalışmaya katıldıklarında henüz kalp-damar hastalığı bulunmayan 7.447 kişi katılmıştır. Katılımcılar rastgele üç gruba ayrılmış, gruplardan birine zeytinyağıyla, diğerine karışık kuruyemişle desteklenen Akdeniz tipi beslenme önerilmiş, karşılaştırma için oluşturulan üçüncü gruba ise beslenmelerindeki yağı azaltmaları tavsiye edilmiştir.

Katılımcılar ortanca 4,8 yıl, yani yarısı bundan kısa, yarısı bundan uzun bir süre izlenmiştir. Bu izlem süresinde kalp krizi, inme ya da kalp-damar kaynaklı ölümden oluşan ve büyük kalp-damar olayı olarak bilinen durumlardan birini yaşayanların oranı zeytinyağı grubunda %3,8, kuruyemiş grubunda %3,4, az yağlı beslenme önerisi alan grupta ise %4,4 olmuştur. Katılımcıların çalışma başındaki özelliklerinin de hesaba katıldığı çözümlemede büyük kalp-damar olayı riski, az yağlı beslenme grubuna göre iki Akdeniz grubunda da yaklaşık %30 daha düşük bulunmuştur. Risk farkını gösteren ve tehlike oranı adı verilen ölçü, az yağlı beslenme grubu 1 kabul edildiğinde zeytinyağı grubunda 0,69, kuruyemiş grubunda 0,72 olarak hesaplanmıştır.

PREDIMED çalışmasının yayın öyküsü de dikkate değerdir. Çalışmanın ilk sonuçları 2013'te yayımlanmış, ancak daha sonra bazı katılımcıların gruplara rastgele atanmadığı fark edilince bu ilk yayın geri çekilmiştir. Katılımcıların gruplara rastgele ayrılması, gruplar arasında ortaya çıkan farkın beslenmeye bağlanabilmesi için esastır. Araştırmacılar bunun üzerine verileri yeniden çözümlemiş ve güncellenmiş sonuçları 2018'de yayımlamıştır. Gruplara atanırken rastgelelik kuralına uyulmadığı bilinen ya da bundan şüphelenilen 1.588 kişi çözümlemeden çıkarıldığında da sonuçlar benzer kalmıştır.

PREDIMED çalışmasına katılan kalp-damar riski yüksek kişilerin ötesinde, daha geniş kesimler için de AHA'nın kalp-damar sağlığını beslenme, fiziksel aktivite, uyku ve tansiyon gibi sekiz temel bileşenle tanımladığı Life's Essential 8 adlı çerçevesi, tansiyonu düşürmek amacıyla geliştirilmiş DASH beslenmesini ve Akdeniz tipi beslenmeyi en iyi kalp sağlığıyla uyumlu bulur.

Sofrada nelere daha az yer vermek kalbe iyi gelir?

AHA'nın 2021 beslenme rehberi, sofraya neleri koyacağımız kadar nelere daha az yer vereceğimizi de ele alır. Rehber, aşırı işlenmiş gıdalar yerine en az işlenmiş gıdaları seçmeyi, şeker eklenmiş içecek ve yiyecekleri en aza indirmeyi ve az tuzlu ya da tuzsuz hazırlanmış yiyecekleri tercih etmeyi önerir. Tuz konusunda Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) de yetişkinlerin günde 5 gramdan, bir başka deyişle yaklaşık bir çay kaşığından az tuz tüketmesini önerir. İşe küçük adımlarla başlamak isterseniz hazır ürünlerin etiketine göz atabilir, tuzluğa uzanmadan önce de yemeğin tadına bakabilirsiniz.

Yüksek kolesterol ya da yüksek tansiyon için daha özel besin önerileri arıyorsanız Kolesterolü düşüren yiyecekler ve Tansiyona iyi gelen yiyecekler yazılarımızı okuyabilirsiniz. Akdeniz tipi beslenmeyi bir haftalık sofraya taşımak isterseniz Akdeniz diyeti listesi yazımızda sizin için örnek bir menü hazırladık.

Alışkanlıklarınızın genel resmini görmek isterseniz yaklaşık 6 dakikanızı ayırarak Yaşam Skorumuzla beslenme, hareket, uyku, stres, sosyal bağ ve vücut kompozisyonu alanlarında kendinizi değerlendirebilirsiniz. Beslenmenin kalp sağlığındaki yerini diğer alışkanlıklarınızla birlikte değerlendirmek isterseniz Kalp sağlığı için ne yapılmalı? yazımıza göz atabilirsiniz.

Ne zaman hekime ya da diyetisyene danışmalı?

Kalp hastalığınız, yüksek kolesterolünüz ya da yüksek tansiyonunuz varsa veya düzenli olarak ilaç kullanıyorsanız, beslenme düzeninizde büyük değişikliklere gitmeden önce hekiminizle ya da diyetisyeninizle istişare etmeniz en güvenli yoldur. Kuruyemişe ya da başka bir besine alerjiniz varsa, o besini listenizden çıkarıp yerine uygun bir seçenek bulmak için de hekiminizden ya da diyetisyeninizden destek alabilirsiniz. Göğsünüzde ağrı ya da baskı hissettiğinizde veya aniden nefes darlığı yaşadığınızda ise lütfen hiç beklemeden 112'yi arayın.

Sık sorulan sorular

Kalp için tek bir süper besin var mı?

Kalp sağlığı için tek bir süper besin yoktur. AHA da tek tek besinlerden ya da besin öğelerinden çok, yeme düzeninin bütününe odaklanmayı önerir. Nitekim zeytinyağı ve kuruyemiş de PREDIMED çalışmasında tek başlarına değil, Akdeniz tipi beslenme düzeninin parçası olarak değerlendirilmiştir.

Tropikal yağlar yerine hangi yağlar önerilir?

AHA'nın 2021 beslenme rehberi, hindistancevizi yağı ve palm yağı gibi tropikal yağlar ile sıvı yağların sanayide kısmen katılaştırılmasıyla elde edilen kısmen hidrojene yağlar yerine sıvı bitkisel yağları önerir. Zeytinyağı da bu sıvı bitkisel yağlar arasında yer alır.

Alkol kalp sağlığına yarar sağlar mı?

AHA'nın 2021 beslenme rehberi, alkol kullanmayanların başlamamasını, kullananların ise miktarı sınırlamasını önerir. Dolayısıyla alkol kullanmıyorsanız kalp sağlığınız için başlamanıza gerek yoktur.

İlgili yazılar

Kaynaklar

  1. Estruch R, Ros E, Salas-Salvadó J, et al. Primary Prevention of Cardiovascular Disease with a Mediterranean Diet Supplemented with Extra-Virgin Olive Oil or Nuts. N Engl J Med. 2018, 378(25):e34. doi:10.1056/NEJMoa1800389 · PubMed 29897866
  2. Lichtenstein AH, Appel LJ, Vadiveloo M, et al. 2021 Dietary Guidance to Improve Cardiovascular Health: A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation. 2021, 144(23):e472-e487. doi:10.1161/CIR.0000000000001031 · PubMed 34724806
  3. Lloyd-Jones DM, Allen NB, Anderson CAM, et al. Life's Essential 8: Updating and Enhancing the American Heart Association's Construct of Cardiovascular Health: A Presidential Advisory From the American Heart Association. Circulation. 2022, 146(5):e18-e43. doi:10.1161/CIR.0000000000001078 · PubMed 35766027
  4. World Health Organization. Salt reduction (fact sheet). 11 May 2026.