D vitamini takviyesi kullandığınız günlerde kendinizi iyi hissetmediğinizde aklınıza gelen ilk soru, kuşkusuz bu rahatsızlığın fazla D vitamininden kaynaklanıp kaynaklanmadığıdır. D vitamininin fazlasının hangi durumda zarar verdiğini ve hangi belirtilerde beklemeden yardım almak gerektiğini bilmek, hem bu endişeyi yatıştırır hem de doğru adımı zamanında atmanızı sağlar.
D vitamini fazlalığının belirtileri nelerdir?
D vitamini zehirlenmesi üzerine yayımlanmış çalışmaları bir araya getiren bir derlemeye göre zehirlenme kendini esas olarak kanda kalsiyumun aşırı yükselmesiyle, tıbbi adıyla ağır hiperkalsemiyle gösterir. Aynı derlemede en sık görülen belirtiler bilinç bulanıklığı, ilgisizlik, tekrarlayan kusma, karın ağrısı, çok idrara çıkma, aşırı susama ve vücudun su kaybetmesi olarak sıralanır. Bu belirtilerin pek çok başka sebebi de olabileceğinden, şikâyetlerin D vitamininden kaynaklanıp kaynaklanmadığını ayırt etmek için kandaki kalsiyum düzeyine ve D vitamini tahlilinde ölçülen 25(OH)D düzeyine birlikte bakılması gerekir.
D vitamini zehirlenmesi ne zaman başlar?
Zehirlenmeyi ele alan derlemeye göre D vitamini zehirlenmesi nadir görülen bir durumdur. Dışarıdan aşırı D vitamini alınmasına bağlı zehirlenmenin ayırt edici bulgusu 25(OH)D düzeyinin 150 ng/mL, başka bir ölçü birimiyle 375 nmol/L üzerine çıkmasıdır ve bu zehirlenme genellikle ilaç niteliğindeki D vitamini preparatlarının çok yüksek miktarlarda, yanlışlıkla ya da uygunsuz biçimde alınmasından kaynaklanır.
Günlük alımda hangi miktarın üst sınır kabul edildiğini ise ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri'ne bağlı Besin Takviyeleri Ofisi bildirir. Besin Takviyeleri Ofisi'ne göre 9 yaş ve üzerindeki herkes için tolere edilebilir üst alım sınırı günde 4.000 uluslararası birim (IU), diğer bir ifadeyle 100 mikrogramdır. Tolere edilebilir üst alım sınırı bir hedef miktar değil, yan etki riskinin düşük kaldığı en yüksek günlük alım düzeyidir. Zehirlenme riski kişiden kişiye, kişinin hastalıklarına ve ürünün gerçek içeriğine göre de değiştiğinden, takviyenizin miktarını hekiminizle istişare ederek belirlemenizi öneririz.
D vitaminine herkesin vücudu aynı tepkiyi vermez. Nitekim zehirlenmeyi ele alan derlemeye göre bazı kişilerde, genel nüfus için önerilen ve güvenli kabul edilen miktarlarda D vitamini alınırken bile rutin kontrollerde yapılan tahlillerde hiçbir belirti vermeyen bir hiperkalsemi saptanmıştır. D vitaminine aşırı duyarlılık adı verilen bu durumu derlemenin yazarları, vücudun D vitaminini işleme biçimindeki bir düzensizliğe bağlar. Granülom denen küçük iltihap odaklarıyla seyreden granülomatöz hastalıklarda ve lenf sisteminin bir kanseri olan lenfomanın bazı türlerinde ise D vitamini fazlası dışarıdan alınan miktardan değil vücudun kendisinden kaynaklanabilir, zira bu hastalıklarda vücut D vitamininin etkin biçimini gereğinden fazla üretebilir.
Güneş ışığıyla ciltte oluşan D vitamini ise zehirlenmeye yol açmaz. Ciltte D vitamini oluşumunu inceleyen bir makaleye göre güneş ışığının etkisiyle ciltte önce previtamin D3 denen öncül bir madde oluşur ve bu madde kısa sürede D3 vitaminine dönüşür. Güneşte uzun süre kalındığında fazladan oluşan previtamin D3 ve D3 vitamini yine ışığın etkisiyle, kalsiyumu yükseltmeyen başka maddelere parçalanır.
Zehirlenme pratikte nasıl ortaya çıkar?
Zehirlenmenin gerçek hayatta nasıl ortaya çıktığını, ABD'de üretilmiş iki takviyeye bağlı D vitamini zehirlenmesini iki hastanın öyküsü üzerinden ayrıntısıyla anlatan bir olgu bildirimi açıkça gösterir. Takviyelerin üretiminde ve etiketinde yapılan hatalar yüzünden iki hasta da önerilen günlük miktarın 1000 katından fazlasını almış ve hastalarda ağır hiperkalsemi gelişmiştir. Hastalar takviye kullandıklarını ilk soruda söylememiş, takviye kullanımı ancak soru tekrar tekrar sorulduğunda ortaya çıkmıştır. Olgu bildiriminde kandaki kalsiyum yüksekliğinin 25(OH)D düzeyiyle doğru orantılı olduğu görülmüştür. İki hastada da 25(OH)D düzeyinin normale dönmesi yaklaşık bir yıl sürmüş, bununla birlikte düzey 400 ng/mL'nin altına indiğinde iki hastanın da kalsiyum düzeyi normal aralığa inmiş, belirtileri geçmiş ve geride kalıcı bir sorun kalmamıştır.
İki hastanın öyküsünden, bir takviyenin etiketinde yazan miktarın ürünün gerçek içeriğini yansıtmayabileceği ve kullanılan bütün takviyelerin hekime eksiksiz söylenmesinin tanıyı hızlandırdığı anlaşılır.
Sağlıklı erişkinlerde günlük takviye zarar verir mi?
Erişkinlerin her gün D vitamini takviyesi kullanmasının güvenliği, ABD'de yürütülen VITAL adlı geniş bir çalışmada izlenmiştir. 50 yaş ve üzeri erkeklerle 55 yaş ve üzeri kadınlardan toplam 25.871 kişinin katıldığı VITAL çalışmasında katılımcılar kurayla, yani rastgele iki gruba ayrılmış, gruplardan birine her gün 2.000 IU D3 vitamini, diğerine ise plasebo adı verilen, etkin madde içermeyen bir benzeri verilmiştir. Katılımcıların yarısının 5,3 yıl ya da daha uzun süre izlendiği bu randomize kontrollü çalışmada D vitamini alan grupta plasebo grubuna göre daha sık hiperkalsemi ya da başka bir zararlı olay görülmemiştir.
Kandaki D vitamini düzeyi yükseldikçe yararın da artıp artmadığı sorusunu ABD'deki Institute of Medicine (Tıp Enstitüsü) adlı bilim kuruluşunun 2011 raporu ele almıştır. Kuzey Amerika için kalsiyum ve D vitamini alım önerilerini belirleyen Institute of Medicine raporuna göre kandaki D vitamini düzeyinin daha yüksek olması tutarlı biçimde daha fazla yararla ilişkili bulunmamış, bazı sağlık sonuçlarında ise riskin hem düşük hem yüksek düzeylerde arttığı, U harfini andıran bir ilişki görülmüştür.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Acil durumlarda lütfen beklemeden 112'yi arayın. D vitamini takviyesi kullanırken sizde ya da bir yakınınızda belirgin bir sersemlik ya da bilinç bulanıklığı, durmayan kusmayla birlikte su kaybı belirtileri ya da bayılma görülürse yardım çağırmakta tereddüt etmeyin.
- D vitamini takviyesi kullanırken karın ağrısı, aşırı susama, çok idrara çıkma, tekrarlayan kusma ya da ilgisizlik gibi şikâyetler başlarsa Dahiliye ya da Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları polikliniğine başvurabilirsiniz.
- Muayenede kullandığınız bütün takviyeleri hekiminize eksiksiz söylemeniz, hekiminizin kalsiyum ve 25(OH)D düzeyinize bakarak doğru değerlendirmeyi yapmasını kolaylaştırır.
- Takviyenizin miktarını ve ne kadar süre kullanacağınızı hekiminizle birlikte belirlemeniz en güvenli yoldur. Tahlil sonuçlarınızın ne anlama geldiğini D vitamini kaç olmalı yazımızda, D vitamini düzeyini yükseltmenin yollarını ise D vitamini nasıl yükselir rehberimizde bulabilirsiniz.
D vitamini eksikliğinin hangi belirtilerle kendini gösterdiğini ise D vitamini eksikliği belirtileri yazımızda anlatıyoruz.
Kaynaklar
- Marcinowska-Suchowierska E, Kupisz-Urbańska M, Łukaszkiewicz J, et al. Vitamin D Toxicity-A Clinical Perspective. Front Endocrinol (Lausanne). 2018, 9:550. doi:10.3389/fendo.2018.00550
- Araki T, Holick MF, Alfonso BD, et al. Vitamin D intoxication with severe hypercalcemia due to manufacturing and labeling errors of two dietary supplements made in the United States. J Clin Endocrinol Metab. 2011, 96(12):3603-3608. doi:10.1210/jc.2011-1443
- Manson JE, Cook NR, Lee IM, et al. Vitamin D Supplements and Prevention of Cancer and Cardiovascular Disease. N Engl J Med. 2019, 380(1):33-44. doi:10.1056/NEJMoa1809944
- Holick MF, Chen TC, Lu Z, et al. Vitamin D and skin physiology: a D-lightful story. J Bone Miner Res. 2007, 22 Suppl 2:V28-V33. doi:10.1359/jbmr.07s211
- Ross AC, Manson JE, Abrams SA, et al. The 2011 report on dietary reference intakes for calcium and vitamin D from the Institute of Medicine: what clinicians need to know. J Clin Endocrinol Metab. 2011, 96(1):53-58. doi:10.1210/jc.2010-2704
- ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH), Besin Takviyeleri Ofisi. Vitamin D: Fact Sheet for Health Professionals. Erişim tarihi: 9 Kasım 2026.



