İksir Editör Ekibi · Yayın:
Beyin sisi, düşüncelerin ağırlaştığı, dikkatin kolayca dağıldığı ve aklınızdakini toparlamakta zorlandığınız o bulanık hâlin gündelik adıdır. Böyle günlerde insanın aklına ilk gelen soru, sisin ne zaman dağılacağı ve bu süreyi kısaltmak için neler yapılabileceğidir. Bu sorunun cevabı büyük ölçüde sisin arkasındaki nedene göre şekillenir, ama neyse ki bugünden başlayabileceğiniz birkaç adım da vardır.
Beyin sisi için hangi pratik adımlar işe yarar?
Beyin sisi kendi başına bir hastalık değil, başka bir durumun belirtisi olduğu için en iyi sonucu, sisin arkasındaki nedene yönelen adımlar verir. Aşağıda sıraladığımız beş adım, beyin sisinin en sık karşılaşılan nedenlerini kapsar ve sırasıyla uygulanabilir.
- Uykunuzu düzene sokun. Uykusu deney ortamında bilerek kısıtlanan kişilerle yapılmış 61 çalışmanın sonuçlarını bir araya getiren bir meta-analiz, kısa süreli uyku kısıtlamasının planlama ve karar verme gibi yürütücü işlevleri, dikkati bir işe uzun süre verebilme becerisini ve uzun süreli belleği olumsuz etkilediğini göstermiştir. Bu nedenle her gün aynı saatlerde yatıp kalkmak ve uykunuza yeterli zaman ayırmak, sisle baş etmenin ilk basamağıdır. Ayrıntılar için Uyku düzeni nasıl düzeltilir ve Kaç saat uyumalıyız yazılarımıza bakabilirsiniz.
- Gün içinde hareket edin. Sağlıklı kişilerde egzersizin düşünme, dikkat ve bellek gibi bilişsel becerilere etkisi, katılımcıların kurayla gruplara ayrıldığı randomize kontrollü çalışmalarla pek çok kez araştırılmıştır. Bu randomize kontrollü çalışmaları inceleyen meta-analizleri bir arada değerlendiren ve şemsiye derleme adı verilen kapsamlı bir çalışma, egzersizin küçük bir yarar sağladığını saptamış, olumlu sonuç bulan çalışmaların daha kolay yayımlanması anlamına gelen yayın yanlılığı ve yöntemsel sınırlılıklar hesaba katıldığında ise bu yararın çok daha küçük kaldığını bildirmiştir. Hareketi bu nedenle sisi tek başına dağıtacak bir çare olarak değil, genel sağlığınıza iyi gelen ve sizi bir süreliğine masadan uzaklaştıran bir alışkanlık olarak görmek yerinde olur. Yürüyüşün faydaları yazımız bu alışkanlığa başlamak için iyi bir rehberdir.
- Stresi küçük molalarla azaltın. Uyku gibi stres de zihnin berraklığını gün içinde etkileyen ve değiştirilebilen etkenlerdendir. Gün içine serpiştirilmiş, birkaç derin nefes alıp işinize kısa bir ara verdiğiniz anlar zihnin yükünü hafifletebilir. Anlık stres nasıl geçer yazımızda hemen uygulayabileceğiniz yöntemleri bulabilirsiniz, uzun süren stres için ise Stres nasıl geçer yazımıza göz atabilirsiniz.
- Tek işe odaklanın. Aynı anda birçok işi birden yürütmeye çalışmak sis hissini artırabilir ve zihni çabuk yorar. Esas işinizi gün içinde zihninizin en açık olduğu saate koymak, bildirimleri kısa bir süreliğine kapatmak ve aralara küçük molalar eklemek, bilhassa sisli günlerde işinizi kolaylaştırabilir.
- Olası nedenleri hekimle gözden geçirin. B12 vitamini ve demir düzeyleri, tiroid bezinin çalışması, kullandığınız ilaçlar ve kadınlarda menopoza geçiş dönemi beyin sisinin arkasında olabilir. Tahlil ve ilaç kararlarını mutlaka hekiminizle istişare ederek vermeniz en güvenli yoldur. B12 vitamini ve demirin beyin sisiyle ilişkisini Beyin sisi hangi vitamin eksikliğinden olur yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.
Sisli bir günü nasıl planlayabilirsiniz? Örnek akış
Burada anlatacağımız gün akışı yalnızca bir örnektir ve onu kendi gününüze göre dilediğiniz gibi değiştirebilirsiniz. Sabah kısa bir yürüyüşle güne başlayabilir, en önemli işinizi zihninizin en açık olduğu ilk saatlere koyabilirsiniz. Öğleden sonra ekrandan uzaklaşıp birkaç dakikalık bir mola verebilir, akşam ise yatmadan önce ekranı ve iş yazışmalarını bırakarak uykuya geçişi kolaylaştıran sakin bir rutin kurabilirsiniz.
Bu örnek gün akışının amacı, uyku ve stres gibi değiştirilebilir etkenleri her gün biraz daha düzene sokmaktır. Bu konuda küçük ama tutarlı adımlar, büyük hamlelerden daha kolay sürdürülür.
Beyin sisi için vitamin takviyesi gerekir mi?
Vitamin ya da demir gibi mineral takviyelerine ihtiyacınız olup olmadığı, kan tahlilinde bir eksiklik saptanıp saptanmadığına bağlıdır. Bu nedenle takviyeye karar vermeden önce tahlil yaptırmayı hekiminizle konuşmanız yerinde olur. B12 vitamini ve demir eksikliğine dair ayrıntılar için B12 ve demir yazımıza göz atabilirsiniz.
Beyin sisi ne kadar sürer, düzelir mi?
Beyin sisinin ne kadar süreceği, arkasındaki nedene bağlıdır. Nedeni giderilebilen durumlarda sis çoğu zaman hafifler, nedenin sürüp gittiği durumlarda ise ele alınması gereken esas mesele o nedenin kendisidir.
Yetersiz uykuya bağlı sisin, uyku yeniden düzene girdikçe hafiflemesi beklenir. Beyin sisi, Covid-19 geçirdikten sonra da yaşanabilen bir durumdur. İngiltere'de yaklaşık 113 bin yetişkinin katıldığı ve Covid-19 sonrasında düşünme ve hatırlama becerilerini ölçen bir çalışmada, uzun süren belirtileri sonradan geçmiş kişilerin bilişsel puanları, hastalığı kısa sürmüş kişilerinkine benzer bulunmuştur. Covid-19 geçirmemiş kişilerle aradaki fark ise belirtileri hâlâ süren kişilerde daha belirgin görülmüştür.
Beşinci adımda olası nedenler arasında andığımız menopoza geçiş döneminde pek çok kadın düşünme ve hatırlama güçlüğünden yakınır. Menopoza geçiş dönemindeki kadınlarla yapılmış çalışmaları bir araya getiren bir derlemede, bu dönemdeki bilişsel güçlüklerin uyku bozukluğu, sıcak basması ve ruh hâlindeki değişikliklerle ilişkili olduğu görülmüştür. Uyku sorunlarınızı, sıcak basmalarınızı ve ruh hâlinizdeki değişiklikleri hekiminizle konuşmanız, beyin sisini de içine alan bütün tabloyu birlikte ele almanızı sağlar.
B12 vitamini ya da demir eksikliği ve tiroid sorunları gibi nedenlerde ise sisin ne kadar süreceği, hekiminizin planladığı tedaviye ve eksikliğin ne kadar sürede giderildiğine bağlıdır.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Beyin sisi için attığınız adımların sonucunu görmek biraz zaman alabilir, ancak bazı belirtiler hiç beklemeden yardım almayı gerektirir. Aniden başlayan konuşma bozukluğu, yüzde kayma, kolda ya da bacakta güçsüzlük, ani ve çok şiddetli bir baş ağrısı ya da bilinç bulanıklığı fark ederseniz lütfen vakit kaybetmeden 112'yi arayın.
Uyku, stres ve hareket adımlarını birkaç hafta boyunca uyguladığınız hâlde belirgin bir iyileşme görmüyorsanız, sis giderek koyulaşıyorsa ya da günlük işlerinizi aksatıyorsa Sağlık Bakanlığı'nın Merkezi Hekim Randevu Sistemi (MHRS) üzerinden aile hekiminizden randevu alabilirsiniz. Aile hekiminiz sizi gerekirse uygun bir polikliniğe yönlendirebilir.
Beyin sağlığınız hakkında endişeleniyorsanız yaklaşık 5 dakikanızı ayırarak Beyin Sağlığı Değerlendirme Testimizi kullanarak uyku, hafıza, moral, enerji, beslenme ve egzersiz konularında kendinizi değerlendirebilirsiniz. Beyin sisinin belirtilerini ve nedenlerini daha ayrıntılı ele aldığımız Beyin sisi nedir, belirtileri ve nedenleri nelerdir yazımıza da göz atabilirsiniz.
Kaynaklar
- Lowe CJ, Safati A, Hall PA. The neurocognitive consequences of sleep restriction: A meta-analytic review. Neurosci Biobehav Rev. 2017;80:586-604. doi:10.1016/j.neubiorev.2017.07.010 · PubMed
- Hampshire A, Azor A, Atchison C, et al. Cognition and Memory after Covid-19 in a Large Community Sample. N Engl J Med. 2024;390(9):806-818. doi:10.1056/NEJMoa2311330 · PubMed
- Ciria LF, Román-Caballero R, Vadillo MA, et al. An umbrella review of randomized control trials on the effects of physical exercise on cognition. Nat Hum Behav. 2023;7(6):928-941. doi:10.1038/s41562-023-01554-4 · PubMed
- Zhu C, Thomas N, Arunogiri S, Gurvich C. Systematic review and narrative synthesis of cognition in perimenopause: The role of risk factors and menopausal symptoms. Maturitas. 2022;164:76-86. doi:10.1016/j.maturitas.2022.06.010 · PubMed



