İksir Editör Ekibi · Yayın:
Annenizde ya da kardeşinizde de migren varsa ya da ataklarınız adet döneminize denk geliyorsa, "bende neden böyle?" sorusu insanın aklına kaçınılmaz olarak gelir. Migrenin nereden kaynaklandığını anlamak, hangi etkenlerin sizin elinizde olduğunu görmenin ilk adımıdır.
Migren kalıtsal mıdır, ailede migren olması ne anlama gelir?
Dünya genelinde yedi kişiden birinde görülen migrene yatkınlıkta genlerin önemli bir payı vardır. Migreni olan ve olmayan toplam yaklaşık 375 bin kişinin genetik verisini karşılaştıran büyük bir çalışmada, migren riskiyle ilişkili 38 ayrı gen bölgesi belirlenmiştir. Bu gen bölgelerinin dikkate değer bir kısmı, damar dokusunda ve düz kas adı verilen, iradeden bağımsız kasılan kas dokusunda çalışan genlerle ilişkili bulunmuştur.
Yaklaşık 375 bin kişiyle yapılan bu genetik çalışmada 38 ayrı gen bölgesinin bulunması, migrende tek bir "migren geni" olmadığını, çok sayıda gen bölgesinin her birinin küçük bir katkıyla yatkınlık oluşturduğunu gösterir. Bu nedenle ailenizde migren olması sizde de migren görüleceği anlamına gelmez, yalnızca yatkınlığınızın daha yüksek olabileceğini düşündürür. Hekiminiz ailenizde kimlerde migren bulunduğunu, yani aile öykünüzü sormak isteyecektir, dolayısıyla bu bilgiyi önceden not etmeniz görüşmenizi kolaylaştırır.
Hormonlar migreni nasıl etkiler?
Kadınlarda cinsiyet hormonlarının düzeyi adet döngüsü, hamilelik ve menopoz boyunca belirgin biçimde değişir. Türkiye'de ülke genelinde 2.600 kadınla yüz yüze yapılan ve bu hormon değişimlerinin baş ağrısına etkisini inceleyen bir anket çalışmasında, migrenli kadınların %54,3'ü adet döneminde baş ağrısı yaşama olasılıklarının yüksek olduğunu bildirmiştir. Kesin migren tanısı almış kadınların yaklaşık üçte biri hamilelik sırasında migrenlerinin düzeldiğini ifade etmiştir. Menopozun ise migrende hafif bir iyileşmeyle ilişkili olduğu bildirilmiştir.
Türkiye'deki aynı anket çalışmasında katılımcılar, doğum kontrol haplarıyla migrenin anlamlı biçimde kötüleştiğini bildirmiştir. Hormon içeren bir doğum kontrol yöntemi kullanıyorsanız ve ataklarınızda bir değişiklik fark ediyorsanız, bu değişikliği hekiminizle istişare etmenizi tavsiye ederiz. Yöntemi değiştirme ya da bırakma kararını da hekiminizle birlikte vermeniz esastır.
Migrende rol oynayan hangi etkenleri değiştirebilirsiniz?
Uyku düzeni, vücut ağırlığı ve ağrı kesici kullanımı, genlerden ve doğal hormon döngüsünden farklı olarak gündelik hayatınızda üzerinde söz sahibi olduğunuz etkenlerdir ve her üçü de migrenle ilişkili bulunmuştur.
Uyku düzeni
Düzensiz uyku, kötü uyku kalitesi ve yetersiz ya da aşırı uyku süresi, baş ağrılarının bilinen tetikleyicileri arasındadır. Migren ya da gerilim tipi baş ağrısı yaşayan kişilerle yapılmış dört çalışmanın sonuçlarını bir araya getiren bir meta-analizde, uykuyu düzeltmeyi hedefleyen psikolojik yöntemlerin baş ağrısı sıklığını azalttığı ve uykuyu iyileştirdiği görülmüştür.
Her gün aynı saatlerde yatıp kalkmak, uyku düzeninizi toparlamak için atabileceğiniz basit bir adımdır. Ne kadar uyumanız gerektiğini ve uyku düzeninizi nasıl düzeltebileceğinizi Kaç saat uyumalıyız ve Uyku düzeni nasıl düzeltilir yazılarımızda ayrıntılı olarak anlatıyoruz.
Vücut ağırlığı
Vücut ağırlığı ile migren arasındaki ilişkiyi inceleyen ve yaklaşık 289 bin kişinin verisini kapsayan bir meta-analizde, obezitesi olan kişilerde migren riski normal kilolu kişilere göre %27 daha yüksek bulunmuştur. Aynı meta-analizde zayıf kişilerde de migren riskinin normal kilolulara göre %13 daha yüksek olduğu görülmüştür.
Ağrı kesicilerin sık kullanımı
Ağrı kesiciler atağı durdurmaya yardımcı olur, ancak çok sık kullanıldıklarında baş ağrısını sürdüren bir etkene dönüşebilir. Ağrı kesicilerin bu yolla baş ağrısını sürdürdüğü duruma ağrı kesicinin aşırı kullanımına bağlı baş ağrısı denir. Hekimlerin baş ağrısı tanısı koyarken esas aldığı Uluslararası Baş Ağrısı Hastalıkları Sınıflaması'na göre bu tanı, önceden baş ağrısı hastalığı olan bir kişide ayda 15 gün ve üzeri baş ağrısı bulunması ve atak sırasında alınan ilaçların 3 aydan uzun süre düzenli olarak aşırı kullanılmasıyla konur. Hangi kullanımın aşırı sayılacağı ilacın türüne göre değişir ve eşik ayda 10 ya da 15 gün ve üzeridir.
Ayda birkaç günden fazla ağrı kesiciye ihtiyaç duyuyorsanız, ilaçlarınızı kendi başınıza değiştirmek yerine hekiminizle birlikte bir plan yapmanız en doğrusudur. Atakların sıklığını azaltmayı hedefleyen önleyici tedavi seçeneklerini Migren nasıl geçer yazımızda anlatıyoruz.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Ataklarınız sıklaşıyor, günlük hayatınızı aksatıyor ya da daha önce yaşamadığınız türde bir baş ağrısı başlıyorsa bir nöroloji polikliniğine başvurmanızı öneririz. Baş ağrınız bir anda başlayıp çok kısa sürede en şiddetli düzeyine ulaşıyorsa, ateşle birlikte geliyorsa ya da konuşmanızda, kas gücünüzde veya bilincinizde bir değişiklik eşlik ediyorsa lütfen beklemeden 112'yi arayın. Migrenin belirtilerini ve diğer baş ağrılarından nasıl ayrıldığını Migren nedir yazımızda bulabilirsiniz.
Alışkanlıklarınızın genel resmini görmek isterseniz yaklaşık 6 dakikanızı ayırarak Yaşam Skorumuzla beslenme, hareket, uyku, stres, sosyal bağ ve vücut kompozisyonu alanlarında kendinizi değerlendirebilirsiniz.
Kaynaklar
- Gormley P, Anttila V, Winsvold BS, et al. Meta-analysis of 375,000 individuals identifies 38 susceptibility loci for migraine. Nat Genet. 2016;48(8):856-866. doi:10.1038/ng.3598 · PubMed
- Karlı N, Baykan B, Ertaş M, et al. Impact of sex hormonal changes on tension-type headache and migraine: a cross-sectional population-based survey in 2,600 women. J Headache Pain. 2012;13(7):557-565. doi:10.1007/s10194-012-0475-0 · PubMed
- Gelaye B, Sacco S, Brown WJ, et al. Body composition status and the risk of migraine: a meta-analysis. Neurology. 2017;88(19):1795-1804. doi:10.1212/WNL.0000000000003919 · PubMed
- Sullivan DP, Martin PR, Boschen MJ. Psychological sleep interventions for migraine and tension-type headache: a systematic review and meta-analysis. Sci Rep. 2019;9(1):6411. doi:10.1038/s41598-019-42785-8 · PubMed
- Headache Classification Committee of the International Headache Society (IHS). The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition. Cephalalgia. 2018;38(1):1-211. 8.2 Medication-overuse headache. doi:10.1177/0333102417738202



