← Sağlık Kütüphanesi

Uyku · 5 dk okuma

Uyku jelibonu nedir, zararlı mı? İçindekiler ve kanıt

Uykunun bir türlü gelmediği bir gecenin ardından, meyve aromalı tek bir jelibonla rahatça uykuya dalma fikri kuşkusuz cazip gelir. Raftaki jelibonun içinde tam olarak ne bulunduğunu ve her bileşenin ne ölçüde kanıta dayandığını bilmek ise seçiminizi gönül rahatlığıyla yapmanızı sağlar, böylece hem uykunuz hem de güvenliğiniz için doğru adımı atabilirsiniz.

ABD'de incelenen melatonin jelibonlarının yüzde 88'inin etiketinin yanlış olduğunu, ölçülen melatoninin etiketteki miktarın yüzde 347'sine kadar çıktığını ve 19 yaş ve altındaki kişilerde melatonin alımı bildirimlerinin yüzde 530 arttığını gösteren üç kutulu uyku jelibonu güvenliği görseli.
Melatonin jelibonlarında etiket doğruluğu ve 19 yaş ve altındaki kişilerde melatonin alımı bildirimleri. Kaynak: ABD'de satılan melatonin jelibonlarının analizi, JAMA, 2023 ve ABD zehir danışma merkezleri verileri, MMWR, 2022. Görsel ekibimiz tarafından hazırlanmıştır.

Uyku jelibonu nedir ve içinde ne bulunur?

Uyku jelibonu, uykuya yardımcı olduğu söylenen bileşenleri çiğnenebilir ve şekerlemeyi andıran bir biçimde sunan takviye ürünlerine verilen addır ve bu ürünlerin tek bir standart içeriği yoktur. Etiketlerde karşılaşılan bileşenler arasında vücudun kendi ürettiği ve uyku ile uyanıklık düzenini ayarlamaya yardım eden bir hormon olan melatonin, bir mineral olan magnezyum, çay yaprağında doğal olarak bulunan bir amino asit olan L-teanin, beyinde sinir hücrelerinin etkinliğini yatıştıran bir haberci madde olan gama-aminobütirik asit (GABA) ve Hindistan'ın geleneksel tıbbında kullanılan ashwagandha gibi bitkilerin özleri sayılabilir. Bu bileşenler bir üründe tek başına, bir başka üründe birkaçı bir arada yer alabilir. Nitekim ABD'de satılan melatonin jelibonlarını inceleyen bir çalışmada, bazı ürünlerde kenevir bitkisinden elde edilen kannabidiol (CBD) adlı maddenin de bulunduğu görülmüştür.

Uyku jelibonlarının içeriği ürüne göre bu denli değiştiği için bir jelibonun uykuya etkisi hakkında söylenebilecekler de içindeki bileşenlerin kanıtına bağlıdır. Magnezyumun uykuyla ilişkisini Uyku için hangi magnezyum yazımızda, melatoninin uykudaki rolünü Melatonin ne işe yarar yazımızda, uyku için sıkça başvurulan papatya ve kediotu gibi bitkilerin kanıtını da Uyku çayı işe yarar mı yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.

Uyku jelibonları zararlı mı?

Uyku jelibonlarının zararlı olup olmadığı ürüne ve ürünün içeriğine göre değişir. Bu açıdan göz önünde bulundurulması gereken başlıca dört husus, etiketteki miktarın doğruluğu, çocukların bu ürünlere erişimi, bazı bitki özlerinin güvenliği ve melatoninin Türkiye'deki yasal durumudur.

Etiketteki miktar ile gerçek miktar her zaman uyuşmuyor

Jelibonların içeriğini anlatırken andığımız ve ABD'de satılan 25 melatonin jelibonunu analiz eden çalışmada, ürünlerin %88'inin etiketi yanlış bulunmuştur. Ölçülen melatonin miktarı etikette yazanın %74'ü ile %347'si arasında değişmiş, bir üründe ise hiç melatonin saptanmamış, bunun yerine CBD ölçülmüştür. ABD'deki bu analizin bulgusu, jelibon biçimindeki takviyelerde etiketteki bilgi ile ürünün gerçek içeriğinin uyuşmayabileceğini gösterir.

Çocuklar için özel dikkat gerekir

Meyve aromalı ve şekerlemeyi andıran jelibonlar çocukların ilgisini çekebilir. ABD'de zehirlenme şüphesinde başvurulan zehir danışma merkezlerine bildirilen verilere göre, 2012 ile 2021 arasında 19 yaş ve altındaki kişilerde melatonin alımı bildirimleri %530 artmıştır. Aynı verilerde ağır sonuçlar bilhassa 5 yaş ve altındaki çocukların melatonini kazara yutmasıyla ilişkili bulunmuştur. Takviyeleri çocukların erişemeyeceği bir yerde saklamak güvenli bir alışkanlıktır ve çocuğunuza herhangi bir uyku takviyesi vermeden önce hekiminizle istişare edebilirsiniz.

Ashwagandha içeren ürünler ve karaciğer sağlığı

Hindistan'daki merkezlerden derlenen ve hastaların tek tek ayrıntılı biçimde anlatıldığı, olgu serisi adı verilen bir yayında, tek bileşenli bir ashwagandha ürünüyle karaciğer hasarı gelişen 8 hastada en sık görülen tablo, safra akışının bozulduğu bir karaciğer iltihabı olan kolestatik hepatit olmuştur. Aynı yayında, önceden kronik karaciğer hastalığı olan hastalarda ağır seyir ve ölüm bildirilmiştir.

Gözlerde ya da ciltte sararma, koyu renkli idrar veya yaygın kaşıntı, karaciğerin zarar görmüş olabileceğine işaret eden belirtiler arasındadır ve bu belirtileri fark ederseniz vakit kaybetmeden hekime başvurmanızı öneririz.

Türkiye'de uyku jelibonlarının statüsü nedir?

Uyku jelibonlarında bulunabilen melatonin, Türkiye'de artık takviye olarak değil, ilaç olarak değerlendirilir. Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'nun (TİTCK) 2 Eylül 2025 tarihli yazısına göre melatonin içeren ürünler beşeri tıbbi ürün, yani ilaç kapsamındadır ve yalnızca eczaneler ile ecza depolarından satılabilir. TİTCK'nin aynı yazısına göre melatonin içeren ürünlerin 9 Haziran 2025'ten itibaren takviye edici gıda olarak satılmaması gerekir. Melatonin içerdiği belirtilen bir jelibonu eczane dışında görürseniz eczacınıza danışabilirsiniz. Melatoninin ilaç statüsüne geçiş sürecini Melatonin neden yasaklandı yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.

Uyku jelibonu uykusuzluğu geçirir mi?

Uyku jelibonlarının uykusuzluktaki yerini anlamak için hekimlerin başvurduğu kılavuzlara, yani uzmanların araştırmaları değerlendirerek hazırladığı tedavi önerilerine bakmak yerinde olur. 2023 tarihli Avrupa Uykusuzluk Kılavuzu, kronik uykusuzlukta ilk tedavi olarak uykuyla ilgili düşünce ve alışkanlıkları değiştirmeye dayanan ilaçsız bir yöntem olan bilişsel davranışçı terapiyi (BDT-İ) önerir. Uyku jelibonlarında da karşılaşılan melatonin ve bitki özleri açısından ise Avrupa Uykusuzluk Kılavuzu, etkin maddesini hemen salan hızlı salımlı melatonini ve bitkisel ürünleri uykusuzluk tedavisi için önermez. BDT-İ'nin adımlarını Uykusuzluk nasıl geçer yazımızda bulabilirsiniz.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Uyku sorununuz haftalardır sürüyor ve gündüz işlevlerinizi etkiliyorsa, bir jelibon denemeden önce nedenini hekiminizle değerlendirmeniz yerinde olur. Hamileyseniz, emziriyorsanız, düzenli olarak ilaç kullanıyorsanız ya da karaciğer hastalığınız varsa, herhangi bir uyku takviyesini hekiminizle ya da eczacınızla istişare ederek seçmenizi öneririz. Uykunuzda horluyorsanız ya da nefesinizin duraksadığı fark edildiyse, uykunuzun bir gece boyunca izlendiği bir uyku testi gerekebilir.

Uykusuzluk için hangi hekime başvurabileceğinizi Uykusuzluk için hangi doktora gidilir yazımızda anlattık.

İlgili yazılar ve araçlar

Kaynaklar

  1. Cohen PA, Avula B, Wang YH, Katragunta K, Khan I. Quantity of Melatonin and CBD in Melatonin Gummies Sold in the US. JAMA. 2023, 329(16):1401-1402. doi:10.1001/jama.2023.2296 · PubMed
  2. Lelak K, Vohra V, Neuman MI, Toce MS, et al. Pediatric Melatonin Ingestions - United States, 2012-2021. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2022, 71(22):725-729. doi:10.15585/mmwr.mm7122a1 · PubMed
  3. Philips CA, Valsan A, Theruvath AH, Ravindran R, et al. Ashwagandha-induced liver injury-A case series from India and literature review. Hepatol Commun. 2023, 7(10). doi:10.1097/HC9.0000000000000270 · PubMed
  4. Riemann D, Espie CA, Altena E, et al. The European Insomnia Guideline: An update on the diagnosis and treatment of insomnia 2023. J Sleep Res. 2023, 32(6):e14035. doi:10.1111/jsr.14035 · PubMed
  5. T.C. Sağlık Bakanlığı, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK). Melatonin İçeren Takviye Edici Gıdaların Satışının Yapılmaması Hakkında. 2 Eylül 2025 tarihli yazı, Antalya Eczacı Odası duyurusu, 11 Eylül 2025. Duyuru metni. Erişim tarihi: 9 Kasım 2026.