← Sağlık Kütüphanesi

Kalp sağlığı · 7 dk okuma

Kolesterol ilacı (statin) zararlı mı? Faydaları ve kas şikâyetleri

Tahlilinizde halk arasında "kötü kolesterol" diye bilinen LDL kolesterol yüksek çıktığında ya da hekiminiz kolesterolü düşüren bir statin ilacı önerdiğinde, ilacın kutusunu açmadan önce internette okuduklarınız aklınıza gelebilir. Kas ağrısından şeker hastalığına uzanan endişeler sıkça dile getirilir ve ilaca başlayıp başlamama kararını güçleştirebilir. Büyük çalışmaların statinler hakkında neler gösterdiğini bilmek ise bu kararı hekiminizle birlikte çok daha gönül rahatlığıyla vermenize yardımcı olur.

Çift kör çalışmalarda kas ağrısı ya da güçsüzlük bildirenlerin oranının statin alanlarda yüzde 27,1, plasebo alanlarda yüzde 26,6 olduğunu gösteren çubuk grafik
Katılımcıların ortalama 4,3 yıl izlendiği 19 çift kör çalışmada statin ya da plasebo alanlar arasında kas ağrısı ya da güçsüzlük bildirenlerin oranı (%). Veriler, sayfanın sonundaki Kaynaklar listesinde ilk sırada yer alan çalışmaya dayanır.

Statinin faydası nedir? Ne kadar kalp krizi ve inme önlenir?

Statinlerin kalp krizi ve inmeye karşı sağladığı yarar, yaklaşık 170 bin kişinin katıldığı 26 çalışmanın sonuçlarını bir araya getirerek birlikte değerlendiren, meta-analiz denen bir araştırmada incelenmiştir. Bu 26 çalışmanın hepsi, katılımcıların kurayla statin ya da karşılaştırma grubuna ayrıldığı randomize çalışmalardır. Meta-analize göre statinlerin yararı, LDL kolesterolün ne kadar düştüğüyle orantılı bulunmuş ve LDL'deki her 1 mmol/L'lik (yaklaşık 39 mg/dL) düşüş, kalp krizi, inme ve daralmış kalp damarları için yapılan stent ya da bypass işlemleri gibi büyük damar olaylarını yaklaşık beşte bir oranında azaltmıştır. Aynı meta-analizde LDL'deki her 1 mmol/L'lik düşüşle tüm nedenlere bağlı ölüm de %10 azalmıştır.

Bir kişinin statinden göreceği yararın büyüklüğü ise ilaca başlamadan önceki riskine bağlıdır. Statinlerin yararına ve güvenliğine dair kanıtı bütünüyle ele alan kapsamlı bir derlemenin tahminine göre LDL'si 2 mmol/L (yaklaşık 77 mg/dL) düşürülen 10 bin kişide 5 yıl içinde, damar tıkanıklığına bağlı bir hastalığı olanlarda yaklaşık 1.000, henüz bir damar olayı yaşamamış ama riski yüksek olanlarda ise yaklaşık 500 büyük damar olayı önlenir. Nitekim Avrupa Kardiyoloji Derneği ile Avrupa Ateroskleroz Derneği'nin kan yağlarının yönetimi için birlikte hazırladığı kılavuz da LDL için hedef değerleri kişinin riskine göre belirler. Bu yüzden statin kararı, yalnızca LDL değerinize göre değil, kalp-damar hastalığı açısından taşıdığınız toplam riske göre hekiminizle birlikte verilir.

Statin kullananlarda görülen kas şikâyetleri ilaçtan mı kaynaklanır?

Statin kullanan kişilerin kas ağrısı ya da güçsüzlük gibi şikâyetlerinin gerçekten ilaçtan kaynaklanıp kaynaklanmadığı, statinle yapılmış 19 randomize çalışmayı bir araya getiren bir meta-analizde incelenmiştir. Bireysel katılımcı verisi meta-analizi olarak bilinen bu yöntemde çalışmaların yalnızca özet sonuçları değil, her katılımcının verisi tek tek bir araya getirilir. Bu 19 çalışmaya yaklaşık 124 bin kişi katılmış ve katılımcılar ortalama 4,3 yıl izlenmiştir. Çalışmaların hepsi çift kördür, başka bir deyişle ne katılımcılar ne de araştırmacılar kimin statin, kimin plasebo aldığını bilmemiştir. Kimin hangi hapı aldığının gizli tutulması, kas şikâyetleriyle statin arasındaki ilişkinin tarafsız biçimde ölçülmesini sağlar.

Meta-analizde kas ağrısı ya da güçsüzlük, statin grubundaki katılımcıların %27,1'inde, plasebo grubundakilerin ise %26,6'sında bildirilmiştir. Statin ve plasebo grupları arasındaki bu küçük fark ağırlıklı olarak tedavinin ilk yılında ortaya çıkmış ve ilk yılda statin grubunda bildirilen kas şikâyetlerinin yaklaşık 15'te birinin gerçekten ilaçtan kaynaklandığı hesaplanmıştır. İlk yıldan sonra ise statin grubunda yeni kas şikâyetleri plasebo grubundakinden fazla görülmemiştir.

Daha yüksek dozlarla uygulanan yoğun statin tedavilerinde kas şikâyetlerindeki fazlalık, plaseboyla karşılaştırıldığında biraz daha belirgin bulunmuştur. Kas hasarı olduğunda kanda yükselen bir enzim olan kreatin kinazın değerlerinde de statinle yalnızca çok küçük bir artış görülmüştür. Bütün bu bulguların ışığında araştırmacılar, statin grubunda bildirilen kas şikâyetlerinin %90'ından fazlasının ilaçtan kaynaklanmadığı sonucuna varmıştır.

Statin kullanırken hissettiğiniz kas ağrısı, kaynağı ne olursa olsun gerçektir ve mutlaka ciddiye alınmalıdır. Böyle bir ağrı yaşıyorsanız ilacı kendi kendinize bırakmak yerine durumu hekiminizle konuşun. Hekiminiz ağrının nedenini sizinle birlikte araştırır ve gerekirse ilacın türünü ya da dozunu birlikte gözden geçirirsiniz. Şiddetli kas ağrısı ya da belirgin bir güçsüzlük yaşarsanız hekiminize vakit kaybetmeden haber verin.

Statinin şeker hastalığı, nadir kas hasarı ve beyin kanaması gibi diğer yan etkileri

Kas şikâyetlerinin yanı sıra statinin başka yan etkileri de araştırılmıştır. Statinlerin yararına ve güvenliğine dair kanıtı bütünüyle ele alan kapsamlı derlemeye göre, uzun süreli statin tedavisinin neden olduğu gösterilmiş ciddi yan etkiler ağır kas hasarı, yeni başlayan şeker hastalığı ve muhtemelen beyin kanaması ile sınırlıdır. Miyopati adı verilen ağır kas hasarında kas ağrısı ya da güçsüzlük, kreatin kinaz değerindeki belirgin bir yükselmeyle birlikte görülür. Beyin kanaması ise inmenin, damar tıkanmasıyla değil kanamayla ortaya çıkan türüdür.

Kapsamlı derlemenin tahminine göre etkili bir statin tedavisi 10 bin kişiye 5 yıl boyunca uygulandığında yaklaşık 5 miyopati, 50–100 yeni şeker hastalığı ve 5–10 beyin kanaması olgusu beklenir. Derlemenin yazarları, bu yan etkilerin büyük damar olayları üzerindeki olumsuz etkisinin, ilk bölümde aktardığımız ve 10 bin kişide yaklaşık 1.000 ile 500 büyük damar olayının önlendiği yarar tahminlerinde zaten hesaba katıldığını belirtir.

Şeker hastalığı riski, statinle yapılmış randomize çalışmaları bir araya getiren ayrı bir meta-analizde de incelenmiştir. Bu meta-analizde statin kullanımı, yeni şeker hastalığı gelişme riskinde %9'luk bir artışla ilişkili bulunmuştur ve %9'luk artış, 255 kişi 4 yıl boyunca statin kullandığında fazladan bir şeker hastalığı olgusu görülmesine karşılık gelir. Şeker hastalığı meta-analizinin yazarları, kalp-damar riski orta ya da yüksek olan kişilerde statin kullanımına dair uygulamanın değişmemesi gerektiği sonucuna varmıştır.

Statin kanıtı bir bakışta

Statinin yararına ve yan etkilerine dair buraya kadar aktardığımız bulguları, dayandıkları kanıt türüyle birlikte aşağıdaki tabloda bir arada görebilirsiniz.

Statin ile ilgili sık sorulan sorular ve kanıtın söyledikleri
SoruKanıt türüBulgu
Kalp krizi ve inmeyi azaltır mı?26 randomize çalışmanın meta-analiziLDL'de her 1 mmol/L azalmayla büyük damar olaylarında %22 azalma
Kas ağrısına yol açar mı?19 çift kör çalışmanın bireysel katılımcı verisi meta-analiziStatin grubunda %27,1, plasebo grubunda %26,6
Ağır kas hasarı olur mu?Kapsamlı derleme (tahmin)5 yılda 10 bin kişide yaklaşık 5 miyopati olgusu
Şeker hastalığı riskini artırır mı?Randomize çalışmaların meta-analizi%9 artış, 255 kişide 4 yılda 1 ek olgu
Beyin kanaması yapar mı?Kapsamlı derleme (tahmin)Muhtemel, 5 yılda 10 bin kişide yaklaşık 5–10 olgu

Kararı hekiminizle birlikte nasıl vermelisiniz?

Statin kanıtını bütünüyle ele alan kapsamlı derlemenin yazarları, yan etkiler hakkındaki abartılı iddiaların, statinden yarar görecek kişilerin bu ilacı gereğinden az kullanmasına yol açabileceğine bilhassa dikkat çeker. Zira derlemede belirtildiği üzere statine bağlanan kas şikâyetleri genellikle ilaç bırakılınca hızla geçer, oysa statin gereksiz yere bırakıldığında ortaya çıkabilecek bir kalp krizi ya da inme geri döndürülemeyebilir. Statinin yanı sıra LDL'yi düşüren, ezetimib ve PCSK9 inhibitörleri gibi başka ilaç sınıfları da bulunur ve hekiminiz bu seçenekleri sizinle birlikte değerlendirebilir. Statinle ilgili endişelerinizi hekiminizle açıkça istişare etmeniz, tedavinin sizin için en uygun biçimde ayarlanmasına yardımcı olur.

Beslenme ve hareket gibi yaşam tarzı adımları, statin kullanırken de değerini korur. Bu adımları Kolesterol nasıl düşürülür? ve Kolesterolü düşüren yiyecekler yazılarımızda ele aldık. Riskinize göre LDL hedefinizin ne olması gerektiğini ise LDL kolesterol kaç olmalı? yazımızda bulabilirsiniz.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Statin kullanırken yeni bir kas ağrısı, belirgin bir güçsüzlük ya da başka yeni bir belirti fark ederseniz hekiminize başvurmanızı öneririz. Statine başlamadan önce de kolesterol değerlerinizi ve kalp-damar riskinizi hekiminizle birlikte değerlendirmeniz yerinde bir adımdır.

Statin, kalp krizi riskini azaltmak için kullanılan bir ilaç olduğundan, bu ilacı kullanan ya da kullanmayı düşünen biri olarak kalp krizinin belirtilerini tanımanızda da fayda vardır. Göğsünüzde sıkışma ya da baskı hissi, kolunuza ya da çenenize yayılan bir ağrı veya nefes darlığı fark ederseniz, bu belirtiler bir kalp krizine işaret edebileceği için lütfen hiç beklemeden 112'yi arayın. Kalp krizinin belirtilerini daha ayrıntılı olarak Kalp krizi belirtileri nelerdir? yazımızda bulabilirsiniz.

İlgili araç ve yazılarımız

Alışkanlıklarınızın genel resmini görmek isterseniz yaklaşık 6 dakikanızı ayırarak Yaşam Skorumuzla beslenme, hareket, uyku, stres, sosyal bağ ve vücut kompozisyonu alanlarında kendinizi değerlendirebilirsiniz.

Kaynaklar

  1. Cholesterol Treatment Trialists' (CTT) Collaboration. Effect of statin therapy on muscle symptoms: an individual participant data meta-analysis of large-scale, randomised, double-blind trials. Lancet. 2022;400(10355):832-845. doi:10.1016/S0140-6736(22)01545-8 · PubMed 36049498
  2. Cholesterol Treatment Trialists' (CTT) Collaborators; Baigent C, Blackwell L, Emberson J, et al. Efficacy and safety of more intensive lowering of LDL cholesterol: a meta-analysis of data from 170,000 participants in 26 randomised trials. Lancet. 2010;376(9753):1670-1681. doi:10.1016/S0140-6736(10)61350-5 · PubMed 21067804
  3. Collins R, Reith C, Emberson J, et al. Interpretation of the evidence for the efficacy and safety of statin therapy. Lancet. 2016;388(10059):2532-2561. doi:10.1016/S0140-6736(16)31357-5 · PubMed 27616593
  4. Sattar N, Preiss D, Murray HM, et al. Statins and risk of incident diabetes: a collaborative meta-analysis of randomised statin trials. Lancet. 2010;375(9716):735-742. doi:10.1016/S0140-6736(09)61965-6 · PubMed 20167359
  5. Mach F, Baigent C, Catapano AL, et al. 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias: lipid modification to reduce cardiovascular risk. Eur Heart J. 2020;41(1):111-188. doi:10.1093/eurheartj/ehz455 · PubMed 31504418