Uykusuz geçen bir gecenin sabahında kalbinizin her zamankinden belirgin attığını fark etmek ya da tansiyonunuzu ölçerken beklediğinizden yüksek bir değer görmek, pek çok kişinin yaşadığı bir andır. Bu gözlemlerin uykusuz geçen geceyle ilgili olup olmadığını merak etmekte kuşkusuz haklısınız, zira yüksek tansiyon sessizce ilerleyebilir ve yıllar içinde kalp ve damar sağlığını etkileyebilir. Sorunun cevabını bilmek, tansiyonunuzu takip ederken uykunuzu da göz önünde bulundurmanızı kolaylaştırır.
Uykusuzluk tansiyonu yükseltir mi?
Kısa uykunun tansiyonu yükseltebildiğini en açık biçimde gösteren veriler, uyku süresinin araştırmacılar tarafından bilerek kısaltıldığı kontrollü deneylerden gelir. Bu tür deneylerin dikkate değer bir örneği, ABD'nin Minnesota eyaletindeki Rochester kentinde bulunan Mayo Clinic adlı hastane ve araştırma merkezinde yürütülen ve 20 sağlıklı genç yetişkinin katıldığı çalışmadır. Katılımcılar iki ayrı dönemde hastanede kalmış ve dokuz gün boyunca bir dönemde gecede 4 saat, diğer dönemde ise 9 saat yatakta kalmıştır. Hangi dönemle başlayacakları kurayla belirlenmiş, böylece her katılımcı iki uyku düzeninde kendi kendisiyle karşılaştırılmıştır. Bu araştırma düzenine randomize çaprazlama çalışması denir.
Uykunun kısıtlandığı dönemde, kola takılan taşınabilir bir tansiyon aletiyle 24 saat boyunca yapılan ölçümlerde büyük tansiyon (sistolik) gecede 9 saat yatakta kalınan döneme göre ortalama 3,1 mmHg, küçük tansiyon (diyastolik) ise 2,2 mmHg daha yüksek bulunmuştur. Gündüz, katılımcılar uyanıkken alınan ölçümlerde iki dönem arasında genel bir fark görülmemiş, artış esas olarak uyku sırasındaki tansiyonda ortaya çıkmıştır. Artışın bilhassa uyku sırasında görülmesi, gündüz alınan ölçümlerin kısa uykunun tansiyona etkisini tek başına bütünüyle yansıtmayabileceğine işaret eder.
Kısıtlı uyku döneminin ardından katılımcılara tanınan üç günlük toparlanma uykusundan sonra bile uyku sırasındaki büyük tansiyon yüksek kalmıştır. Mayo Clinic'teki deneye katılan 20 kişinin verisi sonradan cinsiyete göre ayrılarak keşif amaçlı bir analizle incelendiğinde ise tansiyon artışı kadınlarda daha belirgin bulunmuş, erkeklerde belirgin bir artış görülmemiştir.
Mayo Clinic'teki deney, dokuz günlük kısa uykunun tansiyonu nasıl etkilediğini gösterir. Kısa uykunun zaman içinde yüksek tansiyon gelişmesiyle ilişkisini ise insanları uzun süre izleyen çalışmalar ortaya koyar ve bu çalışmalar da aynı yöne işaret eder. Farklı çalışmaların sonuçlarını bir araya getirip birlikte değerlendiren ve meta-analiz olarak bilinen yöntemle, kısa uykunun ölüm, diyabet ve yüksek tansiyon gibi çeşitli sağlık sonuçlarıyla ilişkisini inceleyen 153 çalışmanın verisi bir arada incelenmiştir. Bu meta-analizde kısa uyuyanlarda yüksek tansiyon gelişme riski, normal süre uyuyanlara göre %17 daha yüksek bulunmuştur.
Bir başka meta-analizde, katılımcıları belirli bir noktadan başlayarak ileriye doğru izleyen ve ileriye dönük çalışma adı verilen altı araştırmanın verisine göre, 65 yaşın altındaki kişilerde kısa uyku yeni yüksek tansiyon gelişme riskinde yaklaşık %33'lük bir artışla ilişkili bulunmuştur. Kısa uyku kimi zaman, uykuda nefesin tekrar tekrar durması, yani uyku apnesiyle bir arada görülebilir. Uyku apnesi hem uykuyu böler hem de tansiyonu etkileyebilir. Uyku apnesinin hangi belirtilerle kendini gösterdiğini Uyku apnesi belirtileri nelerdir? yazımızda ayrıntısıyla anlattık.
Uykusuzluk çarpıntı yapar mı?
Çarpıntı, kişinin kendi kalp atışlarını olağandışı biçimde hissetmesidir ve her zaman bir kalp ritim bozukluğuna işaret etmez. Uykusuzlukla çarpıntı arasındaki bağı düşünürken akla gelen ilk ihtimal, kısa uykunun kalbi hızlandırmasıdır. Ne var ki Mayo Clinic'teki deneyde, uykunun dokuz gün boyunca gecede 4 saatle kısıtlandığı dönemde katılımcıların kalp hızı ortalamada değişmemiştir.
Çarpıntıya yol açabilen ritim bozukluklarından biri, kalbin üst odacıklarında görülen, düzensiz ve çoğu zaman hızlı bir ritim bozukluğu olan atriyal fibrilasyondur. Kısa uykuyla atriyal fibrilasyon arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışmaları bir araya getiren bir meta-analizde, kısa uyuyanlarda atriyal fibrilasyon gelişme riski %18 daha yüksek bulunmuştur. Ayrı bir çalışmada ise kısa uykunun atriyal fibrilasyona doğrudan yol açıp açmadığını sınamak için, kişilerin doğuştan taşıdığı ve kısa uykuyla ilişkili gen farklılıklarından yararlanan genetik bir analiz yapılmış ve bu genetik analizin sonucu böyle doğrudan bir etkiyi desteklememiştir.
Uykusuz geçen dönemlerde çarpıntı hissediyorsanız, tükettiğiniz kafeinli içecekleri ve gündelik stres düzeyinizi de gözden geçirmeniz yerinde olur. Çarpıntının panik ataktan kalp krizine kadar uzanan farklı sebepleri olabilir ve bu iki durumu birbirinden nasıl ayırt edebileceğinizi Panik atak mı kalp krizi mi? yazımızda ele aldık.
Tansiyonunuzu nasıl izleyebilirsiniz?
Uykusuz geçen bir gecenin ertesinde alınan tek bir ölçüm, tansiyonunuzun genel düzeyini yansıtmayabilir. Bu sebeple tansiyonunuzu evde düzenli ve doğru biçimde ölçmeniz esastır ve doğru ölçümün adımlarını Tansiyon nasıl ölçülür? yazımızda bulabilirsiniz. Her ölçümü, bir önceki gece kaç saat uyuduğunuzu da not ederek bir deftere ya da bir uygulamaya kaydederseniz, uykunuzla tansiyonunuz arasındaki örüntüyü hekiminize göstermeniz kolaylaşır. Ölçtüğünüz değerlerin ne anlama geldiğini ise Tansiyon kaç olmalı? yazımızda anlattık.
Uykunuzu düzene sokmak, tansiyonunuzu gözetirken atabileceğiniz erişilebilir adımlardan biridir. Alışkanlıklarınızın genel resmini görmek isterseniz yaklaşık 6 dakikanızı ayırarak Yaşam Skorumuzla beslenme, hareket, uyku, stres, sosyal bağ ve vücut kompozisyonu alanlarında kendinizi değerlendirebilirsiniz. Uykusuzluğun vücudunuz üzerindeki diğer etkilerini merak ediyorsanız Uykusuzluk vücuda ne yapar? yazımıza göz atabilirsiniz.
Ne zaman doktora başvurmalısınız?
Evde yaptığınız ölçümlerde tansiyonunuz tekrar tekrar yüksek çıkıyorsa aile hekiminize başvurmanızı öneririz. Tansiyon ilacı kullanıyorsanız, ilacınızda bir değişiklik yapmadan önce mutlaka hekiminizle istişare edin. Çarpıntınız sık tekrarlıyor ya da uzun sürüyorsa da hekiminizle görüşmeniz yerinde olur. Uykusuzluğunuz haftalardır sürüyorsa hangi hekime başvurabileceğinizi Uykusuzluk için hangi doktora gidilir? yazımızda bulabilirsiniz.
Çarpıntınıza göğüste baskı ya da ağrı, nefes darlığı, bayılma ya da bayılacak gibi olma hissi eşlik ediyorsa lütfen beklemeden 112'yi arayın. Ani başlayan şiddetli bir baş ağrısı, konuşmada güçlük ya da yüzde ve kolda güçsüzlük de acil değerlendirme gerektirir, bu belirtileri fark ettiğinizde de vakit kaybetmeden 112'yi arayın. Tansiyon değerlerinin hangi düzeyde acil durum sayıldığını Tansiyon kaç olursa tehlikeli? yazımızda bulabilirsiniz.
İlgili yazılarımız
- Uykusuzluk vücuda ne yapar? Beyin, ruh hali ve yaşlanma üzerindeki etkileri
- Uykusuzluk kilo aldırır mı? İştah hormonları ve insülin direnci
- Tansiyon kaç olmalı? Normal değerler tablosu
- Tansiyon nasıl ölçülür? Evde doğru ölçüm
- Tansiyon nasıl düşer? İlaçsız yöntemler ve ilaç ne zaman gerekir
Kaynaklar
- Covassin N, Bukartyk J, Singh P, et al. Effects of experimental sleep restriction on ambulatory and sleep blood pressure in healthy young adults: a randomized crossover study. Hypertension. 2021, 78(3):859-870. doi:10.1161/HYPERTENSIONAHA.121.17622 · PubMed
- Itani O, Jike M, Watanabe N, Kaneita Y. Short sleep duration and health outcomes: a systematic review, meta-analysis, and meta-regression. Sleep Med. 2017, 32:246-256. doi:10.1016/j.sleep.2016.08.006 · PubMed
- Wang Q, Xi B, Liu M, Zhang Y, Fu M. Short sleep duration is associated with hypertension risk among adults: a systematic review and meta-analysis. Hypertens Res. 2012, 35(10):1012-1018. doi:10.1038/hr.2012.91 · PubMed
- Vats V, Kulkarni V, Shafique MA, et al. Analyzing the impact of sleep duration on atrial fibrillation risk: a comprehensive systematic review and meta-analysis. Ir J Med Sci. 2024, 193(4):1787-1795. doi:10.1007/s11845-024-03669-7 · PubMed
- Chen J, Li F, Wang Y, et al. Short sleep duration and atrial fibrillation risk: a comprehensive analysis of observational cohort studies and genetic study. Eur J Intern Med. 2023, 114:84-92. doi:10.1016/j.ejim.2023.05.001 · PubMed



