← Sağlık Kütüphanesi

Beslenme · 9 dk okuma

Karaciğer yağlanması nasıl geçer, geri döner mi? Kilo kaybı, egzersiz ve temizleme iddiaları

Karaciğerde yağlanma olduğunu öğrenen birçok kişi "karaciğeri ne temizler" diye araştırmaya koyulur. Bu merak son derece doğaldır. Neyin gerçekten işe yaradığını, ne kadar sürede fark yaratabileceğini ve hastalığın hangi aşamasına kadar geri dönüşün mümkün olduğunu bilmek, emeğinizi doğru yere vermenizi sağlar.

Kilo kaybı oranına göre karaciğerde beklenen iyileşmeyi gösteren şema. Yüzde 5 ve üzeri kilo kaybında karaciğer yağı azalır, yüzde 7 ile 10 arasında iltihap düzelir, yüzde 10 ve üzerinde fibroz iyileşir.
Avrupa kılavuzu, fazla kilolu ve karaciğer yağlanması olan yetişkinler için karaciğer yağını azaltmada en az %5, iltihabı iyileştirmede %7–10, fibrozu iyileştirmede %10 ve üzeri sürdürülebilir kilo kaybını hedef olarak gösterir. Kaynak: EASL-EASD-EASO MASLD kılavuzu, Diabetologia, 2024.

Karaciğer yağlanması geri döner mi, hangi evreye kadar?

Karaciğer yağlanması, erken aşamalarında geri dönebilen bir durumdur. Hastalık karaciğer hücrelerinde yağ birikmesiyle başlar ve bazı kişilerde bu yağa iltihabın eklendiği, steatohepatit adı verilen aşamaya, oradan da karaciğer dokusunun yer yer yara izi dokusuna dönüştüğü fibroza ilerleyebilir. Yağ birikimi ve iltihap kilo kaybı ve yaşam tarzı değişiklikleriyle azalabilir, fibroz ise daha yavaş ve daha az sıklıkla geriler.

Kilo kaybıyla steatohepatitin ve fibrozun gerileyebildiğini gösteren en bilinen çalışmalardan biri Küba'nın Havana kentinde yapılmıştır. Çalışmada, karaciğerden küçük bir doku örneği alınarak yapılan biyopsiyle steatohepatit tanısı konmuş 293 kişiye 52 hafta boyunca yaşam tarzı değişikliği önerilmiş, biyopsi 52. haftada tekrarlanarak karaciğer dokusundaki değişim incelenmiştir. Katılımcıların %25'inde steatohepatit düzelmiş, %19'unda fibroz gerilemiştir. Kilo kaybı arttıkça düzelme de artmış, nitekim kilosunun %10'unu ya da daha fazlasını verenlerin %90'ında steatohepatit düzelmiş, %45'inde fibroz gerilemiştir. Ne var ki katılımcıların ancak %30'u vücut ağırlığının %5'ini ya da daha fazlasını verebilmiştir.

Fibrozun karaciğerin yapısını yaygın biçimde bozduğu en ileri aşamaya siroz denir. Amerikan Karaciğer Hastalıkları Araştırma Derneği'nin (AASLD) 2023 tarihli rehberine göre klinik çalışmalarda sirozun gerilemesi, karaciğerle ilgili olumsuz olayların 6 kat azalmasıyla ilişkili bulunmuştur. Avrupa Karaciğer Araştırmaları Derneği (EASL), Avrupa Diyabet Araştırmaları Derneği ve Avrupa Obezite Araştırmaları Derneği'nin ortak 2024 kılavuzu ise siroz aşamasında steatohepatite yönelik önerilebilecek bir ilaç tedavisinin henüz bulunmadığını belirtir. Siroz aşamasındaki tedavi yaklaşımı hekim izleminde, kişiye göre belirlenir.

Karaciğer yağlanması için ne kadar kilo vermek gerekir?

Karaciğerde ne ölçüde iyileşme beklenebileceğini, verilen kilonun vücut ağırlığına oranı belirler. EASL kılavuzu, yüksek kan şekeri, yüksek tansiyon ya da fazla kilo gibi metabolik sorunlarla birlikte görülen karaciğer yağlanmasını MASLD kısaltmasıyla anar. Kılavuz, MASLD tanısı almış fazla kilolu yetişkinler için karaciğer yağını azaltmak amacıyla en az %5, karaciğerdeki iltihabı iyileştirmek amacıyla %7–10, fibrozu iyileştirmek amacıyla ise %10 ve üzeri sürdürülebilir bir kilo kaybını hedef olarak gösterir. Nitekim AASLD rehberi de %3–5 kilo kaybının yağlanmayı iyileştirdiğini, steatohepatit ve fibroz için ise genellikle %10'un üzerinde kayıp gerektiğini belirtir.

Kilo kaybı hedefleri küçük basamaklara bölünebilir, çünkü AASLD rehberine göre küçük bir kilo kaybı bile, bilhassa hafif hastalıkta etkili olabilir. Öte yandan aynı rehbere göre yapılandırılmış kilo verme programlarında dahi 1 yıl sonunda etkili kilo kaybına ulaşanların oranı %10 ya da altındadır ve bu kişilerin yarısından azı verdiği kiloyu 5 yıl sonra koruyabilmektedir. Kilo vermek ve verilen kiloyu korumak bu denli zor olduğundan, diyetisyen ve hekim desteğiyle, sürdürülebilir küçük adımlara dayanan uzun soluklu bir plan yararlı olur. Kilo verirken yağın yanı sıra kas da kaybedilebileceği için kas kütlesini korumanın yollarını kilo verirken kas kaybını önleme rehberimizde bulabilirsiniz.

Obezitesi olan ve ameliyat için gerekli tıbbi ölçütleri karşılayan kişilerde, obezite cerrahisi olarak da bilinen bariatrik cerrahi de bir seçenektir. EASL kılavuzu, bu ölçütleri karşılayan ve sirozu bulunmayan karaciğer yağlanması hastalarında cerrahinin göz önünde bulundurulmasını önerir. AASLD rehberine göre bariatrik cerrahiden 1 yıl sonra steatohepatitli kişilerin %80'inde steatohepatit, fibroz kötüleşmeden düzelmiş ve bu düzelme 5 yıl boyunca korunmuştur. Ameliyat kararı, hekiminizle istişare edilerek verilir.

Hangi beslenme düzeni karaciğer yağlanmasına iyi gelir?

Karaciğer yağlanmasında kilo kaybının yanı sıra beslenme düzeninin niteliği de önem taşır. EASL kılavuzu, sebze, meyve, baklagil, tam tahıl ve zeytinyağına dayanan Akdeniz tipi beslenmeye benzer bir düzeni, hazır paketli yiyecekler gibi ultra işlenmiş gıdaların sınırlanmasını ve şekerli içeceklerden kaçınılmasını önerir. AASLD rehberine göre ise düşük karbonhidratlı, düşük yağlı ve Akdeniz tipi beslenme gibi farklı düzenler, kalori kısıtlamasıyla birlikte uygulandığında benzer ölçüde iyileşme sağlar. Akdeniz tipi beslenme, sürdürülebilir olması ve kalp-damar sağlığına yararı nedeniyle sıklıkla önerilir ve kişinin kültürüne ve tercihlerine göre uyarlanabilir. Türk mutfağına uyarlama için Akdeniz diyetinin nasıl yapılacağını anlatan yazımıza göz atabilirsiniz.

Günlük hayatta sık tüketilen kahvenin karaciğerle ilişkisi de incelenmiştir. EASL kılavuzuna göre, katılımcıların alışkanlıklarına müdahale edilmeden yalnızca izlendiği gözlemsel çalışmalarda kahve tüketimi, karaciğer hasarında iyileşme ve karaciğerle ilgili olumsuz sonuçların daha az görülmesiyle ilişkili bulunmuştur.

Egzersiz karaciğer yağını azaltır mı?

Egzersiz karaciğer yağını azaltır ve bu konuda hem tempolu yürüyüş gibi aerobik egzersizler hem de ağırlıklarla ya da vücut ağırlığıyla yapılan ve kuvvet antrenmanı olarak da bilinen direnç egzersizleri işe yarar. EASL kılavuzu, karaciğer yağlanmasını azaltmak için kişinin tercihine ve gücüne göre, mümkünse haftada 150 dakikadan uzun orta yoğunlukta ya da 75 dakika yüksek yoğunlukta fiziksel aktivite önerir.

Karaciğer yağlanması olan kişilerle yapılmış çalışmaları belirli bir yöntemle tarayıp bir araya getiren, sistematik derleme adı verilen bir incelemede aerobik ve direnç egzersizlerinin ikisi de karaciğer yağlanmasını azaltmıştır. Etkili bulunan programlarda ortanca değerler, iki egzersiz türü için de haftada 3 gün, seans başına yaklaşık 40–45 dakika ve toplam 12 hafta olmuştur. Direnç egzersizi daha düşük yoğunlukta ve daha az enerji harcanarak yapıldığı için, kondisyonu düşük olan ya da aerobik egzersize katılamayan kişiler için daha uygulanabilir bir seçenek olabilir. Başlamak isterseniz kuvvet antrenmanı ve örnek haftalık planı anlatan yazımıza ve yürüyüşün faydalarını anlatan yazımıza göz atabilirsiniz.

İlaçlar ve yeni tedaviler hakkında ne biliniyor?

Son yıllarda karaciğer yağlanmasının ilerlemiş biçimleri olan steatohepatiti ve fibrozu hedefleyen ilaçlar gündeme gelmiştir. Bu ilaçlar hekim kontrolünde kullanılır ve her kişiye uygun olmayabilir. Aşağıda aktardığımız iki çalışma, bu alandaki gelişmeleri tanımanız içindir.

Ağızdan alınan bir ilaç olan resmetirom, steatohepatiti olan ve fibrozu F1B ile F3 arasındaki evrelerde, yani siroz anlamına gelen F4 evresinin altında bulunan yetişkinlerle yapılan randomize kontrollü bir faz 3 çalışmasında incelenmiştir. Randomize kontrollü çalışmalarda katılımcılar kurayla gruplara ayrılır ve bir grup ilacı alırken diğer grup plasebo denen, etken madde içermeyen bir taklidini alır. Faz 3 ise bir ilacın onay başvurusundan önce geniş hasta gruplarında denendiği aşamadır. Çalışmanın 966 kişilik ana analizinde 52. haftada steatohepatit plasebo grubunda katılımcıların %9,7'sinde, iki farklı dozla oluşturulan resmetirom gruplarında ise %25,9 ile %29,9'unda düzelmiş, fibrozda en az bir evrelik iyileşme ise plasebo grubunda %14,2, resmetirom gruplarında %24,2–25,9 olmuştur. İshal ve bulantı resmetirom gruplarında daha sık görülmüştür. EASL kılavuzu, ilacın ülkede onaylı olması koşuluyla, sirozu olmayan ve belirgin fibrozu (F2 ve üzeri) bulunan kişilerde resmetiromun düşünülebileceğini belirtir. Türkiye'deki ruhsat ve kullanım koşullarını hekiminize danışabilirsiniz.

Asıl olarak tip 2 diyabet ve obezite tedavisinde kullanılan GLP-1 reseptör agonistleri adlı ilaç grubundan, haftada bir uygulanan semaglutid ise steatohepatiti ve F2–F3 evrelerinde fibrozu olan 1.197 kişiyle yürütülen bir faz 3 çalışmasında incelenmektedir. Çalışma sürerken ilk 800 katılımcıyla yapılan ara analizde 72. haftada steatohepatit semaglutid grubunda %62,9, plasebo grubunda %34,3 oranında düzelmiş, fibrozda azalma ise sırasıyla %36,8 ve %22,4 olmuştur. Ortalama vücut ağırlığı semaglutid grubunda %10,5, plasebo grubunda %2,0 azalmıştır. Mide-bağırsak yan etkileri semaglutid grubunda daha sık görülmüştür. Semaglutid çalışmasının sonuçlarından önce yayımlanan EASL kılavuzu, GLP-1 ilaçlarının tip 2 diyabet ve obezitedeki asıl kullanım alanlarında güvenle kullanılabildiğini belirtir. Türkiye'deki ruhsat ve kullanım koşulları için hekiminizle istişare edebilirsiniz.

"Karaciğer detoksu" ve takviyeler işe yarar mı?

Karaciğer temizleme ya da "detoks" diyetlerinin karaciğer yağlanmasına bir yararı bugüne dek gösterilmemiştir. Detoks diyetlerinin vücuttan toksin atmadaki ve kilo vermedeki etkinliğini inceleyen bir derleme, ticari detoks diyetlerinin insanlardaki etkisini değerlendiren randomize kontrollü bir çalışma bulunmadığını, var olan çalışmaların ise küçük ve yöntem açısından zayıf olduğunu bildirir.

Karaciğeri desteklediği öne sürülen takviyelerde de tablo benzerdir. EASL kılavuzu, besin takviyelerini, bitkisel ürünleri ve bağırsak florası denen bağırsak mikroorganizmalarını hedefleyen ürünleri, karaciğer yağlanmasında etkililikleri ve güvenlilikleri yeterince gösterilmediği için önermez. Antioksidan bir vitamin olan E vitamini de kılavuzda karaciğer yağlanmasına yönelik bir tedavi olarak önerilmez. Üstelik bazı takviyeler karaciğere zarar verebilir. Bitkisel ve besin takviyelerine bağlı karaciğer hasarını inceleyen bir derlemeye göre Amerika Birleşik Devletleri'nde ilaç ya da takviye gibi maddelerin karaciğere verdiği ve karaciğer toksisitesi olarak bilinen hasar olgularının yaklaşık %20'si bitkisel ve besin takviyelerine bağlıdır. Derlemede başlıca etkenler arasında kas geliştirmek amacıyla kullanılan anabolik steroidler, yeşil çay ekstresi ve çok bileşenli besin takviyeleri sayılır. Kullandığınız ya da kullanmayı düşündüğünüz her takviyeyi hekiminizle ya da eczacınızla istişare etmenizi öneririz.

Karaciğerinizi destekleyen esas adımlar, tabağınızdaki seçimlerle, hareketli geçen günlerle ve ölçülü kilo kaybıyla günlük hayatınızın içindedir. Alışkanlıklarınızın genel resmini görmek isterseniz yaklaşık 6 dakikanızı ayırarak Yaşam Skorumuzla beslenme, hareket, uyku, stres, sosyal bağ ve vücut kompozisyonu alanlarında kendinizi değerlendirebilirsiniz.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Karaciğer yağlanması tanısı aldıysanız, tedavi planınızı hekiminizle birlikte oluşturmanız yerinde olur. Fibroz düzeyini öğrenmek için hangi tetkiklerin yapıldığını karaciğer yağlanması belirtilerini ve değerlendirme basamaklarını anlatan yazımızda bulabilirsiniz. Yağlanmanın neden oluştuğunu merak ediyorsanız karaciğer yağlanmasının nedenlerini anlatan yazımıza göz atabilirsiniz. Randevunuzu Merkezi Hekim Randevu Sistemi (MHRS) üzerinden alabilirsiniz.

Gözlerde ya da ciltte sararma, karında veya bacaklarda şişlik, koyu renkli idrar, şiddetli kaşıntı ya da isteğiniz dışında kilo kaybı fark ederseniz hekime başvurunuzu geciktirmemenizi öneririz.

Acil durumda 112'yi arayın: Kanlı kusma, kanlı ya da siyah renkli dışkı ve aniden başlayan zihin bulanıklığı acil müdahale gerektirebilir, bu belirtilerden birini fark ettiğinizde lütfen beklemeden yardım isteyin. Karaciğer sağlığınız için sağlık kurumlarından her zaman destek alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Kilosu normal olanlarda karaciğer yağlanması nasıl geçer?

EASL kılavuzu, kilosu normal olan ve karaciğer yağlanması bulunan yetişkinlere de karaciğer yağını azaltmak için beslenme düzenlerini gözden geçirmelerini ve egzersiz yapmalarını önerir.

Karaciğer yağlanmasında alkol tamamen bırakılmalı mı?

EASL kılavuzuna göre karaciğer yağlanması olan kişilere, bilhassa orta ve yüksek düzeyde alkol alanlara alkolden uzak durmaları önerilir. İleri fibrozu ya da sirozu olan kişilere ise alkolü tamamen ve kalıcı olarak bırakmaları önerilir.

İlgili yazılarımız

Kaynaklar

  1. Vilar-Gomez E, Martinez-Perez Y, Calzadilla-Bertot L, et al. Weight Loss Through Lifestyle Modification Significantly Reduces Features of Nonalcoholic Steatohepatitis. Gastroenterology. 2015, 149(2):367-378. doi:10.1053/j.gastro.2015.04.005 · PubMed
  2. European Association for the Study of the Liver (EASL), European Association for the Study of Diabetes (EASD), European Association for the Study of Obesity (EASO). EASL-EASD-EASO Clinical Practice Guidelines on the management of metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease (MASLD): Executive Summary. Diabetologia. 2024, 67(11):2375-2392. doi:10.1007/s00125-024-06196-3 · PubMed
  3. Rinella ME, Neuschwander-Tetri BA, Siddiqui MS, et al. AASLD Practice Guidance on the clinical assessment and management of nonalcoholic fatty liver disease. Hepatology. 2023, 77(5):1797-1835. doi:10.1097/HEP.0000000000000323 · PubMed
  4. Hashida R, Kawaguchi T, Bekki M, et al. Aerobic vs. resistance exercise in non-alcoholic fatty liver disease: A systematic review. J Hepatol. 2017, 66(1):142-152. doi:10.1016/j.jhep.2016.08.023 · PubMed
  5. Harrison SA, Bedossa P, Guy CD, et al. A Phase 3, Randomized, Controlled Trial of Resmetirom in NASH with Liver Fibrosis. N Engl J Med. 2024, 390(6):497-509. doi:10.1056/NEJMoa2309000 · PubMed
  6. Sanyal AJ, Newsome PN, Kliers I, et al. Phase 3 Trial of Semaglutide in Metabolic Dysfunction-Associated Steatohepatitis. N Engl J Med. 2025, 392(21):2089-2099. doi:10.1056/NEJMoa2413258 · PubMed
  7. Klein AV, Kiat H. Detox diets for toxin elimination and weight management: a critical review of the evidence. J Hum Nutr Diet. 2015, 28(6):675-686. doi:10.1111/jhn.12286 · PubMed
  8. Navarro VJ, Khan I, Björnsson E, Seeff LB, Serrano J, Hoofnagle JH. Liver injury from herbal and dietary supplements. Hepatology. 2017, 65(1):363-373. doi:10.1002/hep.28813 · PubMed