← Sağlık Kütüphanesi

Kalp sağlığı · 6 dk okuma

Yüksek tansiyon belirtileri: Ense ağrısı efsanesi, nedenleri ve zararları

Ensenizde bir ağrı belirdiğinde ya da başınız döndüğünde çoğumuzun aklına ilk gelen, tansiyonun yükselmiş olabileceğidir. Böyle anlarda hissettiğiniz şeyin gerçekten tansiyondan kaynaklanıp kaynaklanmadığını ve tansiyonun yükselişini hissederek fark etmenin mümkün olup olmadığını merak etmeniz son derece doğaldır. Bu sorunun cevabı, tansiyonunuzu nasıl takip edeceğinizi de doğrudan ilgilendirir.

Türkiye'de yetişkinlerde hipertansiyon sıklığı yaklaşık yüzde 30, hipertansiyonu olanlardan tanısını bilenler yüzde 54,7, tansiyonu kontrol altında olanlar yüzde 28,7 (2012 verileri)
Türkiye'de yetişkinlerde hipertansiyon sıklığı ile hipertansiyonu olanlardan tanısını bilenlerin ve tansiyonu kontrol altında olanların oranı (2012 verileri). Kaynak: PatenT 2 çalışması, Journal of Hypertension, 2016.

Yüksek tansiyonun belirtileri nelerdir?

Tıpta hipertansiyon olarak bilinen yüksek tansiyon, Dünya Sağlık Örgütü'ne (DSÖ) göre çoğu kişide hiçbir belirti vermeden ilerler ve tanısı için tansiyonun ölçülmesi gerekir. Belirtiler ise çoğunlukla tansiyon çok yükseldiğinde ortaya çıkar. DSÖ'ye göre tansiyonu genellikle 180/120 mmHg ve üzerinde olan kişilerde şiddetli baş ağrısı, göğüs ağrısı, baş dönmesi, nefes darlığı, bulantı ya da kusma, bulanık görme, burun kanaması, kulak çınlaması, bilinç bulanıklığı ve kalp ritmi bozukluğu görülebilir.

Tansiyonunuz çok yüksek ölçülürken yukarıda saydığımız belirtilerden birini yaşıyorsanız lütfen beklemeden 112'yi arayın. Hangi tansiyon değerinde ne yapmanız gerektiğini Tansiyon kaç olursa tehlikeli? yazımızda ayrıntısıyla anlattık.

Ense ağrısı tansiyon belirtisi midir?

Ense ya da baş ağrısının tansiyonun yükseldiğini haber verdiği inancı oldukça yaygındır, ancak geniş nüfus verileri bunun tersini gösterir. Norveç'in Nord-Trøndelag bölgesinde yapılan iki büyük sağlık araştırmasının verilerini kullanan ve aynı kişileri yıllar boyunca izleyen, kohort denen türden bir çalışmada, başlangıçta tansiyonu daha yüksek olan kişilerde sonraki yıllarda baş ağrısı daha az görülmüştür. Büyük tansiyondaki her 10 mmHg'lik artış, baş ağrısı olasılığında yaklaşık %10'luk bir düşüşle ilişkili bulunmuş ve araştırmacılar bu ilişkiyi 0,90'lık bir olasılık oranıyla ifade etmiştir.

Norveç'teki bu kohort çalışmasının bulgusu, ağrının tansiyon hakkında güvenilir bir ipucu vermediğini gösterir. Ense ağrısı çeken birinin tansiyonu normal de çıkabilir yüksek de, bu yüzden tansiyonunuzu öğrenmenin tek yolu onu ölçmektir. Ölçümün nasıl yapılacağını ve ölçülen değerlerin ne anlama geldiğini Tansiyon kaç olmalı? yazımızda bulabilirsiniz.

Tansiyon neden yükselir?

Yüksek tansiyon çoğu kişide tek bir nedene bağlanamaz. DSÖ, kişinin alışkanlıklarıyla değiştirebileceği risk etkenleri arasında sağlıksız beslenmeyi (fazla tuz, doymuş ve trans yağ tüketimi, az sebze ve meyve), hareketsizliği, tütün ve alkol kullanımını ve fazla kiloyu sayar. DSÖ'ye göre çevresel etkenlerin en önemlisi ise hava kirliliğidir. Alışkanlıklarınızla ilgili bu risk etkenlerine hangi yöntemlerle ne ölçüde etki edebileceğinizi Tansiyon nasıl düşer? yazımızda ele aldık.

Hipertansiyonu olan bazı kişilerde ise tansiyonu yükselten belirli bir neden bulunabilir. Avrupa Kardiyoloji Derneği (ESC), kalp ve damar hastalıklarında hekimlerin tanı ve tedaviyi planlarken esas aldığı kılavuzları yayımlayan bilimsel bir dernektir. ESC'nin 2024 kılavuzuna göre hipertansiyonu olanların yaklaşık %10'unda tanımlanabilir bir neden vardır ve bu duruma ikincil hipertansiyon denir. Kılavuzun bu başlık altında ele aldığı durumlar arasında böbreküstü bezlerinin aldosteron adlı hormonu gereğinden fazla salgıladığı birincil aldosteronizm, böbreğe kan taşıyan damarın daralması ve uyku sırasında nefesin tekrar tekrar durduğu uyku apnesi vardır. Böbreküstü bezinde gelişip tansiyonu yükselten hormonlar salgılayan ve feokromositoma adı verilen tümör de bu durumlardan biridir. Tansiyonunuzun ardında böyle bir neden olup olmadığını hekiminiz sizin için araştırabilir.

Yüksek tansiyonun zararları nelerdir?

DSÖ'ye göre yüksek tansiyon kalbe, beyne ve böbreklere zarar verebilir. Bu zararlar arasında kalp krizi, kalp yetmezliği ve düzensiz kalp atışı, beyne kan taşıyan damarların tıkanması ya da yırtılmasıyla gelişen inme ve böbrek yetmezliği bulunur.

Tansiyonun damar sağlığıyla ilişkisi, birçok çalışmanın sonuçlarını tek bir analizde birleştiren ve meta-analiz adı verilen bir araştırmada da incelenmiştir. Damar hastalığı öyküsü olmayan çok sayıda yetişkini izleyen çalışmaların verilerini bir araya getiren bu meta-analize göre, 40–69 yaş arasında büyük tansiyondaki her 20 mmHg'lik fark, inmeye bağlı ölüm oranında iki katın üzerinde, kalp hastalığına ve diğer damar hastalıklarına bağlı ölüm oranlarında ise yaklaşık iki katlık bir farkla ilişkili bulunmuştur. Tansiyon ile damar hastalıklarına bağlı ölümler arasındaki bu ilişki, 115/75 mmHg'ye inene kadar herhangi bir eşikte kesilmeden sürmüştür ve böylece kişinin henüz "yüksek tansiyonlu" sayılmadığı değerlerde de görülmüştür.

Türkiye'de yüksek tansiyon ne kadar sık ve ne kadarı fark ediliyor?

Yüksek tansiyonun çoğu zaman hiçbir belirti vermemesi, kaç kişinin hipertansiyonundan habersiz yaşadığı sorusunu da akla getirir. Türkiye'de hipertansiyonun ne kadar yaygın olduğunu ve ne ölçüde fark edildiğini araştıran PatenT 2 çalışması, 2012'de ülkenin yetişkin nüfusunu temsil eden 5.437 kişiyle yürütülmüştür. PatenT 2 çalışmasında hipertansiyon sıklığı yaklaşık %30 bulunmuş, hipertansiyonu olanların %54,7'sinin tanısından haberdar olduğu, %28,7'sinin ise tansiyonunun kontrol altında olduğu görülmüştür. Başka bir deyişle, 2012'de Türkiye'de hipertansiyonu olanların yaklaşık yarısı tanısından habersiz bulunmuştur.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Belirti beklemeden tansiyonunuzu ölçtürmenizi öneririz. ESC 2024 kılavuzunun hipertansiyon eşiklerine göre muayenede ölçülen 140/90 mmHg ve üzerindeki bir değer ya da evde en az 3 gün boyunca aldığınız ölçümlerin 135/85 mmHg ve üzerindeki ortalaması, hekiminize başvurmanız için bir nedendir. Ailenizde hipertansiyon varsa, diyabetiniz ya da böbrek hastalığınız varsa ya da 65 yaşın üzerindeyseniz, DSÖ bu durumları yüksek tansiyonun risk etkenleri arasında saydığı için tansiyonunuzu düzenli olarak ölçtürmeniz bilhassa önem taşır.

Tansiyonunuz çok yüksek ölçülürken şiddetli baş ağrısı, göğüs ağrısı, nefes darlığı, bulanık görme ya da bilinç bulanıklığı yaşıyorsanız lütfen beklemeden 112'yi arayın. Tansiyonunuzla ilgili aklınıza takılan her soruyu hekiminizle istişare edebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Yüksek tansiyon kalıtsal mıdır?

DSÖ, ailede hipertansiyon bulunmasını kişinin değiştiremeyeceği risk etkenleri arasında sayar. DSÖ'ye göre aile öyküsünün yanı sıra 65 yaşın üzerinde olmak ve diyabet ya da böbrek hastalığı gibi eşlik eden hastalıklar da yüksek tansiyon riskini artırır. Ailenizden gelen bu riski, tansiyonunuzu düzenli olarak ölçtürerek ve beslenme, hareket, tütün ve alkol kullanımı gibi değiştirebileceğiniz etkenlere müdahale ederek yönetebilirsiniz.

Tansiyonum yüksek ama kendimi iyi hissediyorum, sorun var mı?

Kendinizi iyi hissetmeniz kuşkusuz sevindiricidir, ancak hipertansiyon hiçbir belirti vermeden seyredebildiği için iyi hissetmek tansiyonunuzun normal olduğu anlamına gelmez. Hipertansiyon tanısı tek bir ölçümle değil tekrarlanan ölçümlerle konur, bu yüzden yüksek çıkan ölçümü tekrarlamanızı ve sonuçlarınızı hekiminize götürmenizi öneririz.

İlgili araç ve yazılarımız

Yüksek tansiyonun değiştirilebilen risk etkenlerinin çoğu beslenme, hareket, tütün ve alkol kullanımı gibi günlük alışkanlıklarla ilgili olduğu için alışkanlıklarınızı gözden geçirmeniz yerinde olur. Alışkanlıklarınızın genel resmini görmek isterseniz yaklaşık 6 dakikanızı ayırarak Yaşam Skorumuzla beslenme, hareket, uyku, stres, sosyal bağ ve vücut kompozisyonu alanlarında kendinizi değerlendirebilirsiniz.

Kaynaklar

  1. McEvoy JW, McCarthy CP, Bruno RM, et al. 2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension. Eur Heart J. 2024, 45(38):3912-4018. doi:10.1093/eurheartj/ehae178 · PubMed 39210715
  2. Dünya Sağlık Örgütü. Hypertension (fact sheet). 25 Eylül 2025.
  3. Fagernæs CF, Heuch I, Zwart JA, Winsvold BS, Linde M, Hagen K. Blood pressure as a risk factor for headache and migraine: a prospective population-based study. Eur J Neurol. 2015, 22(1):156-162. doi:10.1111/ene.12547 · PubMed 25155744
  4. Lewington S, Clarke R, Qizilbash N, Peto R, Collins R, Prospective Studies Collaboration. Age-specific relevance of usual blood pressure to vascular mortality: a meta-analysis of individual data for one million adults in 61 prospective studies. Lancet. 2002, 360(9349):1903-1913. doi:10.1016/s0140-6736(02)11911-8 · PubMed 12493255
  5. Sengul S, Akpolat T, Erdem Y, et al. Changes in hypertension prevalence, awareness, treatment, and control rates in Turkey from 2003 to 2012. J Hypertens. 2016, 34(6):1208-1217. doi:10.1097/HJH.0000000000000901 · PubMed 26991534