Sabah alarmı kapatıp "bugün de aynı" diye iç geçirdiğiniz dönemlerde ilk refleks bir fincan kahve ya da bir takviye olabilir. Yorgunluğun nedeni bulunamadığında ise ortada tedavi edilecek belirli bir hastalık yoktur ve neyin denenmesi gerektiği belirsiz kalır. Üstelik yorgunken yeni bir şeye girişmek insana ters gelir.
Hareket yorgunluğu azaltır mı?
Yorgun bir bedene hareket önermek ilk bakışta çelişkili görünebilir, ancak hareketin yorgunluğa etkisi kontrollü bir deneyle sınanmıştır. Hareketsiz yaşayan ve uzun süredir yorgunluk hisseden, ama herhangi bir hastalığı bulunmayan 36 genç yetişkinle yapılan bu deneyde katılımcılar kurayla, yani rastgele, üç gruba ayrılmıştır. Gruplardan biri orta yoğunlukta, biri düşük yoğunlukta egzersiz yapmış, kontrol grubu adı verilen üçüncü grup ise egzersiz yapmamıştır. Katılımcıların kurayla gruplara ayrıldığı ve sonuçların böyle bir kontrol grubuyla karşılaştırıldığı deneylere randomize kontrollü çalışma denir. Egzersiz grupları 6 hafta boyunca haftada 3 gün laboratuvarda egzersiz yapmıştır. Altı haftanın sonunda enerji hissi iki egzersiz grubunda benzer biçimde iyileşmiş, yorgunluk hissinde ise daha olumlu sonuç düşük yoğunluklu egzersizle alınmıştır. Enerji ve yorgunluk hissindeki bu değişimlerin, katılımcıların kondisyonundaki değişimden bağımsız olduğu görülmüştür.
Egzersizin enerji ve yorgunluk hissine etkisini ölçen çok sayıda kontrollü çalışmanın sonuçlarını birlikte değerlendiren, meta-analiz olarak bilinen daha geniş bir analiz de düzenli egzersizin kontrol gruplarına göre enerji hissini artırdığını ve yorgunluk hissini azalttığını bulmuştur. Aynı meta-analizde, egzersizin tek başına uygulandığı ve kontrol grubuna plasebo denen, etkisiz olması beklenen sahte bir uygulamanın yapıldığı çalışmalarda ise egzersizin enerji ve yorgunluk hissine bir etkisi görülmemiştir.
Hareketsiz yaşayan 36 genç yetişkinle yapılan deneyde yorgunluk hissinde daha olumlu sonucun düşük yoğunluklu egzersizle alınmış olması, yorgunlukla baş etmek için zorlayıcı bir programa gerek olmadığını düşündürür. Hafif tempolu yürüyüşle başlayıp süreyi kademeli olarak artırmak, her hafta aynı günlerde hareket etmek ve enerjinizi haftada bir 1 ile 10 arasında puanlayıp not etmek iyi bir başlangıçtır. Egzersizden sonra yorgunluğunuz günlerce belirgin biçimde kötüleşiyorsa bu durumu hekiminizle istişare etmenizi öneririz.
Uyku düzeni yorgunluğu nasıl etkiler?
Yorgunlukla sık birlikte görülen sorunlardan biri de uyku sorunlarıdır. Uykuya dalmakta ya da uykuyu sürdürmekte zorlanıyorsanız, kronik uykusuzlukta yaygın olarak ilk sırada önerilen tedavi uykusuzluk için bilişsel davranışçı terapidir (BDT-İ). BDT-İ, uykuyu bozan düşünce ve alışkanlıkları değiştirmeye yönelik, ilaç kullanılmadan uygulanan bir psikolojik tedavidir. Kronik uykusuzluğu olan yetişkinlerde yüz yüze uygulanan BDT-İ'yi inceleyen 20 randomize kontrollü çalışmanın sonuçlarını birleştiren bir meta-analizde, tedavinin sonunda uykuya dalma süresi ortalama 19 dakika, uykuya daldıktan sonra gece boyunca uyanık geçen süre ise 26 dakika kısalmış ve çalışmalarda ters bir etki bildirilmemiştir. Uykunun düzelmesi de yorgunluğa katkıda bulunan etkenlerden birini ortadan kaldırabilir.
Uygulamada ilk adım, yatış ve kalkış saatlerini hafta sonu dâhil sabitlemektir. Uykusuzlukla baş etmenin adımlarını uykusuzluk nasıl geçer ve uyku düzeni nasıl düzeltilir yazılarımızda ayrıntısıyla anlatıyoruz. Yorgunluğunuza horlama ve uykuda nefes duraklaması da eşlik ediyorsa sorunun kaynağı uyku düzeni değil, uyku sırasında nefesin tekrar tekrar durduğu bir durum olan uyku apnesi olabilir ve bu durumda bir hekim değerlendirmesi almanız yerinde olur.
Eksiklik şüphesinde ne yapılır?
Yorgunluğun ardında bazen vücuttaki bir vitamin ya da mineral eksikliği yatabilir. Nitekim demir, B12 vitamini ve D vitamini eksiklikleri yorgunlukla ilişkilendirilir, ancak takviyeye başlamadan önce tahlil sonucunuzu görmek esastır. Bu üç eksikliğin yorgunlukla ilişkisini ve takviyenin hangi durumda yarar sağlayabildiğini yorgunluk hangi vitamin eksikliğinden olur yazımızda, hekiminizle konuşabileceğiniz tahlilleri ise sürekli yorgunluk ve halsizlik nedenleri yazımızda anlatıyoruz. Takviye kararını ve dozunu hekiminizle istişare ederek vermeniz en doğrusudur.
Stres ve ruh hâli yorgunlukta rol oynar mı?
Yorgunluğun kaynağı her zaman bedende değildir. Hollanda'da yeni başlayan bir yorgunluk yakınmasıyla aile hekimine başvuran yetişkinlerin bir yıl boyunca izlendiği bir çalışmada, tanı bilgisine ulaşılan 571 kişinin %16,5'inde ruhsal sorunlara ilişkin bir tanı konmuş, açık bir bedensel hastalık ise yalnızca %8,2'sinde saptanmıştır. Hollanda'daki bu izlem çalışmasının bulguları, çökkün ruh hâlinin, kaygının ya da uzun süren stresin de yorgunluğa katkıda bulunabileceğini düşündürür. Stresi azaltmanın yollarını stres nasıl geçer yazımızda ele alıyoruz. Yorgunluğunuzu alışkanlıklarınızın genel resmi içinde görmek isterseniz yaklaşık 6 dakikanızı ayırarak Yaşam Skorumuzla beslenme, hareket, uyku, stres, sosyal bağ ve vücut kompozisyonu alanlarında kendinizi değerlendirebilirsiniz.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Yaşam tarzına dair bu adımları birkaç hafta düzenli olarak uyguladığınız hâlde yorgunluğunuz geçmiyorsa ya da yorgunluk başından beri günlük işlerinizi aksatıyorsa aile hekiminize başvurun. Yorgunluğa açıklanamayan kilo kaybı, ateş, gece terlemesi ya da yeni gelişen nefes darlığı eşlik ediyorsa beklemeden bir hekime görünmenizi öneririz. Çökkün bir ruh hâli de varsa hekiminizden bir ruh sağlığı değerlendirmesi isteyebilirsiniz.
Yorgunluğa göğüs ağrısı, ani nefes darlığı, bilinç kaybı ya da vücudun bir tarafında güçsüzlük eşlik ediyorsa lütfen beklemeden 112'yi arayın, zira göğüs ağrısı kalp krizinin, vücudun bir tarafındaki güçsüzlük ise felcin habercisi olabilir. Yorgunlukla baş ederken kendinize zarar verme düşünceleriniz olursa da yine beklemeden 112'yi arayın. Sağlık Bakanlığı'nın resmî sayfası da kalp krizini, nefes darlığını, bilinç kaybını, felci ve intihar girişimini 112'nin aranması gereken durumlar arasında sayar. Yorgunluğunuz ve ruh hâliniz için sağlık kurumlarından her zaman yardım alabilirsiniz.
İlgili yazılar ve araçlar
- Sürekli yorgunluk ve halsizlik neden olur: sık nedenler ve hekimle konuşulacak tahliller
- Yorgunluk hangi vitamin eksikliğinden olur: B12, D vitamini ve demir
- Kaç saat uyumalıyız: yaşa göre uyku süresi
- Yaşam Skorumuz: Beslenme, hareket, uyku, stres, sosyal bağ ve vücut kompozisyonu alanlarını yaklaşık 6 dakikada değerlendiren kısa bir öz değerlendirme aracıdır.
Kaynaklar
- Puetz TW, Flowers SS, O'Connor PJ. A randomized controlled trial of the effect of aerobic exercise training on feelings of energy and fatigue in sedentary young adults with persistent fatigue. Psychother Psychosom. 2008, 77(3):167-174. doi:10.1159/000116610 · PubMed
- Puetz TW, O'Connor PJ, Dishman RK. Effects of chronic exercise on feelings of energy and fatigue: a quantitative synthesis. Psychol Bull. 2006, 132(6):866-876. doi:10.1037/0033-2909.132.6.866 · PubMed
- Trauer JM, Qian MY, Doyle JS, Rajaratnam SMW, Cunnington D. Cognitive behavioral therapy for chronic insomnia: a systematic review and meta-analysis. Ann Intern Med. 2015, 163(3):191-204. doi:10.7326/M14-2841 · PubMed
- Nijrolder I, van der Windt D, de Vries H, van der Horst H. Diagnoses during follow-up of patients presenting with fatigue in primary care. CMAJ. 2009, 181(10):683-687. doi:10.1503/cmaj.090647 · PubMed
- T.C. Sağlık Bakanlığı, Giresun İl Ambulans Servisi Başhekimliği. Hangi Durumlarda 112 Aranmalıdır? Erişim tarihi: 9 Kasım 2026.



