← Sağlık Kütüphanesi

Uyku · 8 dk okuma

Sürekli yorgunluk ve halsizlik neden olur? Sık nedenler ve hekimle konuşulacak tahliller

Öğleden sonra ekrandaki satırlar bulanıklaşır, akşam eve döndüğünüzde koltuktan kalkacak hâliniz kalmaz ve bir noktada bu yorgunluğun olağan olup olmadığını düşünmeye başlarsınız. Hekime gitmek kuşkusuz akla gelen ilk adımdır, ancak yorgunluğun ardındaki neden çoğu zaman ilk görüşmede netleşmez. Cevabın hemen bulunamaması ise ortada bir sorun olmadığı anlamına gelmez. Esas mesele, sürekli yorgunluğun ardında nelerin bulunabileceğini bilmek ve araştırmaya nereden başlanacağını kestirebilmektir.

Hollanda'da yeni bir yorgunluk yakınmasıyla aile hekimine başvuran 571 yetişkinin bir yıllık izleminde konan tanıların sıklığı. Herhangi bir tanı %46,9, kas ve iskelet sistemi %19,4, ruhsal sorunlar %16,5, açık bedensel hastalık %8,2.
Yeni bir yorgunluk yakınmasıyla aile hekimine başvuran 571 yetişkine bir yıl içinde konan tanılar (%). Bir hastaya birden fazla tanı konabildiği için tanı grupları birbiriyle örtüşebilir. Kaynak: Hollanda'da aile hekimliği kohort çalışması, CMAJ, 2009. Görseli ekibimiz hazırladı.

Sürekli yorgunluk neyin belirtisidir?

Sürekli yorgunluk pek çok farklı durumun ortak belirtisi olabilir. Yorgunlukla hekime gelen kişilere sonunda hangi tanıların konduğunu, Hollanda'da 2004–2006 yılları arasında yeni bir yorgunluk yakınmasıyla aile hekimine başvuran yetişkinleri bir yıl boyunca izleyen bir araştırma ayrıntısıyla gösterir. Bir grup insanı belirli bir süre boyunca takip ettiği için kohort çalışması olarak bilinen bu araştırmada tanılar hasta dosyalarından derlenmiş ve hastaların %46,9'una yorgunlukla ilişkili olabilecek en az bir tanı konmuştur. Hollanda'daki kohort çalışmasında tanılar en çok kas ve iskelet sistemi sorunları (%19,4) ile ruhsal sorunlar (%16,5) başlıklarında toplanmış, tanıların çoğu da yorgunlukla başvurulan ilk görüşmede değil, sonraki izlem sürecinde konmuştur.

Aynı kohort çalışmasında yorgunluğu açıklayabilecek açık bedensel bir hastalık hastaların yalnızca %8,2'sinde bulunmuştur, dolayısıyla sürekli yorgunluk çoğu zaman ciddi bir hastalığın işareti çıkmaz. Öte yandan tanıların çoğunun ilk görüşmeden sonraki izlemde konmuş olması, yorgunluğun nedeninin anlaşılmasının zaman alabileceğini gösterir. İlk görüşmede net bir cevap alamamanız bu sebeple "sorun yok" anlamına gelmez ve yorgunluğunuzu hekiminizle izlemeyi sürdürmeniz yerinde olur.

Hangi durumlar sürekli yorgunluğa ve halsizliğe yol açabilir?

Uyku sorunları, sürekli yorgunluğun sık karşılaşılan nedenleri arasında yer alır. Yeterli saat uyuduğunuz hâlde sabahları dinlenmiş kalkamıyorsanız ve uykunuza horlama ile nefesin zaman zaman durması eşlik ediyorsa, uyku sırasında solunumun tekrar tekrar kesildiği bir durum olan uyku apnesi akla gelir. Uykuya dalmakta ya da uykuyu sürdürmekte zorlanıyorsanız uykusuzluğun nedenleri üzerine hazırladığımız yazı sizin için daha yol gösterici olacaktır.

Yorgunluğun sık rastlanan bir başka kaynağı ruh hâlidir, zira depresyon ve kaygı bozuklukları kendini yorgunluk olarak da gösterebilir. Nitekim Hollanda'daki kohort çalışmasında ruhsal sorunlar, yorgunlukla aile hekimine başvuranlarda kas ve iskelet sistemi sorunlarından sonra en sık konan ikinci tanı grubu olmuştur. Uzun süren stresin bedene etkilerini stres hangi organa zarar verir yazımızda ayrıntısıyla okuyabilirsiniz.

Bedensel nedenler, Hollanda'daki kohort çalışmasında da görüldüğü gibi daha seyrektir, ancak tahlille yakalanabildikleri için bilhassa dikkate değerdir. Kansızlık, kansızlık olmadan da görülebilen demir depolarının boşalması, tiroid bezinin az çalışması, B12 ve D vitamini eksikliği, diyabet ve öteki kan şekeri bozuklukları bu bedensel nedenler arasında yer alır. Bazı reçeteli ilaçlar da yorgunluğu artırabilir. Kullandığınız bir ilacın yorgunluğunuzu artırdığından şüpheleniyorsanız, ilacı kendi başınıza bırakmadan önce ilacı yazan hekiminizle mutlaka istişare edin.

Sürekli uyku hâli hangi hastalığın belirtisidir?

Gün içinde sürekli uyuklama hâli birçok farklı durumda görülebilir ve çoğu kişide ilk bakılması gereken, gece uykusunun yetersiz kalıp kalmadığı ya da sık sık bölünüp bölünmediğidir. Gece uyanmaları ve horlamayla birlikte gün içinde ani çökmeler de yaşıyorsanız uyku apnesinin araştırılması yerinde olur. Uyku apnesi için başvurulabilecek test seçeneklerini ayrı bir yazımızda anlattık. Kullandığınız ilaçlar ve akşamları kafein ya da alkol alma alışkanlığınız da gündüz uyku hâlinizi etkileyebilir.

Sık duyulan "böbrek üstü bezi yorgunluğu" gerçekten var mı?

Sürekli yorgunluğun nedeni olarak sıkça "adrenal yorgunluk" ya da "böbrek üstü bezi yorgunluğu" denen bir durum anılır. Böbrek üstü bezleri, böbreklerin hemen üzerinde yer alan ve stres hormonu kortizolü salgılayan küçük bezlerdir ve adrenal yorgunluk kavramı, uzun süre strese maruz kalmanın yol açtığı ileri sürülen bir durumu anlatır. Bir konudaki çalışmaları belirli bir yöntemle tarayıp bir arada değerlendiren ve sistematik derleme adı verilen bir araştırmada adrenal yorgunluk kavramını inceleyen 58 çalışma ele alınmış, bu çalışmalardaki kortizol ölçümlerinin neredeyse her seferinde birbiriyle çelişen sonuçlar verdiği bildirilmiştir. Sistematik derlemenin yazarları, adrenal yorgunluğun gerçek bir tıbbi durum olduğunu destekleyen bir dayanak bulunmadığı sonucuna varmıştır. Böbrek üstü bezlerinin gerçek hastalıkları ise ayrı bir konudur ve hekim değerlendirmesiyle ele alınır. Kortizol testinin hangi durumlarda anlamlı olduğunu yüksek kortizol belirtileri ve kortizol testi yazımızda okuyabilirsiniz.

Hekime giderken neleri not almalısınız?

Hollanda'daki kohort çalışmasında da görüldüğü gibi yorgunluğun nedeni çoğu kez ilk görüşmeden sonraki izlemde anlaşıldığı için, hekiminize somut bilgilerle gitmeniz bu süreci kısaltır. Hekime gitmeden önceki iki hafta boyunca yatış ve kalkış saatlerinizi, gün içinde enerjinizin düştüğü saatleri, aldığınız kafein ve alkol miktarını, kullandığınız ilaçları ve kilonuzdaki değişimleri not etmenizi öneririz. Yorgunluğunuzun bedensel bir çabadan sonra mı, sabah uyanır uyanmaz mı, yoksa gün boyu mu sürdüğünü de belirtin. Ruh hâlinizdeki değişiklikleri eklemekten de çekinmeyin, çünkü aynı çalışmada ruhsal sorunlar, yorgunlukla başvuranlarda en sık konan tanılar arasında yer almıştır.

Hekimle hangi tahlilleri konuşmalısınız?

Hangi tahlilin kimde gerektiğine hekiminiz karar verir. Aşağıdaki tablo, hekiminizle görüşmeye hazırlıklı gitmeniz için sürekli yorgunlukta en sık gündeme gelen tahlilleri, bu tahlillerin neden konuşulduğunu ve elimizdeki kanıtı bir arada sunar. Tablodaki kanıt notlarında anılan randomize kontrollü çalışmalarda katılımcılar kurayla iki gruba ayrılır, gruplardan biri gerçek tedaviyi, öteki ise etkisiz bir hap, yani plasebo alır.

KonuNeden konuşulurKanıt notu
Kan sayımı ve ferritin (demir depolarını gösteren değer)Kansızlığı ve demir eksikliğini gösterirFransa'da yorgunluk yakınması olan, adet gören ve kansızlığı olmadığı hâlde ferritini 50 µg/L altında bulunan 198 kadınla yapılan randomize kontrollü bir çalışmada demir tedavisi yorgunluk puanını plaseboya göre daha çok azaltmıştır
TSH (tiroidi uyaran hormon)Tiroid bezinin az çalıştığı durumları ortaya çıkarırTSH'si hafif yüksek, 65 yaş ve üzeri 737 kişiyle yapılan randomize kontrollü bir çalışmada tiroid hormonu tedavisi bir yılın sonunda bitkinlik puanında plaseboya göre bir fark yaratmamıştır
B12 vitaminiBelirtileri sinsi başladığı ve başka pek çok durumla karışabildiği için tahlil yol gösterirUzmanların görüş birliğiyle hazırlanan bir uzlaşı metnine göre kandaki B12 düzeyi tarama testi olarak işe yarar, B12 eksikliğinde kanda yükselen metilmalonik asit ya da homosistein ölçümü ise tanıyı destekler
Kan şekeri ve HbA1c (son iki üç ayın ortalama kan şekerini yansıtan değer)Diyabeti ve diyabet öncesi dönem olarak bilinen prediyabeti gösterirEşikler için kan şekeri değerleri ve HbA1c yazılarımıza bakabilirsiniz
D vitamini (kanda 25(OH)D adlı formuyla ölçülür)Eksikliği yaygındır ama belirtileri belirsizdirAyrıntı için yorgunluk hangi vitamin eksikliğinden olur yazımıza bakabilirsiniz

Tablodaki demir ve tiroid çalışmaları birlikte okunduğunda, tahlilde bir sapma görülmesinin o sapmanın yorgunluğun nedeni olduğu ve sapma düzeltildiğinde yorgunluğun geçeceği anlamına gelmeyebileceği anlaşılır. Nitekim TSH'si hafif yüksek yaşlılarla yapılan tiroid çalışmasında tiroid hormonu tedavisi yorgunluğu değiştirmemiş, ferritini düşük ama kansızlığı olmayan kadınlarla yapılan demir çalışmasında ise demir tedavisinin yorgunluğa yararı görülmüştür. Tiroid ve demir çalışmaları arasındaki bu fark, her tahlil sonucunu hekiminizle birlikte değerlendirmenin neden esas olduğunu gösterir.

Tahliller normal çıkarsa ne yapılır?

Tahlilleriniz normal çıktıysa ve hekiminiz bir uyarı işareti bulmadıysa yaşam tarzı adımlarıyla başlayabilirsiniz. Uyku saatlerinizi sabitlemek, gününüze hafif tempolu hareket eklemek ve kafeinle alkolü akşam saatlerinden uzak tutmak makul bir başlangıçtır. Yaşam tarzındaki bu değişiklikler yarar sağlamazsa ya da yorgunluğunuza yeni belirtiler eklenirse tahlil konusunu hekiminizle yeniden konuşabilirsiniz. Neler deneyebileceğinizi sürekli yorgunluk nasıl geçer yazımızda ayrıntısıyla anlattık, uykunuzun yeterli olup olmadığını merak ediyorsanız kaç saat uyumalıyız yazımıza da göz atabilirsiniz.

Yorgunluğunuzu alışkanlıklarınızın genel resmi içinde görmek isterseniz yaklaşık 6 dakikanızı ayırarak Yaşam Skorumuzla beslenme, hareket, uyku, stres, sosyal bağ ve vücut kompozisyonu alanlarında kendinizi değerlendirebilirsiniz.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Yorgunluğunuz haftalardır sürüyor ve işinizi, ilişkilerinizi ya da günlük yaşamınızı aksatıyorsa aile hekiminize başvurun. Yorgunluğunuza açıklanamayan kilo kaybı, ateş, gece terlemesi, kalıcı ağrı, sürekli çökkün bir ruh hâli ya da yeni gelişen nefes darlığı gibi belirtiler eşlik ediyorsa beklemeden bir hekime görünmenizi öneririz. Bu başvuru için aile hekiminiz ya da iç hastalıkları, diğer adıyla dahiliye polikliniği uygun bir başlangıç noktasıdır.

Yorgunluğunuza göğüs ağrısı, ani nefes darlığı, bilinç kaybı ya da vücudunuzun bir tarafında güçsüzlük eşlik ediyorsa ya da yorgunlukla baş ederken kendinize zarar verme düşünceleriniz olursa lütfen beklemeden 112'yi arayın. Göğüs ağrısı kalp krizinin, vücudun bir tarafındaki güçsüzlük ise felcin işareti olabilir ve Sağlık Bakanlığı'nın resmî sayfası da kalp krizini, nefes darlığını, bilinç kaybını, felci ve intihar girişimini 112'nin aranması gereken durumlar arasında sayar. Yorgunluğunuz ve ruh hâliniz için sağlık kurumlarından her zaman yardım alabilirsiniz.

İlgili yazılar ve araçlar

Kaynaklar

  1. Nijrolder I, van der Windt D, de Vries H, van der Horst H. Diagnoses during follow-up of patients presenting with fatigue in primary care. CMAJ. 2009, 181(10):683-687. doi:10.1503/cmaj.090647 · PubMed
  2. Vaucher P, Druais PL, Waldvogel S, Favrat B. Effect of iron supplementation on fatigue in nonanemic menstruating women with low ferritin: a randomized controlled trial. CMAJ. 2012, 184(11):1247-1254. doi:10.1503/cmaj.110950 · PubMed
  3. Stott DJ, Rodondi N, Kearney PM, et al. Thyroid hormone therapy for older adults with subclinical hypothyroidism. N Engl J Med. 2017, 376(26):2534-2544. doi:10.1056/NEJMoa1603825 · PubMed
  4. Obeid R, Andrès E, Češka R, et al. Diagnosis, treatment and long-term management of vitamin B12 deficiency in adults: a Delphi expert consensus. J Clin Med. 2024, 13(8):2176. doi:10.3390/jcm13082176 · PubMed
  5. Cadegiani FA, Kater CE. Adrenal fatigue does not exist: a systematic review. BMC Endocr Disord. 2016, 16(1):48. doi:10.1186/s12902-016-0128-4 · PubMed
  6. T.C. Sağlık Bakanlığı, Giresun İl Ambulans Servisi Başhekimliği. Hangi Durumlarda 112 Aranmalıdır? Erişim tarihi: 9 Kasım 2026.