Eczanede ölçtürdüğünüz tansiyon 14'e 9 çıkmış, evde ölçünce 12'ye 8 görmüş olabilirsiniz. Aynı kişide birbirinden bu kadar farklı iki sonuç görmek şaşırtıcı değildir, çünkü tansiyon gün içinde değişir ve ölçümün hangi koşullarda yapıldığı da sonucu etkiler. Evde alışkanlık hâline getireceğiniz doğru bir ölçüm düzeni ise tansiyonunuzun gerçek seyrini hem sizin hem de hekiminizin daha açık görmesini sağlar.
Ölçümden önce neler yapılmalı?
Evde tansiyonun nasıl ölçüleceği, hekimlerin de başvurduğu iki Avrupa kılavuzunda ayrıntısıyla tarif edilir ve aşağıdaki öneriler esas olarak bu iki kılavuza dayanır. Bunlardan biri Avrupa Hipertansiyon Derneği'nin 2021'de yayımladığı ölçüm kılavuzu, diğeri Avrupa Kardiyoloji Derneği'nin yüksek tansiyon, tıptaki adıyla hipertansiyon üzerine 2024'te yayımladığı kılavuzdur.
Doğru bir ev ölçümü, cihazı kolunuza takmadan önce kendinizi ölçüme hazırlamakla başlar. Avrupa Hipertansiyon Derneği'nin ölçüm kılavuzu, ölçümden önceki en az 30 dakika boyunca egzersiz yapmamanızı, kafeinden ve sigaradan uzak durmanızı önerir. Mesaneniz doluysa ölçümden önce tuvalete gitmeniz de sonucu daha güvenilir kılar.
Ardından bir sandalyeye oturup 5 dakika dinlenin. Bu beş dakikayı telefona bakarak ya da konuşarak değil, sakin sakin nefes alarak geçirmek, ölçülen değeri gerçek tansiyonunuza yaklaştırır.
Tansiyon ölçerken nasıl oturulur?
Ölçüm sırasında sırtınızı sandalyenin arkalığına dayayarak oturun, ayaklarınızı yere basın ve bacak bacak üstüne atmayın. Kolunuzu bir masanın ya da bir yastığın üzerine koyarak destekleyin. Tansiyon aletinin kola sarılan ve ölçüm sırasında şişerek kolu sıkan bölümüne manşet denir ve manşetin ortası kalbinizle aynı hizada durmalıdır. Kolunuz kalbinizden aşağıda kalırsa değer olduğundan yüksek, yukarıda kalırsa olduğundan düşük görünebilir.
Manşeti giysinin üzerine değil, çıplak kolunuza takın ve alt kenarını dirsek çukurunun birkaç santimetre yukarısına yerleştirin. Ölçüm sürerken konuşmamak ve kıpırdamamak da değerin doğruluğunu artırır. Cihaz sonucu gösterene kadar kolunuzu gevşek bırakmanız yeterlidir.
Tansiyon hangi koldan ölçülür?
Avrupa kılavuzları, tansiyonun ilk değerlendirilmesinde iki koldan da ölçüm yapılmasını önerir. İki kolun büyük tansiyon değerleri arasındaki fark 10 milimetre cıvayı (mmHg) aşıyorsa, sonraki ölçümler değeri daha yüksek çıkan koldan alınır. Hangi kolunuzun daha yüksek değer verdiğini muayenede hekiminize sorabilirsiniz. Bunu henüz bilmiyorsanız ilk günlerde iki koldan da birer ölçüm alıp değerleri muayenede paylaşmanız yeterlidir.
Bazı durumlarda ise kollardan biri ölçüm için hiç kullanılmaz. Diyaliz için fistül adı verilen bir damar bağlantısı açılmış kolda ya da koltuk altı lenf bezi ameliyatı geçirilmiş taraftaki kolda tansiyon ölçülmez.
Manşet boyu neden önemli?
Manşetin boyu, ölçülen tansiyon değerini doğrudan etkiler. Küçük bir manşet tansiyonu olduğundan yüksek, fazla büyük bir manşet ise olduğundan düşük gösterir. Avrupa kılavuzlarına göre manşetin içindeki ve ölçüm sırasında şişen hava kesesi, kol çevresinin yaklaşık %75 ile %100'ünü saracak uzunlukta ve kol çevresinin %35 ile %50'si genişliğinde olmalıdır. Kol çevresi, omuz ucu ile dirsek arasındaki orta noktadan ölçülür.
Birçok cihazın manşetinde, kolunuza uyup uymadığını gösteren bir işaret bulunur. Standart manşet kolunuza uymuyorsa cihazın daha büyük ya da daha küçük bir manşet seçeneği olup olmadığını sorabilirsiniz.
Tansiyon günün hangi saatinde ve kaç kez ölçülür?
İki kılavuzun evde ölçüm için ortak önerisi, sabah ve akşam olmak üzere günde iki kez ölçüm yapmak ve her seferinde 1–2 dakika arayla iki değer almaktır. Sabah ölçümünü kahvaltıdan ve ilaç saatinizden önce yapabilirsiniz. Akşam ölçümünü de her gün aynı saate yerleştirmek, günleri birbiriyle karşılaştırmayı kolaylaştırır.
Avrupa Hipertansiyon Derneği'nin ölçüm kılavuzu, sabah ve akşam ölçümlerinden oluşan bu düzeni 7 gün sürdürmeyi önerir ve en az 3 günlük bir kaydı da yeterli sayar. İlk günün değerleri ortalamaya katılmaz, kalan ölçümlerin ortalaması alınır ve bu ortalama için en az 12 ölçüm gerekir. Ölçümleri bir deftere ya da bir uygulamaya yazdığınızda, hekiminize götüreceğiniz kayıt da kendiliğinden oluşur.
Ev ortalamasını kendi değerlerinizle kolayca hesaplayabilmeniz için aşağıya örnek bir kayıt ekledik. Tablodaki değerler kurgusaldır ve gerçek bir kişiye ait değildir. Sayılar cihaz ekranındaki gibi yazılmıştır, gündelik dilde 13'e 8 dediğimiz tansiyon ekranda 130/80 mmHg olarak görünür.
| Gün | Sabah 1 | Sabah 2 | Akşam 1 | Akşam 2 |
|---|---|---|---|---|
| 1. gün (ortalamaya katılmaz) | 138/86 | 134/84 | 132/82 | 130/80 |
| 2. gün | 136/85 | 134/83 | 130/80 | 128/80 |
| 3. gün | 134/84 | 132/82 | 130/80 | 128/78 |
| 4. gün | 132/82 | 130/80 | 128/80 | 128/78 |
Bizim hesabımıza göre ilk günü çıkardığımızda kalan 12 büyük tansiyon değerinin toplamı 1.570, 12 küçük tansiyon değerinin toplamı 972 eder. Bu iki toplamı 12'ye böldüğümüzde ortalama yaklaşık 131/81 mmHg çıkar. Örnek kaydın bu ortalaması, ev ölçümünde hipertansiyon için sınır kabul edilen 135/85 mmHg değerinin altındadır. Ancak sınıra yakın olduğundan kaydı 7 güne tamamlayıp hekiminizle paylaşmak yerinde olur.
Kaydınızı nasıl tutarsınız?
Her ölçümde tarihi, saati, büyük ve küçük tansiyon değerlerini yazmanız yeterlidir. Kayıt için kâğıt bir çizelgeden, cihazınızın hafızasından ya da bir uygulamadan dilediğinizi kullanabilirsiniz.
Hekiminize giderken ortalamanın yanında, bütün ölçümlerin tek tek yazılı olduğu kaydın kendisini de götürmeniz faydalı olur. Hekiminiz bu ayrıntılı kayda bakarak sabah ve akşam değerleri arasındaki farkı ve belirli günlerdeki yükselmeleri de görebilir.
Ev ortalaması nasıl okunur?
Ev ortalamanızı hesapladıktan sonra aşağıdaki tabloya bakabilirsiniz. Tablodaki aralıklar yetişkinlerde ev ölçümü için belirlenmiştir ve muayenede kullanılan sınırlardan biraz farklıdır.
| Ev ortalaması (mmHg) | Anlamı |
|---|---|
| 120/70 altı | Yükselmemiş tansiyon |
| 120–134 / 70–84 | Yükselmiş tansiyon aralığı |
| 135/85 ve üzeri | Hipertansiyon aralığı |
Örnek kaydımızdaki 131/81 mmHg olan ortalama, tablonun ortadaki satırına, yani yükselmiş tansiyon aralığına denk gelir. Bu aralıktaki değerlerde, yaşam tarzınızda atabileceğiniz adımları hekiminizle istişare etmeniz uygun olur. Tansiyon değerlerinin ayrıntılı tablosunu Tansiyon kaç olmalı? yazımızda bulabilirsiniz.
Ev ölçümü neden muayene ölçümünden farklı çıkabilir?
Ev ortalamanız, muayenede ölçülen tansiyondan farklı çıkabilir. Bazı kişilerin tansiyonu muayenehanede yüksek, evde ise normal ölçülür ve bu duruma beyaz önlük hipertansiyonu denir. Kimi kişilerde ise tablo tersinedir ve muayenede normal çıkan tansiyon evde yüksek ölçülür. Maskeli hipertansiyon olarak bilinen bu durum, Avrupa Kardiyoloji Derneği'nin kılavuzuna göre erkeklerde, sigara içenlerde, fazla alkol alanlarda, diyabeti ya da obezitesi olanlarda daha sık görülür.
Beyaz önlük hipertansiyonunu da maskeli hipertansiyonu da fark etmenin yolu, tansiyonun muayene dışında da ölçülmesidir. Avrupa Kardiyoloji Derneği'nin kılavuzu, bilhassa muayenede ölçülen değeri sınırda olanlarda ve tedavi kararı verilecek yüksek riskli kişilerde ev ölçümünün tansiyonu doğrulamaya yardımcı olduğunu belirtir. Ev ölçümü bu sebeple yalnızca bir kolaylık değil, hekiminizin kararına katkıda bulunan bir veridir ve düzenli kayıt tutarak siz de bu kararın bir parçası olursunuz. Ev ortalamasının 135/85 mmHg ve üzerinde olması hipertansiyon aralığına işaret eder, tanıyı koymak ve tedaviye karar vermek ise hekiminize düşer.
Hangi cihaz kullanılmalı?
Ev ölçümlerinizin hekiminize gerçekten yol gösterebilmesi için ölçümün güvenilir bir cihazla yapılması gerekir. Evde en uygun seçenek, doğruluğu bağımsız olarak sınanmış bir üst kol cihazıdır. Avrupa Kardiyoloji Derneği'nin kılavuzuna göre piyasadaki otomatik cihazların yalnızca yaklaşık %6'sı yeterince test edilmiştir. Bu yüzden cihazınızın, Amerikan Tabip Birliği'nin doğrulanmış cihaz listesi gibi, doğruluğu sınanmış cihazları bir araya getiren listelerde yer alıp almadığına bakmanız önerilir. Cihaz seçimini ayrıntısıyla Tansiyon aleti nasıl seçilir? yazımızda anlattık.
Bilek cihazları, üst kola manşet takılamadığı bazı özel durumlarda düşünülebilir. Bilek cihazı kullanacaksanız bileğinizi ölçüm boyunca kalp hizasında ve hareketsiz tutmanız gerekir. Cihazınız 4 yıldan eskiyse doğruluğu azalmış olabileceğinden cihazı kontrol ettirmek iyi olur. Bunun için cihazınızı hekiminize ya da eczacınıza götürüp kontrol edilip edilemeyeceğini sorabilirsiniz.
Ne zaman hekime başvurmalı?
Ev ortalamanız 135/85 mmHg ve üzerindeyse aile hekiminizden randevu almanızı öneririz. Ölçüm kaydınızı yanınızda götürmeniz değerlendirmeyi hızlandırır. Hâlihazırda tansiyon ilacı kullanıyorsanız ilacınızın saatini ya da dozunu kendi başınıza değiştirmeyin ve değerlerinizi hekiminizle paylaşın.
Çok yüksek bir tansiyon değerinin yanında göğüs ağrısı, nefes darlığı, konuşma güçlüğü, yüzünüzde kayma, kolunuzda güçsüzlük ya da şiddetli baş ağrısı varsa lütfen beklemeden 112'yi arayın. Hangi tansiyon değerlerinin ne anlama geldiğini Tansiyon kaç olursa tehlikeli? yazımızda ayrıntısıyla bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Hangi kolda ölçüm yapılmamalı?
Diyaliz için damar bağlantısı açılmış kolda ya da koltuk altı lenf bezi ameliyatı geçirilmiş taraftaki kolda ölçüm önerilmez. Bu durumdaysanız hangi kolu kullanacağınızı hekiminizden öğrenebilirsiniz.
Sabah ilacımı içtikten sonra mı ölçmeliyim?
Avrupa Hipertansiyon Derneği'nin ölçüm kılavuzu, sabah ölçümünü ilacınızı almadan önce yapmanızı önerir. İlaç saatinizi ölçüme göre değiştirmeyin, ölçüm ve ilaç düzeninizi hekiminizle konuşabilirsiniz.
Her ölçümde farklı değer çıkması normal mi?
Tansiyon dakikadan dakikaya değişebilir. Tansiyon kılavuzlarının tek bir değere değil, birkaç ölçümün ortalamasına bakması da bu yüzdendir.
İlgili yazılar ve aracımız
Tansiyonunuzu etkileyen uyku, stres ve hareket gibi alışkanlıklara genel bakmak isterseniz yaklaşık 6 dakikanızı ayırarak Yaşam Skorumuzla beslenme, hareket, uyku, stres, sosyal bağ ve vücut kompozisyonu alanlarında kendinizi değerlendirebilirsiniz.
- Tansiyon kaç olmalı? Normal değerler tablosu
- Büyük ve küçük tansiyon nedir?
- Tansiyon nasıl düşer? İlaçsız yöntemler
- Yüksek tansiyon belirtileri
Kaynaklar
- Stergiou GS, Palatini P, Parati G, O'Brien E, Januszewicz A, Lurbe E, Persu A, Mancia G, Kreutz R. 2021 European Society of Hypertension practice guidelines for office and out-of-office blood pressure measurement. J Hypertens. 2021, 39(7):1293-1302. doi:10.1097/HJH.0000000000002843 · PubMed
- McEvoy JW, McCarthy CP, Bruno RM, Brouwers S, Canavan MD, Ceconi C, ve ark. 2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension. Eur Heart J. 2024, 45(38):3912-4018. doi:10.1093/eurheartj/ehae178 · PubMed
- Amerikan Tabip Birliği (AMA). Validated Device Listing (VDL) for blood pressure monitors. validatebp.org



