← Sağlık Kütüphanesi

Hareket · 6 dk okuma

Yürüyüş ne zaman yapılmalı? Sabah, akşam ve yemek sonrası

Kimi arkadaşınız sabah yürüyüşüne yemin eder, kimi de yemekten sonra bir tur atmadan rahat edemez. Yürüyüşün saati konusunda herkesin bir görüşü vardır ve bu görüşler çoğu zaman birbirini tutmaz. Bu konuyu inceleyen araştırmalar ise hem içinizi rahatlatacak hem de alışkanlıklarınızda küçük ama yerinde ayarlar yapmanıza yardımcı olacak ipuçları sunar.

Yemekten sonra 10 dakika yürümenin, günde bir kez 30 dakika yürümeye göre kan şekeri artışını tüm öğünlerde yüzde 12, akşam yemeğinden sonra yüzde 22 azalttığını gösteren infografik.
Yeni Zelanda'daki Otago Üniversitesi'nde tip 2 diyabetli 41 yetişkinle yapılan bir çalışmada, her ana yemekten sonra 10 dakika yürümek, günde bir kez 30 dakika yürümeye göre yemek sonrası kan şekeri artışını yaklaşık %12, akşam yemeğinden sonra ise yaklaşık %22 azaltmıştır. Kaynak: Otago Üniversitesi çapraz geçişli yürüyüş çalışması, Diabetologia, 2016.

Sabah mı akşam mı yürümek daha iyi?

Günün hangi saatinde yürüdüğünüzden çok, düzenli olarak yürüyor olmanız belirleyicidir. Birleşik Krallık'ta 92.139 kişiyi alışkanlıklarına müdahale etmeden izleyen ve gözlemsel kohort çalışması olarak bilinen türden bir araştırma, yalnızca yürüyüşü değil, genel olarak orta ve yüksek şiddetli hareketi incelemiştir. Tempolu yürüyüş de orta şiddetli hareketler arasında sayılır. Katılımcıların yarısının 7 yıldan uzun süre izlendiği bu kohort çalışmasında orta ve yüksek şiddetteki hareket, günün her saatinde daha düşük ölüm riskiyle ilişkili bulunmuştur.

Birleşik Krallık'taki kohort çalışmasında hareketinin çoğunu öğle ve öğleden sonra saatlerinde yapanlarda ya da hareketini gün içine yayanlarda ölüm riski, sabah saatlerinde hareket edenlere göre daha düşük bulunmuş, akşam saatlerinde hareket edenlerle sabah saatlerinde hareket edenler arasında ise bir fark görülmemiştir. Ne var ki saatler arasındaki bu farklardan çok, hareketin hangi saatte yapılırsa yapılsın daha düşük ölüm riskiyle ilişkili bulunması dikkate değerdir. Bu nedenle sizin için en iyi saat, haftanın çoğunda aksatmadan yürüyebildiğiniz saattir.

Yemekten sonra yürümek kan şekerine yardımcı olur mu?

Amacınız yemek sonrası kan şekerini dengelemekse, yürüyüş saatini seçerken dayanabileceğiniz en güçlü kanıt yemeklerden sonra yapılan kısa yürüyüşlere aittir. Bu kanıtın başlıca kaynağı, Yeni Zelanda'nın Dunedin kentindeki Otago Üniversitesi'nde yaş ortalaması 60 olan, tip 2 diyabetli 41 yetişkinle yapılan bir çalışmadır. Katılımcıların iki yürüyüş düzenini de kurayla belirlenen bir sırayla uyguladığı ve randomize çapraz geçişli çalışma adı verilen bu araştırmada, her ana yemekten sonra 10 dakika yürümelerinin önerildiği 2 haftalık bir dönem ile günde bir kez 30 dakika yürümelerinin önerildiği 2 haftalık bir dönem karşılaştırılmıştır. Yemekten sonraki 3 saat içindeki kan şekeri artışı, yemeklerden sonra yürünen dönemde yaklaşık %12 daha düşük bulunmuştur. Akşam yemeğinden sonra bu fark yaklaşık %22'ye çıkmıştır. Araştırmacılar akşam yemeğinden sonraki bu daha büyük farkı, akşam yemeğinin en çok karbonhidrat alınan ve en az hareket edilen öğün olmasıyla ilişkilendirmiştir.

Uzun süre oturmayı kısa yürüyüşlerle bölmeyi inceleyen çalışmalar da Otago Üniversitesi'ndeki çalışmayla aynı yönü gösterir. Aynı soruyu inceleyen çalışmaların sonuçlarını bir araya getiren ve meta-analiz denen bir analizde, çoğunlukla fazla kilolu ya da obez yetişkinlerle yapılmış ve her biri tek gün süren yedi çapraz geçişli deneyin sonuçları birleştirilmiştir. Bu meta-analize göre uzun oturmayı hafif tempolu yürüyüş aralarıyla bölmek, oturmaya kesintisiz devam etmeye kıyasla yemek sonrası kan şekerini ve insülini azaltmıştır.

Hedefinize göre yürüyüş zamanı
HedefUygun zamanKanıt
Yemek sonrası kan şekeriAna yemeklerden sonra 10 dakika, özellikle akşam yemeğinden sonraTip 2 diyabetli kişilerde randomize çapraz geçişli çalışma
Genel sağlık ve uzun ömürSürdürebildiğiniz herhangi bir saatGözlemsel kohort çalışması
İyi uykuAkşam yürüyüşü uygundur, yatmadan önceki son saatte tempoyu hafif tutun23 çalışmanın meta-analizi

Akşam yürüyüşü uykuyu bozar mı?

Akşam yapılan hareketin uykuyu kaçırdığı yaygın bir kanıdır, ama sağlıklı yetişkinlerle yapılmış 23 çalışmayı bir araya getiren bir meta-analiz, akşam egzersizinin uykuyu olumsuz etkilemediğini, hatta derin uykunun payını biraz artırdığını göstermiştir. Aynı meta-analize göre yatmadan önceki son bir saat içinde biten yoğun egzersizler ise uykuya dalma süresini, toplam uyku süresini ve yatakta geçen zamanın ne kadarının uykuyla geçtiğini gösteren uyku verimliliğini olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle akşam yürüyüşünüzü rahat bir tempoda tutmanız ve yatmadan en az bir saat önce bitirmeniz yeterlidir. Uyku düzeninizi toparlamak için uyku düzeni nasıl düzeltilir yazımıza da göz atabilirsiniz.

Kendi yürüyüş zamanınızı nasıl seçersiniz?

Yemekten sonra yürüyüşü nasıl uygularsınız?

Otago Üniversitesi'ndeki çalışmada katılımcılara her ana yemekten sonra 10 dakika yürümeleri önerilmiştir. Yürüyüşe yemeğin ardından kendinizi rahat hissettiğiniz bir anda başlayabilirsiniz ve ilk adımları hafif bir tempoyla atmak çoğu kişiye daha rahat gelir. Esas amaç hız yapmak değil, yemekten sonra masada oturmaya devam etmek yerine hareket etmektir.

Yemek sonrası yürüyüşü günlük yaşamınıza yerleştirmek için öğle arasında yemekten sonra çay yerine kısa bir tur atabilir, akşam yemeğinden sonra ailenizle ya da komşunuzla sokakta gezinebilir, iş yerinde yemek sonrası telefon görüşmelerinizi yürüyerek yapabilirsiniz.

Sıcak ve soğuk havada yürüyüşünüzü nasıl sürdürebilirsiniz?

Yaz akşamlarında yürüyüşünüz için serin bir güzergah seçebilir ve yanınıza su alabilirsiniz. Kışın kat kat giyinmeniz ve kaygan zeminlerde adımlarınızı kısa tutmanız yeterlidir. Hava hiç elverişli değilse evinizin ya da iş yerinizin koridorunda yürümek de uzun süre oturmayı bölmenizi sağlar.

Dizleriniz ya da beliniz ağrıyorsa yemek sonrası yürüyüş yapılır mı?

Diz ya da bel ağrısı olan kişilere hafif tempolu kısa bir tur genellikle rahat gelir. Yürüyüş için düz bir zemin ve rahat ayakkabılar seçebilirsiniz. Ağrınız yürüyüş sırasında artıyorsa ya da geceleri uykunuzu bölüyorsa hekiminize ya da bir fizyoterapiste başvurabilirsiniz.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

İnsülin ya da kan şekerini düşüren başka bir ilaç kullanıyorsanız, yemek sonrası yürüyüşün kan şekerinizi nasıl etkileyeceğini hekiminizle istişare etmeniz yerinde olur. Yürüyüş sırasında yaşanan titreme, terleme, çarpıntı ya da aşırı açlık hissi kan şekerinin düştüğüne işaret edebilir ve böyle bir durumda durup bir şeyler yemeniz gerekebilir. Bu belirtilerin ayrıntısını kan şekeri düşüklüğü belirtilerini anlatan yazımızda bulabilirsiniz. Yürürken göğüs ağrısı, belirgin nefes darlığı ya da bayılma yaşarsanız lütfen yürüyüşü bırakıp beklemeden 112'yi arayın.

Yaşam tarzınızı hangi alanlarda değerlendirebilirsiniz?

Alışkanlıklarınızın genel resmini görmek isterseniz yaklaşık 6 dakikanızı ayırarak Yaşam Skorumuzla beslenme, hareket, uyku, stres, sosyal bağ ve vücut kompozisyonu alanlarında kendinizi değerlendirebilirsiniz.

Kaynaklar

  1. Reynolds AN, Mann JI, Williams S, Venn BJ. Advice to walk after meals is more effective for lowering postprandial glycaemia in type 2 diabetes mellitus than advice that does not specify timing: a randomised crossover study. Diabetologia. 2016;59(12):2572-2578. doi:10.1007/s00125-016-4085-2 · DOI · PubMed
  2. Buffey AJ, Herring MP, Langley CK, Donnelly AE, Carson BP. The acute effects of interrupting prolonged sitting time in adults with standing and light-intensity walking on biomarkers of cardiometabolic health in adults: a systematic review and meta-analysis. Sports Med. 2022;52(8):1765-1787. doi:10.1007/s40279-022-01649-4 · DOI · PubMed
  3. Stutz J, Eiholzer R, Spengler CM. Effects of evening exercise on sleep in healthy participants: a systematic review and meta-analysis. Sports Med. 2019;49(2):269-287. doi:10.1007/s40279-018-1015-0 · DOI · PubMed
  4. Feng H, Yang L, Liang YY, et al. Associations of timing of physical activity with all-cause and cause-specific mortality in a prospective cohort study. Nat Commun. 2023;14(1):930. doi:10.1038/s41467-023-36546-5 · DOI · PubMed