Tahlil sonucunda, halk arasında "kötü kolesterol" olarak bilinen LDL kolesterolün satırında yüksek değeri gösteren bir işaret görmek çoğumuzu hemen harekete geçirir. Kimimiz mutfak dolabını gözden geçirir, kimimiz yürüyüşlerini sıklaştırır, kimimiz de ilaçlar hakkında bilgi toplamaya koyulur. Hangi adımın LDL'yi ne ölçüde düşürdüğünü bildiğinizde emeğinizi esas fark yaratacak yere harcar, ilaç gerekiyorsa o kararı da hekiminizle birlikte, rahat bir zihinle verirsiniz.
LDL kolesterol neden düşürmeye değer? Hedef riske göre belirlenir
Avrupa Ateroskleroz Derneği'nin uzman kurulu, kanıtları birlikte değerlendirip ortak görüşünü bildirdiği bir uzlaşı bildirgesinde, LDL kolesterolün damar sertliğine, tıp dilindeki adıyla aterosklerotik kalp-damar hastalığına neden olduğunu ortaya koymuştur. Uzman kurul bu sonuca genetik çalışmaları, insanları yıllar boyunca izleyen izlem çalışmalarını ve katılımcıların kurayla gruplara ayrıldığı randomize kontrollü çalışmaları kapsayan geniş bir kanıt bütünüyle varmıştır. Uzlaşı bildirgesine göre risk, LDL düzeyiyle ve damarların bu düzeye ne kadar süre maruz kaldığıyla birlikte artar, dolayısıyla LDL'yi uzun süre düşük tutmanın zamanla biriken bir yararı vardır.
LDL için hedef değer herkes için aynı değildir ve kalp-damar riskinize göre belirlenir. Avrupa Kardiyoloji Derneği ile Avrupa Ateroskleroz Derneği'nin, hekimlerin tedavi kararlarında başvurduğu 2019 tarihli ortak kılavuzu, kalp-damar riski çok yüksek kişiler için LDL hedefini 55 mg/dL altı ve başlangıç değerine göre en az %50 düşüş olarak belirler. Kendi hedefinizi LDL kolesterol kaç olmalı? yazımızda bulabilir, hekiminizle de netleştirebilirsiniz.
Kolesterolü en hızlı ne düşürür?
Kolesterolde en hızlı ve en büyük düşüşler ilaçla ya da çok kontrollü bir beslenme planıyla görülür. Nitekim Kanada'nın Ontario eyaletindeki Toronto kentinde kolesterolü yüksek 46 yetişkinle yapılan randomize kontrollü bir çalışmada, araştırmacıların "portföy diyeti" adını verdiği ve bitkilerde doğal olarak bulunan bitki sterollerini, soya proteinini, lifli besinleri ve bademi bir arada içeren katı bir beslenme planı LDL'yi dört haftada %28,6 düşürmüştür. Aynı çalışmada, doymuş yağı çok düşük bir diyetle birlikte kolesterol ilaçlarının en sık kullanılan grubu olan statinlerden lovastatin alan grupta düşüş %30,9 olmuştur.
Portföy diyetindeki besinlerin her birinin LDL üzerindeki etkisini Kolesterolü düşüren yiyecekler yazımızda ayrı ayrı ele alıyoruz.
Evde kolesterolü düşürmek için hangi adımlar işe yarar?
Aşağıdaki adımları, etkisi çalışmalarda ölçülmüş olanlardan başlayarak sıraladık.
- Doymuş yağı azaltın. Tereyağı, yağlı etler ve tam yağlı süt ürünlerinde bol bulunan doymuş yağın alımını en az iki yıl boyunca azaltan 15 randomize çalışmayı bir araya getiren bir derlemede, kalp krizi ve inme gibi kalp-damar olayları %21 daha az görülmüş, kandaki kolesterol düzeyinde de küçük düşüşler saptanmıştır. Aynı derlemeye göre doymuş yağın yerine ceviz, balık ve sıvı bitkisel yağlarda bulunan çoklu doymamış yağları ya da karbonhidratı koymak yararlı görünür.
- Fazla kiloyu verin. Fazla kilolu ya da obezitesi olan yetişkinlerle yapılmış 73 randomize çalışmanın sonuçlarını istatistiksel yöntemlerle tek bir hesapta birleştiren bir meta-analizde, diyet, egzersiz ya da ikisini birlikte içeren yaşam tarzı programlarının on ikinci ayında verilen her 1 kg için LDL ortalama 1,28 mg/dL düşmüştür. Ortalamaya dayanan bu hesapla, örneğin 8 kg vermiş bir kişide LDL'deki düşüş yaklaşık 10 mg/dL eder (8 × 1,28 = 10,2). Kilo verirken kas kütlenizi korumak için Kilo verirken kas kaybı nasıl önlenir? yazımıza göz atabilirsiniz.
- Düzenli hareket edin. Yürüyüş ya da bisiklet gibi aerobik egzersizlerin, ağırlıklarla yapılan kuvvet antrenmanının ve ikisinin birleşiminin kolesterole etkisini inceleyen 13 çalışmayı değerlendiren bir derleme, düzenli hareketin kolesterol düzeylerine olumlu etkisini doğrulamıştır. Olumlu etkinin düzenli hareketle görüldüğünü göz önünde bulundurarak, bu hareket türleri arasından uzun süre sürdürebileceğiniz birini seçmeniz yerinde olur. Yürüyüşün faydaları ve günde kaç adım atmalıyım? yazılarımız bir başlangıç noktası olabilir.
Doymuş yağı azaltmayı ve lifli besinleri artırmayı bütünlüklü bir beslenme düzeni içinde görmek isterseniz, sebze, baklagil, tam tahıl ve balığa ağırlık veren Akdeniz tarzı beslenmeyi anlattığımız Akdeniz diyeti nedir? yazımıza bakabilirsiniz.
Kalıtsal yüksek kolesterolde yaşam tarzı neden bazen yetmez?
Kolesterol düzeyi yalnızca yediklerimize bağlı değildir, kalıtsal etkenler de belirleyicidir. Ailesel hiperkolesterolemi, ailede kuşaktan kuşağa geçen ve LDL'nin doğuştan yüksek seyretmesine yol açan kalıtsal bir yüksek kolesterol türüdür. Avrupa Ateroskleroz Derneği'nin 2013 tarihli bir başka uzlaşı bildirgesine göre ailesel hiperkolesterolemi kuramsal olarak her 500 kişiden birinde beklenir, Kuzey Avrupa'da genel nüfusta yapılan doğrudan taramada ise yaklaşık her 200 kişiden birinde saptanmıştır. Aynı bildirgeye göre ailesel hiperkolesterolemisi olan kişilerde kalp hastalığı riski 13 kata kadar yüksektir ve çoğu ülkede bu kişilerden tanı alanların oranı %1'in altındadır.
Ailesel hiperkolesterolemiyi ele alan bu uzlaşı bildirgesi, bir yetişkinde ya da ailesindeki bir yetişkinde toplam kolesterolün 310 mg/dL ve üzerinde olması, ailede erken yaşta kalp hastalığı ya da ani kalp ölümü görülmesi ya da tendonlarda kolesterol birikimi bulunması gibi durumlarda kişinin ailesel hiperkolesterolemi açısından taranmasını önerir. Söz konusu durumlardan biri size uyuyorsa yaşam tarzı adımları değerini korur, bununla birlikte hekiminiz tedavi planına ilacı da eklemek isteyebilir.
Kolesterol ilacı ne zaman gündeme gelir?
LDL düşürücü ilaçların sağladığı yarar, LDL'nin ne kadar düştüğüyle orantılıdır. Statinlerle yapılmış 26 randomize çalışmayı ve yaklaşık 170 bin katılımcıyı bir araya getiren bir meta-analizde, LDL'deki her 1 mmol/L'lik (yaklaşık 39 mg/dL) azalma, kalp krizi, inme ve tıkanan kalp damarının stent ya da bypass ile açılmasını gerektiren durumlar gibi büyük damar olaylarını yaklaşık beşte bir (%22) oranında azaltmıştır.
İlaca başlama kararı LDL değerinize, yaşınıza ve toplam kalp-damar riskinize göre hekiminizle birlikte verilir. Statinlerin yanında, kolesterolün bağırsaktan emilimini azaltan ezetimib ile PCSK9 adlı bir proteini hedef alan ve PCSK9 inhibitörleri olarak bilinen ilaçlar da LDL'yi düşürür ve hekiminiz gerektiğinde bu ilaçları birlikte kullanabilir. Statinlerin faydalarını ve kas şikâyetlerini Kolesterol ilacı (statin) zararlı mı? yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık. Kullandığınız bir ilacı bırakmayı düşünürseniz bu kararı da mutlaka hekiminizle istişare ederek vermenizi öneririz.
Ne zaman doktora başvurmalı?
LDL değeriniz kalp-damar riskinize göre belirlenen hedefin üzerindeyse, ailenizde erken yaşta kalp hastalığı varsa ya da tahlilinizde toplam kolesterol 310 mg/dL ve üzerinde çıktıysa hekiminize başvurmanızı öneririz. Yaşam tarzı adımlarını bir süre uyguladıktan sonra tahlilinizi hekiminizle birlikte değerlendirmek, atacağınız bir sonraki adımı netleştirir. Tahlilden önce aç kalmanız gerekip gerekmediğini Kolesterol testi için kaç saat aç kalınmalı? yazımızda bulabilirsiniz.
Kolesterolünüzü düşürmek için adım atarken kalp krizinin belirtilerini de bilmenizde yarar var. Göğsünüzde sıkışma ya da baskı hissi, kolunuza ya da çenenize yayılan bir ağrı veya nefes darlığı yaşarsanız lütfen hiç beklemeden 112'yi arayın. Kalp krizinin belirtilerini Kalp krizi belirtileri nelerdir? yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
İlgili araç ve yazılarımız
Alışkanlıklarınızın genel resmini görmek isterseniz yaklaşık 6 dakikanızı ayırarak Yaşam Skorumuzla beslenme, hareket, uyku, stres, sosyal bağ ve vücut kompozisyonu alanlarında kendinizi değerlendirebilirsiniz.
Kaynaklar
- Ference BA, Ginsberg HN, Graham I, et al. Low-density lipoproteins cause atherosclerotic cardiovascular disease. 1. Evidence from genetic, epidemiologic, and clinical studies. A consensus statement from the European Atherosclerosis Society Consensus Panel. Eur Heart J. 2017;38(32):2459-2472. doi:10.1093/eurheartj/ehx144 · PubMed 28444290
- Mach F, Baigent C, Catapano AL, et al. 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias: lipid modification to reduce cardiovascular risk. Eur Heart J. 2020;41(1):111-188. doi:10.1093/eurheartj/ehz455 · PubMed 31504418
- Jenkins DJA, Kendall CWC, Marchie A, et al. Effects of a dietary portfolio of cholesterol-lowering foods vs lovastatin on serum lipids and C-reactive protein. JAMA. 2003;290(4):502-510. doi:10.1001/jama.290.4.502 · PubMed 12876093
- Hooper L, Martin N, Jimoh OF, Kirk C, Foster E, Abdelhamid AS. Reduction in saturated fat intake for cardiovascular disease. Cochrane Database Syst Rev. 2020;5(5):CD011737. doi:10.1002/14651858.CD011737.pub2 · PubMed 32428300
- Hasan B, Nayfeh T, Alzuabi M, et al. Weight Loss and Serum Lipids in Overweight and Obese Adults: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Clin Endocrinol Metab. 2020;105(12):dgaa673. doi:10.1210/clinem/dgaa673 · PubMed 32954416
- Mann S, Beedie C, Jimenez A. Differential effects of aerobic exercise, resistance training and combined exercise modalities on cholesterol and the lipid profile: review, synthesis and recommendations. Sports Med. 2014;44(2):211-221. doi:10.1007/s40279-013-0110-5 · PubMed 24174305
- Nordestgaard BG, Chapman MJ, Humphries SE, et al. Familial hypercholesterolaemia is underdiagnosed and undertreated in the general population: guidance for clinicians to prevent coronary heart disease: consensus statement of the European Atherosclerosis Society. Eur Heart J. 2013;34(45):3478-3490a. doi:10.1093/eurheartj/eht273 · PubMed 23956253
- Cholesterol Treatment Trialists' (CTT) Collaborators; Baigent C, Blackwell L, Emberson J, et al. Efficacy and safety of more intensive lowering of LDL cholesterol: a meta-analysis of data from 170,000 participants in 26 randomised trials. Lancet. 2010;376(9753):1670-1681. doi:10.1016/S0140-6736(10)61350-5 · PubMed 21067804



