Tahlil sonucunuzda D vitamini düzeyinizi gösteren 25(OH)D satırına bakıp bu değerin yeterli olup olmadığını merak ediyor olabilirsiniz. Sonuç ng/mL ya da nmol/L cinsinden yazılmış olabilir ve bu iki birim arasındaki fark kafa karıştırır. Takviye almanız gerekip gerekmediği sorusu da çoğu zaman bu rakamla birlikte gündeme gelir.
25(OH)D sonucu nasıl okunur?
D vitamini düzeyi, bu vitaminin kanda dolaşan esas biçimi olan 25-hidroksivitamin D, kısaca 25(OH)D ölçülerek belirlenir. Laboratuvarlar bu sonucu ng/mL ya da nmol/L cinsinden verebilir. 20 ng/mL, 50 nmol/L'ye karşılık geldiği için ng/mL cinsinden bir değeri 2,5 ile çarparak nmol/L'ye kolayca çevirebilirsiniz.
Aşağıdaki tablo, D vitamini üzerine yazılmış bilimsel bir derlemede ve ABD'deki Institute of Medicine'in kalsiyum ile D vitamini için günlük alım önerilerini ele alan 2011 raporunda tanımlanan eşikleri bir arada gösterir.
| Düzey | Ne anlama gelir |
|---|---|
| 20 ng/mL (50 nmol/L) altı | D vitamini eksikliği olarak tanımlanır. |
| 20 ng/mL (50 nmol/L) ve üzeri | Kemik sağlığı açısından nüfusun en az %97,5'inin ihtiyacını karşılayan düzeydir. |
| 20 ng/mL üzerindeki daha yüksek değerler | Daha fazla yararla tutarlı biçimde ilişkilendirilmemiştir. Bazı sağlık sorunlarında hem düşük hem de yüksek düzeylerin artmış riskle ilişkili olduğu görülmüştür. |
Örneğin tahlilinizde 18 ng/mL yazıyorsa bu değer 45 nmol/L'ye karşılık gelir ve 20 ng/mL eşiğinin altında kaldığı için eksiklik sayılır. 32 ng/mL'lik bir sonuç ise eşiğin üzerinde kalır.
VITAL çalışması D vitamini düzeyi hakkında ne söylüyor?
D vitamini takviyesinin kanser ve kalp-damar hastalıklarından korunmaya katkısını en geniş biçimde sınayan çalışmalardan biri, ABD genelinde yürütülen VITAL çalışmasıdır. 50 yaş ve üzeri erkeklerden ve 55 yaş ve üzeri kadınlardan oluşan 25.871 katılımcı kura ile, yani randomize olarak iki gruba ayrılmış, bir gruba her gün D3 vitamini, diğer gruba ise plasebo adı verilen etkisiz bir hap verilmiştir. Katılımcıların yarısı 5,3 yıl ya da daha uzun süre izlenmiştir.
VITAL çalışmasının sonunda D vitamini alan grupta kanser ve büyük kalp-damar olayı (kalp krizi, inme ya da kalp-damar kaynaklı ölüm) riskinde bir azalma görülmemiştir. Takviye grubundaki riskin plasebo grubundakine oranı kanser için 0,96, kalp-damar olayları için 0,97 bulunmuştur ve 1'e bu denli yakın oranlar iki grubun riskinin neredeyse aynı olduğunu gösterir. Takviye grubunda kanda kalsiyumun aşırı yükselmesi anlamına gelen hiperkalsemi ya da başka zararlı olaylar da plasebo grubundan daha sık görülmemiştir.
VITAL çalışmasının verileriyle yapılan ayrı bir analizde bu kez bağışıklık sisteminin vücudun kendi dokularına yöneldiği, otoimmün olarak bilinen hastalıklara bakılmıştır. Beş yıl boyunca takviye alanlarda romatoid artrit, otoimmün tiroid hastalığı ve sedef hastalığı gibi doğrulanmış otoimmün hastalıkların görülme sıklığı plasebo grubuna göre %22 daha düşük bulunmuştur.
D vitamini kuşkusuz vücudun ihtiyaç duyduğu bir besin öğesidir. Hastalıklardan korunmak amacıyla bu ihtiyacın üzerine çıkmak konusunda ise hormon ve metabolizma hastalıkları alanında çalışan hekim ve araştırmacıları bir araya getiren Endocrine Society'nin 2024 tarihli kılavuzu, 75 yaşın altındaki sağlıklı erişkinlerin günlük gereksinimi aşan miktarda takviye kullanmamasını önerir.
Tahlil ve takviye kimler için önerilir?
Endocrine Society'nin 2024 kılavuzu, 25(OH)D tahlili yapılmadan düzenli D vitamini takviyesi kullanılmasını belirli gruplar için önerir. Bu gruplar 1 ile 18 yaş arasındaki çocuk ve gençler, 75 yaş ve üzeri erişkinler, gebeler ve kan şekerinin normalin üzerinde seyrettiği ama henüz diyabet düzeyine ulaşmadığı, prediyabet denen durumda yüksek risk taşıyan kişilerdir. Kılavuz ayrıca genel nüfusta rutin 25(OH)D testi yapılmamasını önerir. Kılavuzun bu önerileri, D vitamini tedavisi ya da 25(OH)D testi için belirli bir tıbbi gerekçesi zaten bulunan kişiler için değil, böyle bir gerekçesi olmayan kişiler için yazılmıştır.
Ne zaman doktora başvurmalı?
- Tahliliniz 20 ng/mL altında çıktıysa eksikliğin nedenini ve takviyeye ihtiyacınız olup olmadığını hekiminiz değerlendirir, takviyenin miktarını ve süresini de yine hekiminiz belirler.
- Gebeyseniz, 75 yaş ve üzerindeyseniz ya da çocuğunuz için takviye düşünüyorsanız takviyeye başlamadan önce hekiminizle istişare etmenizi öneririz.
- Düzenli takviye kullanıyorsanız ve size tahlil istendiyse, kullandığınız bütün takviyeleri hekiminize bildirmeniz sonucunuzun değerlendirilmesini kolaylaştırır. D vitamininin fazla alınmasıyla ortaya çıkabilecek belirtileri D vitamini fazlalığı belirtileri yazımızda ayrıntılarıyla anlatıyoruz.
Belirtilere bakarak eksikliği tahmin etmenin neden zor olduğunu D vitamini eksikliği belirtileri yazımızda, D vitamini düzeyinizi yükseltmenin yollarını ise D vitamini nasıl yükselir rehberimizde bulabilirsiniz.
Kaynaklar
- Holick MF, Chen TC, Lu Z, et al. Vitamin D and skin physiology: a D-lightful story. J Bone Miner Res. 2007, 22 Suppl 2:V28-V33. doi:10.1359/jbmr.07s211
- Ross AC, Manson JE, Abrams SA, et al. The 2011 report on dietary reference intakes for calcium and vitamin D from the Institute of Medicine: what clinicians need to know. J Clin Endocrinol Metab. 2011, 96(1):53-58. doi:10.1210/jc.2010-2704
- Demay MB, Pittas AG, Bikle DD, et al. Vitamin D for the Prevention of Disease: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2024, 109(8):1907-1947. doi:10.1210/clinem/dgae290
- Manson JE, Cook NR, Lee IM, et al. Vitamin D Supplements and Prevention of Cancer and Cardiovascular Disease. N Engl J Med. 2019, 380(1):33-44. doi:10.1056/NEJMoa1809944
- Hahn J, Cook NR, Alexander EK, et al. Vitamin D and marine omega 3 fatty acid supplementation and incident autoimmune disease: VITAL randomized controlled trial. BMJ. 2022, 376:e066452. doi:10.1136/bmj-2021-066452



