← Sağlık Kütüphanesi

Uyku · 7 dk okuma

Uyku apnesi tedavisi: CPAP cihazı, kilo verme ve yastık işe yarar mı?

Uykuda nefesin tekrar tekrar durduğu ya da azaldığı uyku apnesi tanısını alan birinin aklına gelen ilk soru, çoğu zaman her gece bir cihazla uyumak zorunda olup olmadığıdır. Kilo vermekten özel yastıklara kadar pek çok yöntem kulaktan kulağa anlatılır ve bu yöntemlerden hangisinin kanıta dayandığını ayırt etmek kolay değildir. Hangi tedavinin hangi çalışmalara dayandığını bilmek, uyku hekiminizle tedavinizi konuşurken de size yol gösterir.

Uyku apnesi tedavilerinde apne-hipopne indeksindeki azalmayı gösteren çubuk grafik, her biri kontrol grubuna göre: tirzepatid 20,0, kilo verme 9,7, pozisyon tedavisi 7,38 olay/saat
Her çubuk, kendi çalışmasında tedavi uygulanan grupta AHI'nin karşılaştırma grubuna göre ne kadar fazla düştüğünü gösterir. Çubuklar farklı hasta gruplarıyla yapılmış ayrı çalışmalardan geldiği için her çubuk kendi çalışması içinde değerlendirilmelidir. Kaynak: Tirzepatid çalışmaları, N Engl J Med, 2024 · Sleep AHEAD çalışması, Arch Intern Med, 2009 · Cochrane derlemesi, 2019.

Uyku apnesi tedavi seçenekleri ve dayandıkları çalışmalar

Uyku apnesinin şiddeti AHI ile değerlendirilir ve bu yazıda anlattığımız çalışmaların çoğu da tedavilerin etkisini AHI'deki düşüşle ölçmüştür. Aşağıdaki tablo, her tedavinin kimler için düşünüldüğünü ve hangi tür kanıta dayandığını özetler. Bu kanıtlar, katılımcıların kurayla gruplara ayrıldığı randomize çalışmalardan, aynı kişileri yıllar boyunca izleyen kohort çalışmalarından ve hekimlere yol gösteren kılavuzların önerilerinden gelir.

TedaviKimler içinKanıt
CPAPOrta ve ağır apne, özellikle gündüz uykululuğu olanlarUykululukta güçlü, yüksek tansiyonda koşullu kılavuz önerisi. Kalp-damar olaylarında randomize çalışmada fark bulunmamış.
Kilo vermeFazla kilolu ya da obez kişilerObez ve tip 2 diyabetli 264 kişiyle yapılan randomize çalışma ve 690 kişilik kohort çalışması. AHI'yi düşürür.
Tirzepatid (kilo verme ilacı)Orta ve ağır apnesi olan obez erişkinlerİki faz 3 randomize çalışma, 52 hafta.
Ağız içi apareyCPAP'ı kullanamayan ya da başka tedaviyi tercih edenlerKılavuz önerisi.
Pozisyon tedavisiSırtüstü yatınca apnesi artanlarCochrane derlemesi, toplam 323 katılımcılı sekiz küçük ve kısa süreli randomize çalışma. AHI'yi azaltabilir.

CPAP cihazı uyku apnesinde işe yarar mı?

CPAP, uyku boyunca buruna ya da yüze takılan bir maske aracılığıyla hava yoluna sürekli basınçlı hava veren ve böylece hava yolunun kapanmasını önleyen bir cihazdır. CPAP gündüz uykululuğunu ve horlamayı azaltır ve Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi'nin (AASM) kılavuzu, CPAP ve benzeri cihazlarla uygulanan pozitif hava yolu basıncı (PAP) tedavisini gündüz uykululuğu olan erişkinler için güçlü bir öneriyle tavsiye eder. Uykuyla ilgili yaşam kalitesi bozulmuş ya da uyku apnesine yüksek tansiyonun eşlik ettiği erişkinlerde ise AASM kılavuzunun PAP önerisi koşulludur, yani hekim bu kararı kişinin durumunu ve tercihlerini göz önünde bulundurarak verir.

AASM kılavuzu, basıncı sabit tutan CPAP ile basıncı gece boyunca kendiliğinden ayarlayan APAP'ı uzun süreli tedavide eşit ölçüde uygun görür ve tedavinin başında hastaya eğitim verilmesini, ardından da hastanın takip edilmesini önerir. Cihazın Türkiye'de nasıl temin edildiğini ve geri ödeme koşullarını uyku hekiminize ya da sağlık kurumunuza danışabilirsiniz.

CPAP'ın kalp krizi ve inme gibi kalp-damar olaylarını önleyip önlemediği ise ayrı bir sorudur. Bu soruyu araştıran SAVE adlı randomize çalışmada kalp-damar hastalığı olan, orta ya da ağır uyku apnesi bulunan ve çoğunda gündüz uykululuğu az olan 2.717 yetişkin, CPAP artı olağan bakım ya da yalnızca olağan bakım grubuna kurayla ayrılmıştır. CPAP grubunda AHI saatte 29,0 olaydan 3,7 olaya inmiş, ancak katılımcılar cihazı gecede ortalama yalnızca 3,3 saat kullanmıştır. Ortalama 3,7 yıllık izlemin sonunda kalp-damar olayı görülme sıklığı CPAP grubunda %17,0, olağan bakım grubunda %15,4 olmuş ve iki grup arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır.

Erkeklerin izlendiği ve araştırmacıların tedaviye müdahale etmeden yalnızca gözlem yaptığı bir başka çalışmada ise tedavi edilmemiş ağır uyku apnesinde ölümcül kalp-damar olayı yılda her 100 kişide 1,06, CPAP ile tedavi edilenlerde ise 0,35 bulunmuştur. Bu gözlemsel çalışmada CPAP tedavisiyle ilişkili görülen düşük oran, tedavinin etkisini ölçmek için katılımcıların kurayla gruplara ayrıldığı SAVE çalışmasında görülmemiştir.

Kilo verince uyku apnesi düzelir mi?

Kilo vermek uyku apnesinde AHI'yi düşürür. ABD'nin Wisconsin eyaletinde çalışan 690 kişinin kilosunun ve AHI'sinin dört yıl arayla iki kez ölçüldüğü bir kohort çalışmasında, kilonun %10 azalması AHI'de yaklaşık %26 düşüşle, %10 artması ise yaklaşık %32 artışla ilişkili bulunmuştur.

Nitekim kilo vermenin etkisi, Sleep AHEAD adlı randomize çalışmada da sınanmıştır. Obez ve tip 2 diyabetli 264 kişinin katıldığı Sleep AHEAD çalışmasında, kilo vermeye yönelik yoğun bir yaşam tarzı programına alınan grup bir yılda ortalama 10,8 kg, kontrol grubu ise 0,6 kg vermiştir. Program grubunda AHI kontrol grubuna göre saatte 9,7 olay daha fazla azalmış, apnenin tamamen ortadan kalkması program grubunda kontrol grubundakinin üç katından fazla görülmüş ve AHI'deki en büyük düşüş 10 kg ve üzeri verenlerde gerçekleşmiştir.

Kilo verme ilaçları uyku apnesine yardımcı olur mu?

Kilo vermeye yardımcı olan ilaçlardan tirzepatidin uyku apnesine etkisi, ilacı üreten şirketin finanse ettiği iki randomize çalışmada incelenmiştir. İlaçların geniş hasta gruplarında denendiği faz 3 aşamasındaki bu iki çalışmada, orta ya da ağır uyku apnesi ve obezitesi olan yetişkinler 52 hafta boyunca ya tirzepatid ya da içinde etkin madde bulunmayan ve plasebo adı verilen bir benzerini almıştır. Çalışmalardan birine PAP cihazı kullanmayanlar, diğerine kullananlar katılmıştır. PAP kullanmayanlarda tirzepatid AHI'yi plaseboya göre saatte 20,0 olay daha fazla azaltmış, PAP kullananlarda da benzer yönde bir azalma görülmüş, yan etkiler ise çoğunlukla hafif ya da orta şiddette sindirim sistemi yakınmaları olmuştur.

Tirzepatidin Türkiye'deki ruhsat ve geri ödeme koşullarını hekiminize ya da eczacınıza danışabilirsiniz. Kilo verme ilaçlarının kas kütlesine etkisini merak ediyorsanız kilo verirken kas kaybı yazımıza göz atabilirsiniz.

Ağız içi aparey uyku apnesinde ne zaman düşünülür?

Ağız içi aparey, uyku sırasında ağza takılan ve alt çeneyi öne doğru tutarak hava yolunun açık kalmasına yardım eden bir düzenektir. AASM'nin Amerikan Dental Uyku Tıbbı Akademisi ile birlikte hazırladığı kılavuz, ağız içi apareyi CPAP'ı kullanmakta güçlük çeken ya da başka bir tedaviyi tercih eden erişkinlere önerir. Aynı kılavuza göre aparey, uyku hekiminin reçetesiyle ve bu alanda yetkin bir diş hekimince hazırlanmalıdır ve hazır ürünler yerine kişiye özel üretilen, ayarlanabilen apareyler tercih edilir. Dişlerde ve dişlerin kapanışında görülebilecek yan etkiler için diş hekimi takibi, apareyin etkisini doğrulamak için de yeniden uyku testi yapılması önerilir.

Uyku apnesi yastığı ve pozisyon tedavisi işe yarar mı?

Pozisyon tedavisi, uyuyan kişiyi sırtüstü yatmaktan alıkoyup yan yatmaya yönlendiren yaklaşımların ortak adıdır, zira bazı kişilerde uyku apnesi sırtüstü yatarken belirgin biçimde artar. Tıbbi tedavilerle ilgili çalışmaları sistematik biçimde bir araya getiren uluslararası Cochrane kuruluşunun bir derlemesi, toplam 323 katılımcının yer aldığı küçük ve kısa süreli sekiz randomize çalışmayı birleştirmiştir. Bu çalışmalarda kullanılan düzenekler arasında titreşimli alarmlar, özel tasarlanmış yastıklar ve yarı sert sırt çantaları bulunur. Cochrane derlemesine göre pozisyon tedavisi AHI'yi etkisiz bir kontrol uygulamasına göre saatte 7,38 olay düşürmüş, CPAP ise AHI'yi pozisyon tedavisine göre saatte 6,4 olay daha fazla düşürmüştür.

Cochrane derlemesi sonuçları düzenek türüne göre ayırmadığı için özel yastıkların etkisi, titreşimli alarmlar ve sırt çantalarıyla birlikte pozisyon tedavisinin genel sonucu içinde yer alır. Pozisyon tedavisi, uyku apnesi sırtüstü yatışta belirgin biçimde artan kişiler için bir seçenektir.

Ne zaman doktora başvurmalı?

  • CPAP cihazını kullanmakta zorlanıyor, maske ya da basınçla ilgili sorunlar yaşıyorsanız cihazı bırakmadan önce uyku hekiminizle istişare etmeniz yerinde olur, zira basınç ayarını ve maskeyi hekiminiz sizin için değiştirebilir.
  • Tedaviye rağmen gündüz uykululuğunuz sürüyor ya da araç kullanırken uyuyakalıyorsanız uyku hekiminize başvurmayı geciktirmemeniz bilhassa önemlidir.
  • Kilo verme ilaçları hekim denetiminde, ağız içi aparey ise uyku hekimi ve diş hekiminin denetiminde kullanılır.
  • Kalp krizini düşündüren göğüs ağrısı ya da ani nefes darlığı, inmeyi düşündüren yüzde sarkma, kolda güçsüzlük ya da konuşma bozukluğu gibi belirtiler fark ederseniz lütfen hiç beklemeden 112'yi arayın.

İlgili yazılarımız ve aracımız

Uyku apnesinin belirtilerini uyku apnesi belirtileri yazımızda, tanı sürecini ise uyku apnesi testi yazımızda anlatıyoruz. Alışkanlıklarınızın genel resmini görmek isterseniz yaklaşık 6 dakikanızı ayırarak Yaşam Skorumuzla beslenme, hareket, uyku, stres, sosyal bağ ve vücut kompozisyonu alanlarında kendinizi değerlendirebilirsiniz.

Kaynaklar

  1. Patil SP, Ayappa IA, Caples SM, et al. Treatment of Adult Obstructive Sleep Apnea with Positive Airway Pressure: An American Academy of Sleep Medicine Clinical Practice Guideline. J Clin Sleep Med. 2019;15(2):335-343. doi:10.5664/jcsm.7640 PubMed · DOI
  2. McEvoy RD, Antic NA, Heeley E, et al. CPAP for Prevention of Cardiovascular Events in Obstructive Sleep Apnea. N Engl J Med. 2016;375(10):919-931. doi:10.1056/NEJMoa1606599 PubMed · DOI
  3. Marin JM, Carrizo SJ, Vicente E, Agusti AGN. Long-term cardiovascular outcomes in men with obstructive sleep apnoea-hypopnoea with or without treatment with continuous positive airway pressure: an observational study. Lancet. 2005;365(9464):1046-1053. doi:10.1016/S0140-6736(05)71141-7 PubMed · DOI
  4. Peppard PE, Young T, Palta M, et al. Longitudinal study of moderate weight change and sleep-disordered breathing. JAMA. 2000;284(23):3015-3021. doi:10.1001/jama.284.23.3015 PubMed · DOI
  5. Foster GD, Borradaile KE, Sanders MH, et al. A randomized study on the effect of weight loss on obstructive sleep apnea among obese patients with type 2 diabetes: the Sleep AHEAD study. Arch Intern Med. 2009;169(17):1619-1626. doi:10.1001/archinternmed.2009.266 PubMed · DOI
  6. Malhotra A, Grunstein RR, Fietze I, et al. Tirzepatide for the Treatment of Obstructive Sleep Apnea and Obesity. N Engl J Med. 2024;391(13):1193-1205. doi:10.1056/NEJMoa2404881 PubMed · DOI
  7. Ramar K, Dort LC, Katz SG, et al. Clinical Practice Guideline for the Treatment of Obstructive Sleep Apnea and Snoring with Oral Appliance Therapy: An Update for 2015. J Clin Sleep Med. 2015;11(7):773-827. doi:10.5664/jcsm.4858 PubMed · DOI
  8. Srijithesh PR, Aghoram R, Goel A, Dhanya J. Positional therapy for obstructive sleep apnoea. Cochrane Database Syst Rev. 2019;5:CD010990. doi:10.1002/14651858.CD010990.pub2 PubMed · DOI