İksir Editör Ekibi · Yayın:
Atağın ilk işaretini hissettiğiniz anda "bu kez ne yapmalıyım" diye düşünmek, migrenle yaşayan pek çok kişinin iyi tanıdığı bir andır. Önceden hazırlanmış bir plan, atağın ortasında telaşa kapılmadan sakin kararlar vermenizi sağlar. Neyse ki hem atak anı hem de ataklar arasındaki dönem için elinizde birden fazla seçenek bulunur.
Migren atağında ne yapılır, ağrıya ne iyi gelir?
Migren atağında tedavinin esas amacı, ağrıyı ve ağrıya eşlik eden belirtileri kısa sürede hafifletmektir. Bu amaçla başvurulan yerleşik seçenekler, ağrı kesiciler ile migrene özgü atak ilaçları olan triptanlardır. Amerikan Baş Ağrısı Derneği'nin, uzmanların ortak görüşünü bir araya getiren güncel uzlaşı metni de migren tedavisinin temel ilkelerinin yeni ilaçlarla değişmediğini belirtir.
Yeni seçeneklerin bir kısmı, migren atağında rol oynayan ve kalsitonin geniyle ilişkili peptit (CGRP) adı verilen bir sinyal molekülünü hedef alır. Uzlaşı metninde anılan yeni atak tedavileri arasında CGRP'nin hücrelere bağlandığı noktayı, yani reseptörünü engelleyen gepantlar, serotonin adlı haberci maddenin etki ettiği bir reseptörü uyaran bir ilaç ve uzaktan elektriksel sinir uyarımı yapan bir cihaz yer alır.
Hangi ilacın size uygun olduğuna, varsa eşlik eden hastalıklarınız, kullandığınız diğer ilaçlar ve ataklarınızın özellikleri göz önünde bulundurularak karar verilir. İlacın dozunu ve ne zaman alınacağını hekiminiz belirler. Atak sırasında bilhassa ışığa ve sese karşı duyarlılık yaşayan pek çok kişi için ilacın yanında karanlık ve sessiz bir ortamda dinlenmek de rahatlık verir.
Baş ağrısı günlüğü tedaviye nasıl katkı sağlar?
Baş ağrısı günlüğü, ataklarınızı ve kullandığınız ilaçları düzenli olarak not ettiğiniz basit bir kayıttır ve tedaviye ilişkin kararlara somut bir dayanak sağlar. Özenle tutulmuş bir günlük, atak sayınızı, ataklarınızın süresini ve şiddetini, işe yarayan ya da yaramayan ilaçları ve ilaç kullandığınız günleri bir arada gösterir. Hekiminiz bu günlüğe bakarak atak ilacınızın yeterli olup olmadığına ve atakların sıklığını azaltmayı amaçlayan önleyici bir tedaviye ihtiyacınız olup olmadığına karar verebilir. Günlüğe neleri not edeceğinizi Migren nedir yazımızda anlatıyoruz.
Önleyici migren tedavisi ne zaman gündeme gelir?
Türkiye genelinde hekimlerin ev ziyaretleriyle yürüttüğü ve 5.323 yetişkini kapsayan ulusal bir çalışmada, migrenli kişilerin ayda ortalama 5,9 atak yaşadığı, buna karşın yalnızca %4,9'unun önleyici tedavi aldığı bildirilmiştir. Ataklarınız sıklaşıyor, uzun sürüyor ya da atak ilaçları yetersiz kalıyorsa önleyici tedavi, hekiminizle istişare edebileceğiniz bir seçenektir.
Önleyici seçenekler arasında, yukarıda andığımız CGRP sinyalini hedef alan iki ilaç grubu bulunur. Bunlardan biri, belirli bir molekülü hedef almak üzere laboratuvarda üretilen ve monoklonal antikor adı verilen ilaçlar, diğeri ise atak tedavisinde de kullanılan gepantlardır. Migren önlemede bu iki ilaç grubunu inceleyen ve katılımcıların rastgele gruplara ayrıldığı randomize kontrollü çalışmaların sonuçları, birçok ilacı aynı anda karşılaştırmaya imkân veren bir ağ meta-analizinde birleştirilmiştir. Bu ağ meta-analizi, CGRP hedefli monoklonal antikorların ve gepantların migren önlemede güvenli ve hastalarca iyi tolere edilen bir seçenek olduğunu bildirmiştir. Ciddi istenmeyen olayların görülme oranında, bu ilaçlarla etkisiz bir sahte ilaç olan plasebo arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Bu ilaçlardan hangilerinin Türkiye'de ruhsatlı olduğunu ve geri ödeme kapsamına girdiğini nöroloğunuz size söyleyebilir.
İlaç dışı yöntemler migrene iyi gelir mi?
Amerikan Baş Ağrısı Derneği'nin uzlaşı metni ilaç dışı yöntemlere de yer verir, davranışsal tedavileri ve bazı sinir uyarım cihazlarını atak ya da önleme amacıyla kullanılabilecek seçenekler arasında sayar. Davranışsal tedaviler arasında düşünce ve davranış kalıplarını ele alan bilişsel davranışçı terapi, kas gerginliği gibi beden sinyallerini bir cihaz yardımıyla izleyip denetlemeyi öğreten biyogeribildirim, gevşeme teknikleri ve farkındalık temelli yaklaşımlar yer alır. Davranışsal tedaviler ve sinir uyarım cihazları ilaçla birlikte de kullanılabilir.
Uykunuzu düzenlemek de migrenle baş etmenize katkı sağlayabilir. Migren ya da bir başka baş ağrısı türü olan gerilim tipi baş ağrısı yaşayan kişilerde uyku sorunlarına yönelik psikolojik tedavileri sınayan dört çalışmayı bir araya getiren bir meta-analizde, bu tedavilerin baş ağrısı sıklığını azalttığı görülmüştür. Uyku düzeninizi iyileştirmek için atabileceğiniz adımları Uyku düzeni nasıl düzeltilir yazımızda bulabilirsiniz.
Ağrı kesicileri sık kullanmak baş ağrısını sürdürür mü?
Atak ilaçları çok sık kullanıldığında zamanla baş ağrısını sürdüren bir etkene dönüşebilir ve bu tabloya ağrı kesicinin aşırı kullanımına bağlı baş ağrısı adı verilir. Baş ağrılarının tanı ölçütlerini belirleyen Uluslararası Baş Ağrısı Hastalıkları Sınıflaması'na göre bu tanı, ayda 15 gün ve üzeri baş ağrısı olan ve atak ilaçlarını 3 aydan uzun süre düzenli ve aşırı kullanan kişilerde konur. Aşırı kullanım eşiği ilaç türüne göre ayda 10 ya da 15 gün ve üzeridir. Türkiye genelinde 5.323 yetişkinle yapılan ulusal çalışmada katılımcıların %2,1'inde ağrı kesicinin aşırı kullanımına bağlı baş ağrısı saptanmıştır.
Baş ağrısı günlüğünüze ilaç kullandığınız günleri de not ederseniz, aşırı kullanım eşiğine yaklaşıp yaklaşmadığınızı kolayca görürsünüz. Eşiğe yaklaştığınızı fark ettiğinizde ilaçlarınızı kendi başınıza değiştirmeden hekiminizle birlikte yeni bir plan yapabilirsiniz.
Migren taşı, bant ve benzeri ürünler işe yarar mı?
Piyasada migrene iyi geldiği söylenen taşlar, bantlar ve benzeri ürünler de bulunur. Migren için en çok incelenen ve uzmanların uzlaşı metinlerinde yer alan seçenekler ise yukarıda anlattığımız ilaç tedavileri, davranışsal yaklaşımlar ve sinir uyarım cihazlarıdır. Taş, bant ya da benzeri ürünler bu seçenekler arasında yer almaz. Böyle bir ürün almayı düşünüyorsanız önce hekiminize danışarak ilaç, davranışsal ve cihaz seçeneklerini birlikte değerlendirebilirsiniz.
Ne zaman doktora başvurmalı, 112 ne zaman aranmalı?
Migren gibi kendi başına bir hastalık olan baş ağrılarının yanında, baş ağrılarının küçük bir bölümü başka bir hastalığa bağlı olarak ortaya çıkar. Uzmanların derlediği ve adını uyarı işaretlerinin İngilizce baş harflerinden alan SNNOOP10 listesi, başka bir hastalığa bağlı baş ağrılarını fark etmeye yardımcı olan uyarı işaretlerini bir araya getirir. Aşağıdaki işaretlerden biri varsa hekiminiz ek inceleme isteyebilir.
- Ateş gibi genel belirtilerle birlikte baş ağrısı
- Kanser öyküsü ya da bağışıklık sistemini etkileyen bir hastalık
- Güçsüzlük, konuşma güçlüğü ya da bilinç değişikliği gibi nörolojik belirtiler
- Bir anda başlayan, çok kısa sürede en şiddetli düzeye ulaşan ağrı
- İleri yaşta ilk kez başlayan baş ağrısı
- Yeni başlayan ya da örüntüsü belirgin biçimde değişen baş ağrısı
- Yatma ya da ayağa kalkmayla değişen ağrı
- Öksürme, hapşırma ya da fiziksel eforla tetiklenen ağrı
- Gebelik ya da lohusalık döneminde baş ağrısı
- Gözde ağrı ve yaşarma ya da burun akıntısı gibi belirtilerin birlikte görülmesi
- Kafa travmasından sonra başlayan baş ağrısı
- Yeni bir ilaç başlandıktan sonra ya da ağrı kesicinin aşırı kullanımıyla ortaya çıkan baş ağrısı
Bu uyarı işaretlerinden ani ve çok şiddetli başlayan ağrıda, ateşle birlikte gelen baş ağrısında, konuşma, güç ya da bilinç değişikliğiyle gelen ağrıda ve kafa travmasından sonra başlayan ağrıda lütfen beklemeden 112'yi arayın, en güvenli yol budur. Listedeki diğer işaretleri fark ettiğinizde, ataklarınız sıklaştığında ya da günlük hayatınızı aksatmaya başladığında MHRS, yani Merkezi Hekim Randevu Sistemi üzerinden nöroloji polikliniğinden randevu alabilirsiniz.
İlgili yazılarımız
Migrenin tanı ölçütlerini ve diğer baş ağrılarından farkını Migren nedir yazımızda, aile öyküsü ve hormonlar gibi etkenleri ise Migren neden olur yazımızda anlatıyoruz. Stresin ataklarınızla ilişkisini merak ediyorsanız Stres nasıl geçer yazımıza da göz atabilirsiniz.
Alışkanlıklarınızın genel resmini görmek isterseniz yaklaşık 6 dakikanızı ayırarak Yaşam Skorumuzla beslenme, hareket, uyku, stres, sosyal bağ ve vücut kompozisyonu alanlarında kendinizi değerlendirebilirsiniz.
Kaynaklar
- Ailani J, Burch RC, Robbins MS; Board of Directors of the American Headache Society. The American Headache Society Consensus Statement: update on integrating new migraine treatments into clinical practice. Headache. 2021;61(7):1021-1039. doi:10.1111/head.14153 · PubMed
- Messina R, Huessler EM, Puledda F, et al. Safety and tolerability of monoclonal antibodies targeting the CGRP pathway and gepants in migraine prevention: a systematic review and network meta-analysis. Cephalalgia. 2023;43(3):3331024231152169. doi:10.1177/03331024231152169 · PubMed
- Ertaş M, Baykan B, Orhan EK, et al. One-year prevalence and the impact of migraine and tension-type headache in Turkey: a nationwide home-based study in adults. J Headache Pain. 2012;13(2):147-157. doi:10.1007/s10194-011-0414-5 · PubMed
- Headache Classification Committee of the International Headache Society (IHS). The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition. Cephalalgia. 2018;38(1):1-211. 8.2 Medication-overuse headache. doi:10.1177/0333102417738202
- Do TP, Remmers A, Schytz HW, et al. Red and orange flags for secondary headaches in clinical practice: SNNOOP10 list. Neurology. 2019;92(3):134-144. doi:10.1212/WNL.0000000000006697 · PubMed
- Sullivan DP, Martin PR, Boschen MJ. Psychological sleep interventions for migraine and tension-type headache: a systematic review and meta-analysis. Sci Rep. 2019;9(1):6411. doi:10.1038/s41598-019-42785-8 · PubMed



