← Sağlık Kütüphanesi

Beyin Sağlığı · 5 dk okuma

Beyin sisi hangi vitamin eksikliğinden olur? B12 ve demir

İksir Editör Ekibi · Yayın:

Dikkatinizi bir türlü toplayamadığınız ve zihninizin sanki bir sisin ardından işlediği günlerde, beyin sisi denen bu hâlin ortasında akla ilk gelen sorulardan biri, bir vitamin eksikliğinizin olup olmadığıdır. Vitamin eksikliği gerçekten de bu bulanıklığın nedenlerinden biri olabilir ve basit bir kan tahliliyle araştırılabilir. Hangi eksikliklerin öne çıktığını ve bu eksiklikler üzerine yapılan çalışmaların neler bulduğunu bilmek, hekiminizle yapacağınız görüşmeyi de kolaylaştırır.

Beyin sisi için B12 ve demir kontrolünün dört adımını gösteren infografik. Adımlar belirtileri not etmek, aile hekimine başvurmak, B12 ve ferritin tahlillerini konuşmak ve sonuca göre tedaviyi hekimle planlamaktır.
Beyin sisi için B12 ve demir kontrolünün dört adımı. Kaynak: B12 eksikliği ve demir eksikliği anemisi derlemeleri, N Engl J Med, 2013 ve 2015.

B12 eksikliği beyin sisine yol açar mı?

B12 vitamini eksikliği, kansızlığa ve sinir sisteminde hasara yol açabilen bir durumdur. Beyin de sinir sisteminin bir parçası olduğu için B12 eksikliği, beyin sisi araştırılırken ilk akla gelen eksikliklerden biridir. Üstelik B12 eksikliğinde sinir sistemine ait belirtiler kimi zaman kansızlık henüz gelişmeden ortaya çıkabilir, bu sebeple hemogram olarak da bilinen tam kan sayımının normal çıkması, B12 eksikliği açısından tek başına yeterli bir güvence sayılmaz.

B12 eksikliği riski bazı kişilerde bilhassa yüksektir. B12'nin vücuda emilmesini bozan ve pernisiyöz anemi adı verilen kansızlık türü, şeker hastalığı ilacı metforminin kullanımı ve mide asidini baskılayan ilaçların kullanımı, riskin yükseldiği durumlar arasında sayılır. Bu eksikliğin belirtilerini ve riskin yükseldiği durumları B12 eksikliği belirtileri yazımızda ayrıntılı anlatıyoruz.

B12 takviyesinin zihinsel işlevlere etkisine gelince, tıbbi araştırmaları belirli kurallarla tarayıp değerlendiren uluslararası Cochrane ağının 2003 tarihli bir derlemesi, B12 düzeyi düşük olan ve bunama olarak da bilinen demansı bulunan az sayıda hastayla yapılmış iki çalışmayı incelemiştir. Cochrane derlemesindeki bu iki çalışmada B12 takviyesinin zihinsel işlevler üzerinde anlamlı bir etkisi saptanmamıştır. Bununla birlikte B12 eksikliği, sinir sistemine verebileceği zarar nedeniyle mutlaka hekim kontrolünde giderilmesi gereken bir durumdur.

Demir eksikliği beyin sisine yol açar mı?

Demir eksikliği, dünyada kansızlığın en sık nedenidir. Demir eksikliğinin tanısında, kanda ölçülen ve vücudun demir deposunu yansıtan ferritin değerinin düşük çıkması belirleyicidir. Tedavide ilk seçenek ağızdan alınan demirdir, gerektiğinde ise demir damardan verilir ve hangi yolun uygun olduğuna hekim karar verir.

Demir takviyesinin zihinsel işlevlere etkisi ise aynı soruyu inceleyen çalışmaların sonuçlarını bir araya getiren ve meta-analiz adı verilen bir araştırmada ele alınmıştır. Bu meta-analizde, katılımcıların kurayla takviye ya da karşılaştırma grubuna ayrıldığı ve randomize kontrollü çalışma olarak bilinen türden, çoğunlukla küçük ve kısa süreli 14 çalışma birleştirilmiştir. Bu 14 çalışmaya 6 yaş ve üzerindeki çocuklar, ergenler ve kadınlar katılmış, ağızdan alınan demir takviyesi katılımcıların başlangıçtaki demir durumundan bağımsız olarak dikkat ve konsantrasyonu iyileştirmiş, belleği ise etkilememiştir.

Demir meta-analizinde dikkat ve konsantrasyonda görülen bu iyileşmenin ışığında, demir eksikliğinin dikkatle ve kansızlığın sık görülen belirtilerinden biri olan yorgunlukla ilişkili olabileceğini bilmek yerindedir. Yorgunluğun hangi eksikliklerle ilişkili olduğunu Yorgunluk hangi vitamin eksikliğinden olur yazımızda ayrıntılı ele alıyoruz.

Hekim hangi tahlillere bakabilir?

Aşağıdaki tablo, B12 ve demir eksikliği araştırılırken hekimlerin sık başvurduğu tetkikleri özetler. Bu tetkiklerden hangilerinin isteneceğine ise hekiminiz, şikâyetlerinizi dinleyip sizi muayene ettikten sonra karar verir.

B12 ve demir eksikliğinin araştırılmasında sık başvurulan tetkikler
ŞüpheSık başvurulan tetkikNot
B12 eksikliğiSerum B12 düzeyiSonuç sınırdaysa hekim ek tetkikler isteyebilir.
Demir eksikliğiFerritin ve tam kan sayımıDüşük ferritin demir eksikliğini gösterir.

Hekime giderken neleri hazırlayabilirsiniz?

Randevudan önce beyin sisinin ne zaman başladığını ve gün içinde nasıl değiştiğini yazabilirsiniz. Kullandığınız ilaçları ve takviyeleri de listeye eklemeniz yerinde olur, bilhassa şeker hastalığı ilacı metformini ve mide asidini baskılayan ilaçları, çünkü bu iki ilaç grubu B12 düzeyini etkileyebilir. Beslenme düzeninizi ve uyku saatlerinizi de not edebilirsiniz. Kadınlar adet kanamalarıyla demir kaybettiği için adet düzeninizi de listeye eklemeniz yararlı olur.

Randevudan önce hazırladığınız bu notlar, hekiminizin hangi tahlillerin gerekli olduğuna karar vermesini kolaylaştırır ve muayeneyi daha verimli kılar.

Takviyeye başlamadan önce nelere dikkat edilir?

B12 ve demir takviyesinin dozu ve süresi, tahlil sonucunuza, kullandığınız ilaçlara ve varsa diğer hastalıklarınıza göre hekim tarafından belirlenir. Bu sebeple tahlil sonucunuzu takviyeye başlamadan önce hekiminizle istişare etmeniz hem en güvenli yoldur hem de tedaviden sonuç almayı kolaylaştırır.

Öte yandan beyin sisinin vitamin eksikliği dışında başka nedenleri de olabileceğini göz önünde bulundurmak gerekir. Uyku, stres, hareket ve ruh hâli de beyin sisine katkıda bulunabilir. Beyin sisinin bu nedenlerini Beyin sisi nedir, belirtileri ve nedenleri nelerdir yazımızda, sisi hafifletecek adımları ise Beyin sisi nasıl geçer yazımızda bulabilirsiniz. Diğer vitaminlerin eksikliğinde neler görülebileceğini de Hangi vitamin eksikliği neye yol açar yazımızda bir arada ele alıyoruz.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Aniden başlayan konuşma bozukluğu, yüzde kayma, kolda ya da bacakta güçsüzlük, ani ve çok şiddetli bir baş ağrısı ya da bilinç bulanıklığı fark ederseniz, bu belirtileri beyin sisinin bir parçası sanmadan lütfen vakit kaybetmeden 112'yi arayın.

Beyin sisi birkaç haftadır sürüyorsa ve bu yazıda ele aldığımız eksikliklere eşlik edebilen solgunluk, çarpıntı, çabuk yorulma ya da el ve ayaklarda karıncalanma gibi belirtiler de varsa, Merkezi Hekim Randevu Sistemi (MHRS) üzerinden aile hekiminizden randevu alabilirsiniz. Aile hekiminiz gerekli tahlilleri ve sonraki adımları sizinle birlikte planlar.

Beyin sağlığınız hakkında endişeleniyorsanız yaklaşık 5 dakikanızı ayırarak Beyin Sağlığı Değerlendirme Testimizi kullanarak uyku, hafıza, moral, enerji, beslenme ve egzersiz konularında kendinizi değerlendirebilirsiniz.

Kaynaklar

  1. Stabler SP. Clinical practice. Vitamin B12 deficiency. N Engl J Med. 2013;368(2):149-160. doi:10.1056/NEJMcp1113996 · PubMed
  2. Camaschella C. Iron-deficiency anemia. N Engl J Med. 2015;372(19):1832-1843. doi:10.1056/NEJMra1401038 · PubMed
  3. Falkingham M, Abdelhamid A, Curtis P, et al. The effects of oral iron supplementation on cognition in older children and adults: a systematic review and meta-analysis. Nutr J. 2010;9:4. doi:10.1186/1475-2891-9-4 · PubMed
  4. Malouf R, Areosa Sastre A. Vitamin B12 for cognition. Cochrane Database Syst Rev. 2003;(3):CD004326. doi:10.1002/14651858.CD004326 · PubMed