← Sağlık Kütüphanesi

Hareket · 6 dk okuma

Aç karnına kardiyo yağ yakar mı? Faydaları ve gerçekler

Sabah alarmı çaldığında önce kahvaltıya mı, yoksa doğrudan koşu ayakkabılarına mı uzanmalı sorusu, sabahları spor yapan pek çok kişinin iyi tanıdığı bir ikilemdir. Koşu, tempolu yürüyüş ya da bisiklet gibi kardiyo egzersizlerini aç karnına yapmanın yağları daha hızlı erittiği sıkça söylenir ve kuşkusuz bu fikir kilo vermek isteyen birine cazip gelir. Egzersizinizi neye göre planlayacağınızı, bu soruyu inceleyen araştırmaların bulgularını göz önünde bulundurarak birlikte netleştirelim.

Aç karnına yapılan kardiyoda egzersiz sırasında ortalama 3,08 gram daha fazla yağ yakıldığını, 4 haftalık kontrollü çalışmada ise aç ve tok gruplarda yağ kaybının benzer olduğunu gösteren infografik.
Yetişkinlerle yapılmış 27 çalışmayı bir araya getiren bir analizde, aç karnına yapılan kardiyoda egzersiz sırasında yakılan yağ miktarı ortalama 3,08 gram daha yüksek bulunmuştur. Sağlıklı genç kadınlarla yapılan dört haftalık bir çalışmada ise aç ve tok antrenman yapan gruplar arasında yağ kaybı açısından fark bulunmamıştır. Kaynak: Aç ve tok kardiyo meta-analizi, British Journal of Nutrition, 2016 ve randomize çalışma, Journal of the International Society of Sports Nutrition, 2014.

Aç karnına kardiyo seans sırasında daha fazla yağ yakar mı?

Aç karnına yapılan kardiyo, egzersiz sırasında vücudun yakıt olarak biraz daha fazla yağ kullanmasını sağlar. Bu bulgu, kardiyo olarak da bilinen aerobik egzersizin aç ve tok durumda yapılmasını karşılaştıran 27 çalışmanın sonuçlarını bir araya getiren, meta-analiz adı verilen bir analize dayanır. Toplam 273 yetişkinin verisini kapsayan bu meta-analize göre açken yapılan egzersizde yağın yakıt olarak kullanılması, yani yağ oksidasyonu, ortalama 3,08 gram daha yüksek bulunmuştur. Tok yapılan egzersizde kan şekeri ve insülin düzeyleri daha yüksek bulunmuş, yağ dokusundan kana karışan ve serbest yağ asitleri denen yağların kandaki düzeyi ise iki durumda benzer kalmıştır.

Yağın gramı yaklaşık 9 kalori enerji verdiğine göre, meta-analizde görülen ortalama 3,08 gramlık fark bizim hesabımızla yaklaşık 28 kaloriye karşılık gelir. Bu miktar, bir kardiyo seansında harcanan toplam kalorinin yanında çok küçük kalır. Üstelik egzersiz sırasında yakılan yağ ile vücuttan kaybedilen yağ aynı şey değildir, çünkü vücut yağ dengesini tek bir seansta değil, gün boyunca ve haftalar içinde belirler.

Aç karnına kardiyo vücut yağını daha çok azaltır mı?

Aç karnına kardiyonun haftalar içinde vücut yağını daha çok azaltıp azaltmadığını doğrudan sınayan çalışmalardan birinde, sağlıklı 20 genç kadın kurayla iki gruba ayrılmıştır. Katılımcıların gruplara kurayla dağıtıldığı bu tür araştırmalar randomize çalışma olarak bilinir. Gruplardan biri gece boyunca aç kaldıktan sonra kahvaltıdan önce, diğeri ise bir öğün yedikten sonra haftada 3 gün, 1 saat boyunca sabit tempoda aerobik egzersiz yapmıştır. Çalışma 4 hafta sürmüş ve her iki gruba da harcadıklarından daha az kalori almalarını sağlayan bir beslenme planı verilmiştir.

Dört haftanın sonunda her iki grup da kilo ve yağ kütlesi kaybetmiş, ama gruplar arasında ölçülen hiçbir değerde anlamlı bir fark bulunmamıştır. Kas, kemik ve organlar gibi yağ dışındaki dokuların toplamı olan yağsız kütle de iki grupta benzer bulunmuştur. 20 genç kadınla yapılan bu randomize çalışmada açlık ya da tokluk yağ kaybını belirleyen etken olmamıştır ve bu sonuç, meta-analizde görülen seans içi küçük yağ yakımı farkının haftalar sonunda vücut kompozisyonu denen yağ ve yağsız kütle dengesine yansımadığını düşündürür.

Aç karnına kardiyo kimler için uygundur?

Sabah erken saatte egzersiz yapmayı seviyor ve aç karnına kendinizi iyi hissediyorsanız, aç karnına kardiyo yapmanın bir sakıncası yoktur. Sağlıklı genç kadınlarla yapılan dört haftalık çalışmada aç karnına antrenman yapmak, yağ kaybı açısından ne bir üstünlük ne de bir kayıp getirmiştir. Kendinizi halsiz ya da titrek hissediyor, başınızın döndüğünü fark ediyorsanız egzersize hafif bir atıştırmalıkla başlamak seansı daha rahat geçirmenizi sağlayabilir.

Diyabeti olanlar ve insülin ya da kan şekerini düşüren başka bir ilaç kullananlar için ise durum farklıdır, çünkü aç karnına egzersiz bu kişilerde kan şekeri düşüklüğü riski taşıyabilir. Bu nedenle öğün ve egzersiz zamanlamanızı hekiminizle birlikte planlamanızı bilhassa öneririz. Kan şekeri düşüklüğünün belirtilerini kan şekeri düşüklüğü yazımızda bulabilirsiniz.

Kalp hastalığınız ya da tansiyon sorununuz varsa, egzersiz planınızı başlamadan önce hekiminizle istişare edebilirsiniz. Yeme ve egzersizle ilgili yoğun kaygılar yaşıyorsanız, yediklerinizi sınırlamak ya da egzersizle kalori çıkarmak düşüncesi zihninizi sık sık meşgul ediyorsa bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşmak yerinde bir adım olur. Aile hekiminiz sizi bu konuda doğru uzmana yönlendirebilir.

Aç karnına kardiyo hakkında sık duyulan iddialar nelerdir?

Aç karnına kardiyo üzerine sıkça dile getirilen iddiaları, buraya kadar andığımız meta-analizin ve dört haftalık randomize çalışmanın bulgularıyla tartabiliriz. En yaygın iddia, sabah aç karnına yapılan kardiyonun vücut yağını daha hızlı erittiğidir. 27 çalışmayı bir araya getiren meta-analiz, aç karnına yapılan egzersizde seans içindeki yağ kullanımının biraz arttığını doğrular, ama genç kadınlarla yapılan dört haftalık randomize çalışmada aç karnına antrenman yapan grup, tok antrenman yapan gruptan daha fazla vücut yağı kaybetmemiştir. Sık duyulan ikinci iddia ise aç karnına kardiyonun kas kaybına yol açtığıdır. Oysa aynı dört haftalık çalışmada kasları da kapsayan yağsız kütle açısından iki grup arasında fark bulunmamıştır. Dört haftalık çalışmanın bu iki bulgusu, aç karnına kardiyonun yağ kaybı için gerekli bir yöntem olmadığını düşündürür.

Yağ kaybı için hangi kardiyo zamanlaması mantıklıdır?

Yağ kaybında esas belirleyici olan, düzenli hareket etmeniz ve aldığınız ile harcadığınız kalori arasındaki denge, yani toplam enerji dengenizdir. Dünya Sağlık Örgütü'nün 2020'de yayımladığı fiziksel aktivite kılavuzu, yetişkinler için haftada 150–300 dakika orta şiddette ya da 75–150 dakika yüksek şiddette aerobik hareket önerir. Bu haftalık süreyi sürdürebileceğiniz bir saatte tamamlamak, egzersize aç ya da tok başlamaktan daha önemlidir.

Karar verirken aç karnına kendinizi iyi hissedip hissetmediğinizi, bu saatin günlük programınıza uyup uymadığını ve bu düzeni haftalarca sürdürüp sürdüremeyeceğinizi kendinize sormanız yeterlidir. Bu üç sorunun cevabı da evetse sabah aç karnına yaptığınız kardiyo sizin için uygun bir zamanlamadır. Enerjinizin düştüğünü hissediyorsanız seansınızı hafif bir atıştırmalıkla başlatmak kardiyoyu daha keyifli hâle getirebilir. Haftalık süreyi ve yoğunluğu planlarken kardiyo nasıl yapılır yazımıza, yağ yakımını artırmak amacıyla beslenme saatlerinizi düzenlemeyi düşünüyorsanız aralıklı oruç kilo verdirir mi yazımıza göz atabilirsiniz. Daha kısa ve yoğun seanslarla zamandan kazanmak isterseniz yüksek yoğunluklu aralıklı antrenmanı anlatan HIIT yazımız size bir fikir verebilir.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Egzersiz sırasında göğsünüzde baskı ya da ağrı, alışılmadık bir nefes darlığı, baş dönmesi ya da bayılacakmış gibi olma hissi yaşarsanız hareketi bırakın. Bu belirtiler birkaç dakika içinde geçmiyorsa ya da şiddetliyse lütfen 112'yi arayın. Aç karnına yaptığınız egzersizlerden sonra kan şekeri düşüklüğünde de görülebilen titreme, terleme ve çarpıntıyı sık sık yaşıyorsanız bu durumu hekiminizle paylaşmanızı öneririz. Egzersiz planınızla ilgili sorularınız için aile hekiminizden her zaman destek alabilirsiniz.

Alışkanlıklarınızı nasıl değerlendirirsiniz?

Alışkanlıklarınızın genel resmini görmek isterseniz yaklaşık 6 dakikanızı ayırarak Yaşam Skorumuzla beslenme, hareket, uyku, stres, sosyal bağ ve vücut kompozisyonu alanlarında kendinizi değerlendirebilirsiniz.

Kaynaklar

  1. Schoenfeld BJ, Aragon AA, Wilborn CD, Krieger JW, Sonmez GT. Body composition changes associated with fasted versus non-fasted aerobic exercise. J Int Soc Sports Nutr. 2014;11(1):54. doi:10.1186/s12970-014-0054-7 · DOI · PubMed
  2. Vieira AF, Costa RR, Macedo RC, Coconcelli L, Kruel LF. Effects of aerobic exercise performed in fasted v. fed state on fat and carbohydrate metabolism in adults: a systematic review and meta-analysis. Br J Nutr. 2016;116(7):1153-1164. doi:10.1017/S0007114516003160 · DOI · PubMed
  3. Bull FC, Al-Ansari SS, Biddle S, et al. World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour. Br J Sports Med. 2020;54(24):1451-1462. doi:10.1136/bjsports-2020-102955 · DOI · PubMed