← Sağlık Kütüphanesi

Stres · 6 dk okuma

Panik atak nasıl geçer? Atak anında yapılacaklar, ilaçsız yöntemler ve hangi doktora gidilir

Bir panik atağın ortasındayken insanın tek isteği atağın bir an önce geçmesidir ve o anda elinizden gelen bir şey olup olmadığını merak etmeniz son derece doğaldır. Nefes tekniklerinden çevreye odaklanma alıştırmalarına kadar pek çok öneri dile getirilir, ama bu önerilerden hangisine güvenebileceğinizi ayırt etmek kolay değildir. Ataklar tekrarlamaya başladığında ise mesele, hangi doktora gidileceği ve hangi tedavinin seçileceği sorusuna dönüşür.

Göğüs ağrısı ya da nefes darlığı yaşıyor ve bunun bir panik atak olduğundan emin olamıyorsanız beklemeden 112'yi aramanız en güvenlisidir. Göğüs ağrısının ya da nefes darlığının nedenini ayırt etmeye yardımcı olacak bilgileri Panik atak mı kalp krizi mi? yazımızda bulabilirsiniz.

Panik atakta atak anından tedaviye uzanan üç adımı gösteren şema. Atak anında yavaş ve düzenli nefes almayı denemek ve belirtilerin zamanla geçtiğini bilmek, ataklar tekrarlıyorsa aile hekimine ve psikiyatri polikliniğine başvurmak, tedavide ise bilişsel davranışçı terapi ve gerekirse ilaç.
Panik atakta atak anından tedaviye üç adım. Kaynak: ruh sağlığı ilk yardım uzlaşı rehberi, BMC Psychology, 2022, psikolojik tedavilerin ağ meta-analizi, Cochrane Database of Systematic Reviews, 2016 ve ilaç tedavisinin ağ meta-analizi, BMJ, 2022. Görseli ekibimiz hazırladı.

Panik atak anında ne yapılabilir?

Bir panik atak birkaç dakikadan bir saate kadar sürebilir ve bu süre içinde neler yapılabileceğini, panik atak için hazırlanmış bir ruh sağlığı ilk yardım rehberi ayrıntılı biçimde ele alır. Ruh sağlığı ilk yardımı, ruhsal bir sorun ya da kriz yaşayan birine, uygun profesyonel yardım alınana ya da kriz geçene kadar çevresindeki insanların sunduğu destek demektir. Panik atak geçiren birine nasıl yardım edileceğini anlatan bu rehber, ruh sağlığı uzmanlarıyla panik atağı bizzat yaşamış kişilerden oluşan bir panelin değerlendirmesiyle hazırlanmıştır. Panel üyeleri rehbere girmesi düşünülen önerileri tek tek puanlamış ve rehbere yalnızca geniş bir uzlaşıyla benimsenen öneriler alınmıştır.

Ruh sağlığı ilk yardım rehberini hazırlayan panel, nefes konusunda atak geçiren kişiyi yavaş ve düzenli nefes almaya genel olarak teşvik etmeyi öneren ifadeleri onaylamış, nefes saymak gibi belirli nefes tekniklerini ve kâğıt torbaya nefes almayı ise rehbere almamıştır. Atağı kendiniz yaşıyorsanız da yavaş ve düzenli nefes almayı deneyebilirsiniz.

Sık önerilen bir başka yöntem, çevrenizdeki nesneleri sayarak ya da adlandırarak dikkatinizi içinde bulunduğunuz âna getirmeye dayanan topraklama teknikleridir. Topraklama teknikleri, panik atak için hazırlanan ruh sağlığı ilk yardım rehberine alınmamıştır. Topraklamayı, size iyi gelip gelmediğini deneyerek görebileceğiniz kişisel bir yöntem olarak düşünebilirsiniz.

Panik atak kalıcı olarak nasıl geçer?

Panik ataklar sık ve beklenmedik biçimde tekrarlamaya başladığında bu duruma panik bozukluğu adı verilir ve panik bozukluğunun tedavisinde başvurulan iki esas yol psikoterapi ve ilaçtır. Psikoterapi yöntemleri, panik bozukluğu olan yetişkinlerde, çok sayıda çalışmanın sonuçlarını birleştirerek birden fazla tedaviyi aynı anda kıyaslayan bir ağ meta-analizinde karşılaştırılmıştır. Bu ağ meta-analizine katılımcıların tedavi gruplarına kurayla ayrıldığı 54 randomize kontrollü çalışma dahil edilmiş, en çok çalışılan yöntem kaygıyı besleyen düşünce ve davranış kalıplarını değiştirmeye odaklanan bilişsel davranışçı terapi (BDT) olmuş ve BDT, diğer psikoterapi yöntemlerinden sıklıkla, küçük bir farkla da olsa, üstün bulunmuştur. ABD Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü (NIMH) de BDT'yi psikoterapide tercih edilen yöntem olarak tanımlar.

Panik bozukluğunun ilaç tedavisini inceleyen ikinci bir ağ meta-analizi ise 87 randomize kontrollü çalışmayı bir araya getirmiştir. Bu ikinci ağ meta-analizinde, depresyon tedavisinde de sık kullanılan antidepresan ilaçlardan seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI), belirtilerin büyük ölçüde gerilemesi, yani remisyon olasılığını, etkisiz bir taklit ilaç olan plaseboya kıyasla 1,38 kat artırmış, yan etki riskindeki artış ise küçük kalmıştır. Kaygıyı azaltan sakinleştirici ilaçlar olan benzodiazepinler remisyonda ilaç grupları arasında üst sıralarda yer almış, ancak benzodiazepinlerde yan etki riskindeki artış daha belirgin bulunmuştur. NIMH'ye göre benzodiazepinler genellikle kısa süreler için reçete edilir, çünkü bazı kişilerde aynı etkiyi almak için zamanla giderek daha yüksek doz gerekir, yani ilaca karşı tolerans gelişir, bazı kişilerde ise bağımlılık görülebilir.

Atak anında ve tedavide başvurulan yöntemleri, kanıt durumlarıyla birlikte aşağıdaki tabloda bir arada görebilirsiniz.

YöntemKanıt durumuDikkat
BDTPsikoterapi yöntemlerini karşılaştıran ve 54 randomize kontrollü çalışmayı birleştiren Cochrane ağ meta-analizinde en çok araştırılan yöntem, diğer yöntemlerden sıklıkla küçük bir farkla üstün.Terapinin nasıl ve ne kadar süreyle yürütüleceğini hekiminizle planlayabilirsiniz.
SSRI ilaçlar87 randomize kontrollü çalışmayı birleştiren ağ meta-analizinde hastalık belirtilerinin geçme (remisyon) olasılığı plaseboya göre 1,38 kat.İlaca başlama, ilacı değiştirme ve bırakma kararını hekiminizle birlikte verirsiniz.
BenzodiazepinlerRemisyonda üst sıralarda. Yan etki riski plaseboya göre 1,76 kat.Tolerans ve bağımlılık nedeniyle genellikle kısa süreli kullanılır.
Yavaş nefes, topraklamaYavaş ve düzenli nefes, ruh sağlığı uzmanları ile panik atak yaşamış kişilerden oluşan bir panelin uzlaşısıyla hazırlanan ilk yardım rehberinde önerilir. Topraklama rehbere alınmamıştır.Tedavinin yerine değil, yanında düşünülür.

Panik atak geçiren birine nasıl yardım edilir?

Panik atak geçiren birinin yanındaysanız, atak anı için başvurduğumuz ruh sağlığı ilk yardım rehberi doğrudan size seslenir ve rehberin ana çizgisi, yardım eden kişinin sakin, sabırlı ve saygılı kalmasıdır. Rehberi hazırlayan panel, yardım edenin kişiyi yargılamamasını, ona nasıl yardımcı olabileceğini sormasını ve kişinin yönlendirmesine izin vermesini öneren ifadeleri benimsemiştir. Panel üyeleri, yaşanan atağın kişinin ilk atağı olmayabileceğini ve yardımın kişinin bu deneyimine göre ayarlanması gerektiğini bilhassa vurgulamıştır.

Atak geçtikten sonra kişiye, panik ataklar konusunda nereden destek alabileceğini bilip bilmediğini sorabilirsiniz. Kişi ataklarının tekrarladığını ya da atak yaşamamak için hayatında değişiklikler yaptığını anlatıyorsa, ona bir hekime ya da bir ruh sağlığı uzmanına başvurmasını önerebilirsiniz. Göğüs ağrısı yeni başlamışsa ya da yaşananın bir panik atak olduğundan emin değilseniz 112'yi aramak en güvenlisidir.

Panik atak için hangi doktora gidilir?

Panik atak için ilk başvurabileceğiniz yer aile hekiminiz ya da bir hastanenin polikliniğidir, ruh sağlığı değerlendirmesi ise psikiyatri polikliniğinde yapılır.

Panik atakta görülen çarpıntı ve göğüs ağrısı gibi belirtiler bazı bedensel hastalıklarda da görülebilir. Sağlık Bakanlığı'nın, panik bozukluğunun tanı ve tedavisinde izlenecek göstergeleri tanımladığı klinik kalite gösterge kartlarında da tanı konmadan önce kalp ritmini kaydeden ritim EKG'si, tam kan sayımı ve tiroid hormonu testleriyle bedensel hastalıkların dışlanması yer alır. Tanı konduktan sonra psikoterapi, ilaç tedavisi ve psikiyatri polikliniğinde yapılan kontrol muayenesi de bu gösterge kartlarında izlenen adımlar arasındadır.

Hastane randevularınızı Merkezi Hekim Randevu Sistemi (MHRS) üzerinden alabilirsiniz. MHRS'ye Alo 182 hattından, mhrs.gov.tr internet sitesinden ya da mobil uygulamadan ulaşabilirsiniz.

Panik ataklarla baş ederken kendinize zarar verme düşünceleriniz olursa lütfen beklemeden 112'yi arayın. Sağlık Bakanlığı'nın resmî sayfası da intihar girişimini 112'nin aranması gereken durumlar arasında sayar. Atak sırasında göğüs ağrısı ya da nefes darlığı yaşayan veya bilincini kaybeden biri için de 112'yi aramanızı öneririz. Panik ataklarınız ve ruh hâliniz için sağlık kurumlarından her zaman yardım alabilirsiniz.

İlgili yazılar ve araçlar

Kaynaklar

  1. Pompoli A, Furukawa TA, Imai H, et al. Psychological therapies for panic disorder with or without agoraphobia in adults: a network meta-analysis. Cochrane Database Syst Rev. 2016;4(4):CD011004. doi:10.1002/14651858.CD011004.pub2 · PubMed
  2. Chawla N, Anothaisintawee T, Charoenrungrueangchai K, et al. Drug treatment for panic disorder with or without agoraphobia: systematic review and network meta-analysis of randomised controlled trials. BMJ. 2022;376:e066084. doi:10.1136/bmj-2021-066084 · PubMed
  3. Chalmers KJ, Rossetto A, Reavley NJ, et al. Redevelopment of mental health first aid guidelines for supporting someone experiencing a panic attack: a Delphi study. BMC Psychol. 2022;10(1):136. doi:10.1186/s40359-022-00843-3 · PubMed
  4. ABD Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü (NIMH). Panic Disorder: When Fear Overwhelms. Erişim tarihi: 9 Kasım 2026.
  5. T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Panik Bozukluk – Klinik Kalite Gösterge Kartları. Mart 2021, Versiyon 1.0. Erişim tarihi: 9 Kasım 2026.
  6. T.C. Sağlık Bakanlığı, Bursa Şehir Hastanesi. Nasıl Randevu Alınır? Erişim tarihi: 9 Kasım 2026.
  7. T.C. Sağlık Bakanlığı, Giresun İl Ambulans Servisi Başhekimliği. Hangi Durumlarda 112 Aranmalıdır? Erişim tarihi: 9 Kasım 2026.