Eczanede glisinat, sitrat, malat ve oksit yazan kutuların arasında seçim yapmak, doğru ürünü bulmaktan çok bir bilmeceyi çözmeye benzeyebilir. Oysa bu kutuları birbirinden ayırmak için çoğu zaman üç sade soru yeterlidir. Bir formun ne kadar emildiği, bağırsağınızı nasıl etkilediği ve o form hakkında insanlarda yapılmış çalışmaların ne söylediği, seçiminizi esas olarak belirleyen etkenlerdir. Her formu bu üç sorunun ışığında sırayla ele alalım.
Magnezyum formları arasındaki fark nedir?
Raftaki magnezyum takviyeleri aynı mineralin farklı tuzlarıdır. Buradaki tuz kelimesi kimyadaki anlamıyla, magnezyumun başka bir maddeyle bağlanarak oluşturduğu bileşiği anlatır ve her form adını magnezyumun bağlandığı bu maddeden alır. Formlar arasındaki fark esas olarak emilimde ve mide-bağırsak etkilerinde ortaya çıkar. Suda iyi çözünen formların genellikle daha tam emildiği bildirilir. Bir formun ne kadar emildiği ise alınan magnezyumun bağırsaktan emilen payına, yani kesirsel emilime ya da kandaki magnezyum düzeyinin ne kadar yükseldiğine bakılarak değerlendirilir.
Etiketteki magnezyum miktarı ise tuzun toplam ağırlığını değil, elemental magnezyum olarak bilinen saf magnezyumu gösterir. Bu nedenle ürünleri karşılaştırırken etiketteki "elemental magnezyum" satırına bakmanız işinizi kolaylaştırır. Aşağıdaki tablo, insanlarda yapılan çalışmalarda her formun öne çıkan yönünü ve dikkat edilecek noktaları özetler. Tablodaki emilim sonuçlarını ve etkisiz bir hapla, tıp dilindeki adıyla plaseboyla yapılan karşılaştırmayı izleyen bölümlerde ayrıntısıyla anlatıyoruz.
| Form | İnsan verisinde öne çıkan | Sık gündeme geldiği durum | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Oksit | Düşük emilim. Bir çalışmada kesirsel emilim %4, bir başkasında plasebodan fark yok | Kabızlık (müshil olarak) | İshale yatkın. Böbrek hastalığında özellikle dikkat |
| Sitrat | 46 sağlıklı gönüllüde en yüksek kan düzeyi ve oksitten üstün emilim | Genel takviye | Yüksek miktarlarda bağırsak etkisi olabilir |
| Glisinat (bisglisinat) | Oksitten iyi emilim ve daha iyi tolerans, küçük çalışmalarda | Hassas bağırsak, emilim sorunu olanlar | Sağlıklı kişilerde ayrıntılı karşılaştırma az |
| Klorür, laktat, aspartat | Birbirine denk ve oksitten yüksek emilim | Genel takviye | Klorür ishal bildirilen formlardandır |
| Malat, treonat, taurat | Diğer formlarla doğrudan karşılaştıran yeterli insan araştırması henüz bulunmuyor | Enerji, bilişsel işlev ve kas iddiaları | Kanıt henüz sınırlı |
Magnezyum oksit nedir, kimler için gündeme gelir?
Magnezyum oksit, magnezyumun oksijenle oluşturduğu, maliyeti düşük bir formdur ve Doğu Asya'da yıllardır kabızlıkta müshil olarak kullanılır. Oksitin emilimi ise düşüktür. Nitekim ABD'de sağlıklı gönüllülerle yapılan ve piyasada satılan dört magnezyum ürününü karşılaştıran bir çalışmada oksitin kesirsel emilimi yaklaşık %4 bulunmuş, aynı çalışmada klorür, laktat ve aspartat formlarının emilimi ise birbirine denk ve oksitten daha yüksek çıkmıştır.
Emilmeyen magnezyum bağırsakta su çekebilir ve bu etki kabızlıkta işe yarayabilir. Ne var ki aynı etki ishal ve karın krampı olarak da kendini gösterebilir. Magnezyum oksit kabızlık için kullanılacaksa en uygun miktar, kandaki magnezyum düzeyi ve diğer ilaçlarla etkileşimler hekim gözetiminde değerlendirilir, zira yaşlılarda ve böbrek işlevleri azalmış kişilerde yan etki riski daha yüksektir.
Magnezyum sitrat ne için kullanılır?
Sitrat, magnezyumun sitrik asitle oluşturduğu formdur ve çalışmalarda en iyi sonuç veren formlardan biridir. İngiltere'deki Reading Üniversitesi'nde 46 sağlıklı gönüllüyle yürütülen bir çalışmada gönüllüler kurayla, yani randomize olarak dört gruba ayrılmış ve 60 gün boyunca sitrat, magnezyumun amino asitlere bağlandığı amino asit şelatı, oksit ya da plasebo almıştır. Çalışma, ne gönüllülerin ne de araştırmacıların kimin hangi grupta olduğunu bildiği, çift kör denen bir düzenle yürütülmüştür.
Reading Üniversitesi'ndeki bu çalışmada sitrat ve amino asit şelatı oksitten daha iyi emilmiş, sitrat ise hem ilk dozdan bir gün sonra hem de 60 günlük kullanımın sonunda kandaki magnezyum düzeyini en çok yükselten form olmuştur. Oksit alan gönüllülerin sonuçları ise plasebo alanlarınkinden farklı çıkmamıştır.
Sitratın bağırsakları çalıştıran, müshil etkisi de sık anılır. Bağırsağınız hassassa sitrata hekiminiz ya da eczacınızla istişare ederek küçük bir denemeyle başlamanız en güvenli yaklaşım olur.
Magnezyum glisinat (bisglisinat) kimler için uygundur?
Glisinat, magnezyumun glisin adlı amino aside bağlandığı formdur ve bisglisinat ya da diglisinat adlarıyla da anılır. Glisinattaki magnezyumun bir kısmının glisinden ayrılmadan, olduğu gibi bağırsaktan emildiği düşünülür. Glisinatın emilim sorunu yaşayan kişilerde nasıl davrandığını ABD'nin Illinois eyaletindeki Chicago Üniversitesi'nde yürütülen bir çalışma incelemiştir. Bu çalışmaya, ince bağırsağının bir bölümü ameliyatla alındığı için magnezyum emilimi bozulabilen 12 hasta katılmıştır. Çalışma, her hastanın iki formu da sırayla aldığı, çaprazlama denen bir düzenle ve çift kör olarak yürütülmüştür.
Chicago Üniversitesi'ndeki çalışmada hastaların tümü birlikte değerlendirildiğinde glisinatın ve oksitin emilimi benzer bulunmuştur (glisinatta %23,5, oksitte %22,8). Oksitle emilimi en çok bozulmuş 4 hastada ise glisinat daha yüksek oranda emilmiş (%23,5'e karşılık %11,8) ve hastaların tamamı glisinatı oksitten daha iyi tolere etmiştir. Bu sonuçlar, glisinatın bilhassa emilim sorunu olan kişilerde avantaj sağlayabileceğini düşündürür. Glisinatı uyku için kullanmayı düşünüyorsanız, form seçimini uyku açısından uyku için hangi magnezyum yazımızda ayrıca ele alıyoruz.
Magnezyum malat ve diğer formlar için ne biliyoruz?
Malat, treonat ve taurat, magnezyumun sırasıyla malik asitle, treonik asitle ve taurinle bağlandığı formlardır. Bu formlar için enerji, düşünme ve hafıza gibi bilişsel işlevler ya da kas ağrısıyla ilgili iddialar sık duyulur. Bu üç formu diğer magnezyum formlarıyla doğrudan karşılaştıran yeterli insan araştırması ise henüz bulunmuyor. Dolayısıyla malat, treonat ve taurat formlarını diğerlerinden üstün değil, seçenekler arasında birer alternatif olarak değerlendirmek gerçekçi olur.
Tuz türü mü, miktar mı belirleyici?
Magnezyum emilimini etkileyen etkenlere dair çalışmaları bir araya getiren bir derlemeye göre tuz türü, sanıldığı kadar belirleyici olmayabilir ve alınan miktar ile kişinin vücudundaki magnezyum durumu daha önemlidir. Derlemeye göre belirli bir miktar magnezyum tek seferde alınmak yerine gün içine yayılan birkaç küçük porsiyona bölündüğünde, alınan magnezyumun emilen payı daha yüksek olur. Derleme, emilen magnezyum arttıkça vücudun dışarı attığı magnezyumun da arttığını ekler.
Aynı tuz türündeki ürünler bile birbirinden farklı davranabilir. Belçika'da yapılan bir çalışmada piyasadaki 15 magnezyum ürününün laboratuvarda ölçülen çözünme ve emilim tahminleri birbirinden çok farklı çıkmış, laboratuvar testlerinde en iyi ve en kötü sonucu veren iki ürün 30 kişide denendiğinde kandaki magnezyum artışı da belirgin biçimde ayrışmıştır. Bu sebeple ürün seçerken güvenilir bir üreticiyi ve içeriğini açıkça belirten bir etiketi tercih etmeniz, eczacınızın önerisini de göz önünde bulundurmanız yerinde olur.
Hangi magnezyum kime uygun olabilir?
Emilim sorunu yaşayan ya da bağırsağı hassas olan kişilerde glisinat gibi formlar gündeme gelir ve bu tercih esas olarak Chicago Üniversitesi'nde ince bağırsağı kısmen alınmış 12 hastayla yapılan çalışmanın bulgularına dayanır. Kabızlık için magnezyum tuzları müshil olarak kullanılabilir, ancak miktarı ve kullanım süresini hekiminizle birlikte belirlemeniz gerekir. Magnezyumu uyku, tansiyon ya da migren gibi amaçlarla kullanmayı düşünüyorsanız, magnezyumun bu amaçlardaki kanıtını magnezyum ne işe yarar yazımızda özetledik.
Magnezyum kullanmadan önce kimler hekime danışmalı?
Böbrek hastalığı olanların, düzenli ilaç kullananların ve yaşlı yetişkinlerin magnezyum takviyesine başlamadan önce hekimleri ya da eczacılarıyla istişare etmeleri yerinde olur. Nitekim bazı antibiyotiklerin ve kemik erimesi (osteoporoz) tedavisinde kullanılan bazı ilaçların emilimi, magnezyumla birlikte alındığında azalabilir. Magnezyum takviyesinin olası zararlarını ve ne zaman alınabileceğini magnezyum zararları ve ne zaman içilir yazımızda ayrıntısıyla ele alıyoruz. Magnezyum eksikliğinden şüpheleniyorsanız magnezyum eksikliği belirtileri yazımız size yol gösterecektir.
Magnezyum takviyesi kullanırken süren ishal, karın ağrısı ya da çarpıntı yaşarsanız hekiminize başvurabilirsiniz. Nefes darlığı, bayılma ya da şiddetli çarpıntı yaşarsanız ise lütfen vakit kaybetmeden 112'yi arayın. Magnezyum takviyesiyle ilgili sorularınız için hekiminizden ve eczacınızdan her zaman yardım alabilirsiniz.
İlgili yazılar
- Magnezyum ne işe yarar? Kas, sinir ve enerji metabolizmasındaki rolü, besin kaynakları
- Magnezyum eksikliği belirtileri: Serum testi neden eksikliği gözden kaçırabilir?
- Magnezyum zararları ve ne zaman içilir? Böbrek hastalığında dikkat
- Uyku için hangi magnezyum? Glisinat, sitrat ve kanıtın gerçek düzeyi
Kaynaklar
- National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. Magnesium: Fact Sheet for Health Professionals. Güncelleme: 6 Ocak 2026. ods.od.nih.gov
- Walker AF, Marakis G, Christie S, Byng M. Mg citrate found more bioavailable than other Mg preparations in a randomised, double-blind study. Magnes Res. 2003;16(3):183-191. PubMed 14596323
- Firoz M, Graber M. Bioavailability of US commercial magnesium preparations. Magnes Res. 2001;14(4):257-262. PubMed 11794633
- Schuette SA, Lashner BA, Janghorbani M. Bioavailability of magnesium diglycinate vs magnesium oxide in patients with ileal resection. JPEN J Parenter Enteral Nutr. 1994;18(5):430-435. doi:10.1177/0148607194018005430 · PubMed 7815675
- Schuchardt JP, Hahn A. Intestinal Absorption and Factors Influencing Bioavailability of Magnesium-An Update. Curr Nutr Food Sci. 2017;13(4):260-278. doi:10.2174/1573401313666170427162740 · PubMed 29123461
- Blancquaert L, Vervaet C, Derave W. Predicting and Testing Bioavailability of Magnesium Supplements. Nutrients. 2019;11(7):1663. doi:10.3390/nu11071663 · PubMed 31330811
- Mori H, Tack J, Suzuki H. Magnesium Oxide in Constipation. Nutrients. 2021;13(2):421. doi:10.3390/nu13020421 · PubMed 33525523



