← Sağlık Kütüphanesi

Stres · 8 dk okuma

Anksiyete nasıl geçer? Kaygı bozukluğunda kanıtı olan tedaviler ve ne zaman destek almalı

Gece yatağa uzandığınızda ertesi günün bütün olasılıklarını zihninizde tek tek sayarken kaygının ne zaman hafifleyeceğini merak etmek, pek çoğumuzun tanıdığı bir andır. Anksiyete, yani kaygı, karşılaşılan tehlikeyle orantısız biçimde yoğunlaşıp uzun süre devam ettiğinde ve günlük hayatı aksattığında artık bir kaygı bozukluğundan söz edilir. Kaygı bozukluklarında hangi yöntemlerin işe yaradığı uzun yıllardır araştırılmaktadır ve bu araştırmalar bugün size gerçek seçenekler sunar. Bu seçeneklerin her birinin ne kadar sağlam bir kanıta dayandığını bilmek, emeğinizi ve zamanınızı en çok karşılık bulacağı yere ayırmanıza yardımcı olur.

Bilişsel davranışçı terapi, hekimin düzenlediği ilaç tedavisi, düzenli aerobik egzersiz ve kendi kendine yardım araçlarından oluşan, kaygı bozukluğunda kanıtı olan dört adımı gösteren infografik
Kaygı bozukluğunda kanıtı olan adımlar. Kaynak: Lancet derlemesi, 2016 · Depress Anxiety meta-analizi, 2018 · Br J Sports Med şemsiye derlemesi, 2023.

Kaygı bozukluğunda hangi yöntem ne kadar kanıta dayanıyor?

Kaygı bozukluğunda başvurulan yöntemler arasında ilk iki basamağı, bir tür psikoterapi olan bilişsel davranışçı terapi (BDT) ile hekimin düzenlediği ilaç tedavisi oluşturur. Düzenli egzersiz ve kendi kendine yardım araçları bu iki tedaviye eşlik eder, kaygı için araştırılan takviyelerden magnezyum ise tablonun son satırında yer alır.

Kaygı bozukluğunda yöntemler ve dayandıkları çalışmalar
YöntemDayandığı çalışmalarNotlar
Bilişsel davranışçı terapi (BDT)Plaseboyla karşılaştıran 41 randomize kontrollü çalışmanın meta-analiziYaygın anksiyete bozukluğunda etki büyük bulunmuştur
Hekimin düzenlediği ilaç tedavisiYaygın anksiyete bozukluğu olan yetişkinlerde 89 çalışmalık ağ meta-analiziİlaç seçimi ve süresi hekimle birlikte belirlenir
Düzenli aerobik egzersiz97 derlemeyi bir araya getiren şemsiye derleme, orta büyüklükte etkiTedaviye eşlik eder
Kendi kendine yardım araçları91 çalışmalık ağ meta-analizi, bekleme listesine göre iyi, psikoterapiden daha küçük etkiHafif belirtilerde başlangıç noktası olabilir
Magnezyum takviyesi18 çalışmayı bir araya getiren sistematik derlemeKullanmadan önce hekime danışılır

İlk basamakta bilişsel davranışçı terapi ve ilaç tedavisi yer alır

Bilişsel davranışçı terapi, kişiyi endişelendiren düşünceleri ve kaygı uyandıran durumlardan kaçınma alışkanlıklarını birlikte ele alan ve belli bir plana göre ilerleyen bir psikoterapidir. The Lancet dergisinde yayımlanan ve kaygı bozukluklarını kapsamlı biçimde ele alan bir derleme, bilişsel davranışçı terapinin ve seçici serotonin geri alım inhibitörleri ile serotonin-noradrenalin geri alım inhibitörleri denen ilaç gruplarının etkili olduğunu belirtir. The Lancet'teki bu derlemeye göre terapi ile ilacın birlikte kullanılması, her birinin tek başına kullanılmasından daha etkili olabilir.

Sağlık Bakanlığı'nın tedaviye yol göstermek üzere yayımladığı Anksiyete Bozuklukları Klinik Protokolü de, pek çok konuya yayılan, uzun süre devam eden ve kontrol edilmesi güç bir endişeyle seyreden yaygın anksiyete bozukluğunda bilişsel davranışçı terapinin ve aynı ilaç gruplarının birinci sırada başvurulan etkili tedaviler olduğunu belirtir. Bilişsel davranışçı terapinin etkisi, katılımcıların kurayla gruplara ayrıldığı ve terapinin, etkin bir tedavi içermeyen sahte bir hap ya da görüşme anlamına gelen plaseboyla karşılaştırıldığı 41 randomize çalışmayı bir araya getiren bir meta-analizde de incelenmiştir. Bu meta-analizde terapinin kaygı ve kaygıyla ilişkili bozukluklarda orta büyüklükte bir etkisi görülmüş, yaygın anksiyete bozukluğunda ise etki büyük bulunmuştur.

İlaç tedavisine gelince, yaygın anksiyete bozukluğu olan yetişkinlerle yapılmış 89 çalışmayı, birçok ilacı aynı anda birbiriyle kıyaslamaya imkân veren ve ağ meta-analizi adı verilen bir yöntemle inceleyen bir araştırmada, farklı ilaç sınıflarından birkaç ilacın plaseboya göre daha etkili olduğu ve hastalarca görece iyi kaldırıldığı görülmüştür. Araştırmanın yazarları, psikoterapinin maliyeti ve ona ulaşmanın güçlüğü nedeniyle hekimlerin çoğu zaman ilk olarak ilacı tercih ettiğini belirtmiş ve ilk denenen ilacın işe yaramamasının ilaç tedavisinden vazgeçmek için bir sebep olmayabileceğini vurgulamıştır. İlk ilaç işe yaramadığında hekiminizle başka bir seçeneği konuşabilirsiniz, ilacınızla ilgili her değişikliği de mutlaka hekiminizle istişare ederek yapmanız en güvenli yoldur.

Yaygın anksiyete bozukluğu tanısı almış yetişkinlerle yapılmış 91 çalışmayı bir araya getirip ilaçları psikolojik yöntemlerle karşılaştıran ikinci bir ağ meta-analizinde ise ilaç tedavilerinin çoğunun etkisi psikolojik yöntemlerinkinden daha büyük bulunmuştur. Aynı ağ meta-analizinde psikolojik yöntemlerin hiçbiri, etkin bir terapi tekniği içermeyen görüşmelerden oluşan psikolojik plaseboya göre daha büyük bir etki göstermemiştir. Hangi yöntemle başlanacağına karar verirken etkinin büyüklüğü kadar yan etkiler, belirtilerinizin yoğunluğu, kendi tercihiniz ve ulaşabildiğiniz hizmetler de göz önünde bulundurulur ve bu kararı hekiminizle birlikte verebilirsiniz.

Egzersiz kaygıyı azaltır mı?

Terapi ve ilaç tedavisinin yanında, kaygı için kanıtla en iyi desteklenen yaşam tarzı adımlarından biri egzersizdir. Sağlıklı yetişkinlerin, ruhsal bir bozukluğu olanların ve çeşitli kronik hastalıkları olanların yer aldığı 97 derlemeyi bir araya getiren ve şemsiye derleme olarak bilinen kapsamlı bir çalışmada, fiziksel aktivite programları, yalnızca olağan bakımını sürdüren kişilere kıyasla kaygıda orta büyüklükte bir iyileşme sağlamıştır. Aynı şemsiye derlemede daha yüksek tempoda yapılan aktivite, daha büyük bir iyileşmeyle ilişkili bulunmuştur.

Ruhsal bir bozukluk tanısı almış kişilerde, hızlı yürüyüş, koşu ya da bisiklet gibi nefesi hızlandıran aerobik egzersizleri orta ve yüksek tempoda yapmanın etkisini inceleyen 2025 tarihli ikinci bir şemsiye derleme de, yaygın anksiyete bozukluğu, sosyal fobi ve panik bozukluğun da aralarında bulunduğu 11 ruhsal bozuklukta belirtilerin azaldığını bildirmiştir.

Başlamak için sizi hafifçe nefes nefese bırakan, keyif aldığınız ve sürdürebileceğiniz bir aktivite seçmeniz yeterlidir. Yürüyüşle başlamak isterseniz yürüyüşün faydaları yazımız size yol gösterebilir. Haftanıza ağırlıklarla ya da vücut ağırlığınızla yapılan egzersizleri de eklemek isterseniz kuvvet antrenmanı ve haftalık plan yazımıza göz atabilirsiniz.

Kendi kendine yardım araçları işe yarar mı?

Kitap ya da telefon uygulaması gibi, kişinin büyük ölçüde kendi başına izlediği yöntemlere kendi kendine yardım araçları denir. Yaygın anksiyete bozukluğunda ilaçları psikolojik yöntemlerle karşılaştıran 91 çalışmalık ağ meta-analizi, kendi kendine yardım yöntemlerini de incelemiştir. Bu ağ meta-analizinde psikolojik yöntemlerin ve kendi kendine yardım yöntemlerinin çoğu, tedavi sırası bekleyen ve henüz hiçbir yöntem uygulanmayan kişilerden oluşan bekleme listesi grubuna göre daha iyi sonuç vermiş, psikolojik yöntemlerin çoğunun etkisi ise kendi kendine yardım yöntemlerininkinden daha büyük bulunmuştur. Kendi kendine yardım araçlarını bu nedenle tedaviye eşlik eden adımlar olarak kullanmak yerinde olur.

Gün içinde kaygınız yükseldiğinde işinize yarayabilecek nefes egzersizini, yeşil alanda vakit geçirmeyi ve benzeri yöntemleri anlık stres yazımızda bulabilirsiniz.

Kaygıyla birlikte uykunuz da bozulduysa uykusuzluk nasıl geçer yazımız yardımcı olabilir, uzun süredir devam eden stresi yönetmek için de kronik stres rehberimize göz atabilirsiniz. Alışkanlıklarınızın genel resmini görmek isterseniz yaklaşık 6 dakikanızı ayırarak Yaşam Skorumuzla beslenme, hareket, uyku, stres, sosyal bağ ve vücut kompozisyonu alanlarında kendinizi değerlendirebilirsiniz.

Anksiyete için hangi vitamin ya da takviye işe yarar?

Kaygı için araştırılan takviyelerden biri, vücudun sinir ve kas işlevleri için ihtiyaç duyduğu bir mineral olan magnezyumdur. Konudaki çalışmaları önceden belirlenmiş kurallarla tarayıp değerlendiren ve magnezyum takviyesinin kaygıya etkisini inceleyen 18 çalışmayı bir araya getiren bir sistematik derlemede, kaygıya yatkın kişilerle yapılan çalışmaların bir bölümü olumlu sonuç bildirmiştir.

Magnezyum gibi takviyeler, bilişsel davranışçı terapinin ya da ilaç tedavisinin yerine değil, olsa olsa yanına eklenebilecek seçeneklerdir. Düzenli kullandığınız bir ilaç ya da bir böbrek rahatsızlığınız varsa takviyeye başlamadan önce mutlaka hekiminize ya da eczacınıza danışmanızı öneririz. Ayrıntılar için magnezyum zararları ve ne zaman içilir yazımıza bakabilirsiniz.

Ne zaman destek almalı?

Aşağıdaki durumlardan biriyle karşılaşıyorsanız bir sağlık profesyoneliyle görüşmenin tam zamanıdır.

  • Endişeniz haftalardır çoğu gün sürüyor ve kontrol etmekte zorlanıyorsunuz
  • Kaygı uykunuzu, işinizi, okulunuzu ya da ilişkilerinizi etkiliyor
  • Kaygıyı bastırmak için alkole yöneldiğinizi fark ediyorsunuz
  • Kaygıya çökkünlük ya da isteksizlik gibi depresyon belirtileri eşlik ediyor

Aile hekiminize başvurarak işe başlayabilir ya da Sağlık Bakanlığı'nın Merkezi Hekim Randevu Sistemi olan MHRS üzerinden psikiyatri randevusu alabilirsiniz. Hekiminiz gerekirse sizi psikoterapi için yönlendirebilir. Kaygının belirtilerini ayrıntısıyla anksiyete belirtileri rehberimizde bulabilirsiniz, ani başlayan yoğun korku atakları için neler yapabileceğinizi ise panik atak nasıl geçer yazımızda anlatıyoruz.

Acil durumda 112'yi arayın. Kaygı, göğüste sıkışma ve nefes darlığı gibi bedensel belirtilerle de kendini gösterebildiği için kalp krizi gibi acil bir durumla karıştırılabilir. Göğsünüzde ağrı ya da baskı, nefes darlığı, soğuk terleme, kola ya da çeneye yayılan ağrı veya bayılma yaşarsanız, bunların kaygıdan kaynaklandığını düşünseniz bile lütfen vakit kaybetmeden 112'yi arayın. Kaygıyla baş ederken kendinize zarar verme düşünceleriniz olursa tek başınıza kalmayın, lütfen beklemeden 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Kaygınız ve ruh hâliniz için sağlık kurumlarından her zaman yardım alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Anksiyete tamamen geçer mi?

Anksiyete, etkili tedavilerle belirgin biçimde hafifleyebilir. The Lancet dergisinde yayımlanan kapsamlı bir derlemeye göre tedavi edilmeyen anksiyete bozuklukları süreğen biçimde tekrarlama eğilimindedir, bu yüzden erken destek almak bilhassa değerlidir.

BDT seanslarında neler yapılır?

Bilişsel davranışçı terapiyi plaseboyla karşılaştıran 41 çalışmalık bir meta-analizde incelenen programlarda, endişe veren düşünceleri ele alan bilişsel yöntemler, kaçınma gibi davranışları değiştirmeye yönelik davranışsal yöntemler ve kişinin korktuğu durumlara adım adım yaklaşmasını sağlayan maruz bırakma yöntemleri kullanılmıştır. Aynı meta-analizde maruz bırakma ağırlıklı programların etkisi, bilişsel ya da bilişsel ve davranışsal tekniklere dayanan programlarınkinden daha büyük bulunmuş, ancak programlar arasındaki bu fark şansla açıklanamayacak kadar belirgin, yani istatistiksel olarak anlamlı düzeye ulaşmamıştır.

Kaynaklar

  1. T.C. Sağlık Bakanlığı, Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Araştırma, Geliştirme ve Sağlık Teknolojisi Değerlendirme Dairesi Başkanlığı. Anksiyete Bozuklukları Klinik Protokolü (Versiyon 1.0). Ankara; 2021. ekutuphane.saglik.gov.tr (Erişim: 9 Kasım 2026)
  2. Craske MG, Stein MB. Anxiety. Lancet. 2016;388(10063):3048-3059. doi:10.1016/S0140-6736(16)30381-6
  3. Carpenter JK, Andrews LA, Witcraft SM, Powers MB, Smits JAJ, Hofmann SG. Cognitive behavioral therapy for anxiety and related disorders: a meta-analysis of randomized placebo-controlled trials. Depress Anxiety. 2018;35(6):502-514. doi:10.1002/da.22728
  4. Slee A, Nazareth I, Bondaronek P, Liu Y, Cheng Z, Freemantle N. Pharmacological treatments for generalised anxiety disorder: a systematic review and network meta-analysis. Lancet. 2019;393(10173):768-777. doi:10.1016/S0140-6736(18)31793-8
  5. Chen TR, Huang HC, Hsu JH, Ouyang WC, Lin KC. Pharmacological and psychological interventions for generalized anxiety disorder in adults: a network meta-analysis. J Psychiatr Res. 2019;118:73-83. doi:10.1016/j.jpsychires.2019.08.014
  6. Singh B, Olds T, Curtis R, et al. Effectiveness of physical activity interventions for improving depression, anxiety and distress: an overview of systematic reviews. Br J Sports Med. 2023;57(18):1203-1209. doi:10.1136/bjsports-2022-106195
  7. Solmi M, Basadonne I, Bodini L, et al. Exercise as a transdiagnostic intervention for improving mental health: an umbrella review. J Psychiatr Res. 2025;184:91-101. doi:10.1016/j.jpsychires.2025.02.024
  8. Boyle NB, Lawton C, Dye L. The effects of magnesium supplementation on subjective anxiety and stress: a systematic review. Nutrients. 2017;9(5):429. doi:10.3390/nu9050429