Yatak arkadaşınız horlamanızın arasında nefesinizin durduğunu söylüyor, siz de sabahları dinlenmeden uyanıyorsanız, uyku sırasında nefesin tekrar tekrar durduğu ya da azaldığı uyku apnesinden şüphelenmiş olabilirsiniz. İnternetteki kısa bir ankete yanıt verip "yüksek risk" sonucunu gördüğünüzde ise bundan sonra ne yapacağınızı kestirmek kolay olmayabilir. Testin evde mi yoksa bir uyku laboratuvarında mı yapılacağı ve hangi hekime başvurulacağı, pek çok kişi için tam da bu noktada belirsizleşir.
STOP-Bang anketi uyku apnesini gösterir mi?
Adını İngilizce sorularının baş harflerinden alan STOP-Bang, uyku apnesi riskini taramak için geliştirilmiş ve evet ya da hayır diye yanıtlanan sekiz sorudan oluşan bir ankettir. Sorular horlamayı, gündüz yorgunluğunu, başkalarının fark ettiği nefes durmalarını, yüksek tansiyonu, beden kitle indeksini, yaşı, boyun çevresini ve erkek olup olmadığınızı sorgular. Her evet yanıtı bir puan sayıldığından toplam puan 0 ile 8 arasında değişir. STOP-Bang ile yapılan çalışmaları bir araya getiren bir derlemede, toplam puana göre orta ya da ağır uyku apnesi riski düşük, orta ve yüksek olmak üzere üç gruba ayrılır.
| STOP-Bang puanı | Orta ya da ağır uyku apnesi riski |
|---|---|
| 0 ile 2 | Düşük |
| 3 ile 4 | Orta. Riski sınıflandırmak için ek ölçütlere bakılır. |
| 5 ile 8 | Yüksek |
STOP-Bang derlemesine göre puan 0–2 aralığından 7–8 aralığına çıktıkça orta ya da ağır uyku apnesi olasılığı %18'den %60'a, ağır uyku apnesi olasılığı ise %4'ten %38'e yükselir. Aynı derlemede, gerçekten orta ya da ağır uyku apnesi olan kişilerin %93'ünün puanı 3 ve üzerindedir. Anketin duyarlılığı adı verilen bu oranın yüksekliği, STOP-Bang'i uyku apnesi taraması için elverişli bir araç kılar.
Örneğin horlayan, gün içinde yorgun olan, yatak arkadaşının nefes durmalarını fark ettiği ve yüksek tansiyonu bulunan, öteki üç soruya ise hayır yanıtı veren bir erkek beş puan alır. Beş puanla bu kişi tablodaki yüksek risk grubuna girer ve kendisi için gece testi gündeme gelir. Bu kişide gerçekten uyku apnesi olup olmadığını ise gece testi gösterir.
Nitekim ABD'de uyku tıbbı alanındaki uzmanları bir araya getiren Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi'nin (AASM) 2017 tarihli tanı kılavuzu, polisomnografi ya da evde uyku testi yapılmadan anketlerin ve belirtilerden risk hesaplayan tahmin algoritmalarının uyku apnesi tanısı koymak için kullanılmamasını, hekimlerin çoğu durumda uyması beklenen güçlü bir öneri olarak belirtir.
Polisomnografi ile evde uyku testi arasındaki fark nedir?
Polisomnografi, bir uyku laboratuvarında geceyi geçirirken beyin dalgalarınızın, solunumunuzun, kandaki oksijen düzeyinizin ve bacak hareketlerinizin kaydedildiği kapsamlı bir uyku testidir. Evde uyku testi ise kendi yatağınızda, esas olarak solunumu ve kandaki oksijeni kaydeden taşınabilir bir cihazla yapılır. AASM tanı kılavuzu, polisomnografiyi uyku apnesi tanısında standart test olarak kabul eder, evde uyku testini ise yalnızca belirli kişilerde tanı için yeterli sayar. Kılavuzun hangi kişide hangi testi önerdiğini aşağıdaki tabloda özetledik.
| Test | Kimlerde tercih edilir |
|---|---|
| Evde uyku testi | Orta ya da ağır uyku apnesi riskini düşündüren belirtileri olan ve başka ciddi hastalığı bulunmayan erişkinler. Cihazın teknik olarak yeterli olması gerekir. |
| Polisomnografi | Önemli bir kalp ya da akciğer hastalığı, sinir-kas hastalığına bağlı solunum kası zayıflığı ya da uyku sırasında yetersiz solunum şüphesi olanlar, uzun süredir opioid grubu ağrı kesici kullananlar, daha önce inme geçirmiş olanlar ve ağır uykusuzluk yaşayanlar. Evde testi negatif çıkan, net bir sonuç vermeyen ya da teknik olarak başarısız olan kişiler. |
Polisomnografinin kendisi normal çıktığı hâlde uyku apnesi şüphesi sürüyorsa, AASM tanı kılavuzu ikinci bir polisomnografinin düşünülebileceğini, her hasta için uygunluğu daha az kesin olan zayıf bir öneri olarak belirtir.
Uyku apnesi için hangi doktora gidilir?
Uyku apnesi testi, bir hekimin yürüttüğü kapsamlı uyku değerlendirmesinin parçası olarak yapılır. AASM'nin uyku apnesine ilişkin kılavuzları, uyku apnesinden şüphelenildiğinde önce hekimin uykunuzla ilgili yakınmalarınızı ve sağlık geçmişinizi dinleyip sizi muayene ettiği kapsamlı bir uyku değerlendirmesini, ardından da ölçüme dayanan, yani nesnel bir gece testini önerir. Uyku apnesinin olup olmadığının ve şiddetinin tedaviye başlamadan önce belirlenmesi de AASM kılavuzlarının önerileri arasındadır.
Kapsamlı bir uyku değerlendirmesi için hangi polikliniğe başvuracağınızı bilmiyorsanız aile hekiminiz sizi doğru polikliniğe yönlendirebilir. Testin hangi merkezde ve hangi yöntemle (polisomnografi ya da evde test) yapıldığını, ayrıca Türkiye'deki erişim ve geri ödeme koşullarını hekiminize ya da başvuracağınız hastaneye danışabilirsiniz.
Test sonucu ve sonrası
Gece testinin sonucunda uyku apnesinin şiddeti, uykunun her saatinde nefesin kaç kez durduğunu ya da belirgin biçimde azaldığını gösteren apne-hipopne indeksiyle (AHI) bildirilir. AHI'ye göre şiddet sınıflarını ve uyku apnesinin belirtilerini uyku apnesi belirtileri yazımızda, tedavi seçeneklerini ise uyku apnesi tedavisi yazımızda ayrıntısıyla anlatıyoruz.
Uyku apnesinin tedavi seçenekleri arasında, uyku boyunca bir maske aracılığıyla hava yoluna basınçlı hava veren cihazlarla uygulanan pozitif hava yolu basıncı (PAP) tedavisi de bulunur. AASM'nin PAP tedavisine ilişkin 2019 tarihli kılavuzu, PAP tedavisinin nesnel bir uyku testiyle konmuş tanıya dayanmasını önerir. Bu nedenle bir PAP cihazı almayı düşünüyorsanız önce testinizi yaptırmanız en doğru yoldur.
Ne zaman doktora başvurmalı?
- Horlama, yatak arkadaşınızın fark ettiği nefes durmaları, gündüz yorgunluğu ve yüksek tansiyondan birkaçı bir aradaysa uyku apnesi testi için hekiminize başvurmanız yerinde olur.
- Araç kullanırken ya da uyanık kalmanız gereken başka anlarda uyuyakaldığınız oluyorsa randevunuzu geciktirmemeniz önemlidir.
Araçlarımız
Uykunuzu diğer yaşam alanlarıyla birlikte gözden geçirmek isterseniz yaklaşık 6 dakikanızı ayırarak Yaşam Skorumuzla beslenme, hareket, uyku, stres, sosyal bağ ve vücut kompozisyonu alanlarında kendinizi değerlendirebilirsiniz.
Kaynaklar
- Kapur VK, Auckley DH, Chowdhuri S, et al. Clinical Practice Guideline for Diagnostic Testing for Adult Obstructive Sleep Apnea: An American Academy of Sleep Medicine Clinical Practice Guideline. J Clin Sleep Med. 2017;13(3):479-504. doi:10.5664/jcsm.6506 PubMed · DOI
- Chung F, Abdullah HR, Liao P. STOP-Bang Questionnaire: A Practical Approach to Screen for Obstructive Sleep Apnea. Chest. 2016;149(3):631-638. doi:10.1378/chest.15-0903 PubMed · DOI
- Epstein LJ, Kristo D, Strollo PJ Jr, et al. Clinical guideline for the evaluation, management and long-term care of obstructive sleep apnea in adults. J Clin Sleep Med. 2009;5(3):263-276. PubMed
- Patil SP, Ayappa IA, Caples SM, et al. Treatment of Adult Obstructive Sleep Apnea with Positive Airway Pressure: An American Academy of Sleep Medicine Clinical Practice Guideline. J Clin Sleep Med. 2019;15(2):335-343. doi:10.5664/jcsm.7640 PubMed · DOI



