İksir Editör Ekibi · Yayın:
Kendinizde ya da bir yakınınızda fark ettiğiniz hafıza sorunları için bir "Alzheimer testi" yaptırmayı düşünüyorsanız, muhtemelen kan mı verileceğini, MR mı çekileceğini, yoksa hafıza ve düşünme becerilerini ölçen kısa bir bilişsel test mi yapılacağını merak ediyorsunuzdur. Haberlerde Alzheimer için geliştirilen yeni kan testlerinden söz edildiğini de duymuş olabilirsiniz. Ne var ki hangi testin neyi gösterdiği ve kime başvurmanız gerektiği çoğu zaman belirsiz kalır.
Alzheimer tanısı hangi adımlarla konur?
Türkiye'de hafıza ve düşünme sorunlarıyla başvuran bir kişinin nasıl değerlendirileceğini, Sağlık Bakanlığı'nın hekimlere yol gösteren ve Ağustos 2025'te güncellenen Alzheimer ve Diğer Demans Hastalıkları Klinik Protokolü tarif eder. Hafıza ve düşünme becerilerinin kişinin günlük yaşamını ve bağımsızlığını etkileyecek ölçüde gerilemesine demans denir ve Alzheimer, demansa yol açan hastalıklardan biridir. Sağlık Bakanlığı protokolüne göre Alzheimer tanısı sırayla ilerleyen birkaç adımdan oluşur ve bu adımlardan elde edilen bulgular ancak birlikte değerlendirildiğinde anlam kazanır.
- Hastalık öyküsü: Hekim önce hafıza ve düşünme sorunlarının ne zaman başladığını ve nasıl ilerlediğini dinler. Sağlık Bakanlığı protokolü, hastalık öyküsü denen bu bilginin hastayla aynı anda bir yakınından da alınmasını öngörür, zira hastanın kendi anlatımı çoğu zaman oldukça eksik kalır.
- Muayene ve kan tahlilleri: Genel vücut muayenesine ve sinir sistemini değerlendiren nörolojik muayeneye basit biyokimya tahlilleri, tam kan sayımı, tiroit fonksiyon testleri ve kandaki B12 vitamini düzeyinin ölçümü eklenir. Bu tahlillerin amacı, tiroit bezinin yetersiz çalışması ya da B12 vitamini eksikliği gibi hafıza ve düşünme sorunlarına yol açabilecek metabolik nedenleri ayırt etmektir.
- Bilişsel test: Hafıza ve düşünme becerileri, MMSE, MoCA ya da ACE-R kısaltmalarıyla bilinen ve geçerliliği gösterilmiş kısa tarama testlerinden biriyle yoklanır. Gerektiğinde hafıza, dikkat ve dil gibi bütün bilişsel alanları ayrıntılı biçimde ölçen, nöropsikolojik test bataryası adı verilen kapsamlı bir test dizisi uygulanır.
- Beyin görüntülemesi: Beyni görüntülemek için tercih edilen yöntem manyetik rezonans (MR) görüntülemedir, MR çekilemediği durumlarda bilgisayarlı tomografiye başvurulur.
- İleri tetkik: Tanı bu adımlardan sonra da açıklığa kavuşmazsa, belden alınan beyin omurilik sıvısında (BOS) hastalığın ölçülebilir göstergelerine, yani biyobelirteçlere bakılabilir ya da pozitron emisyon tomografisi (PET) adı verilen bir görüntüleme yapılabilir. Protokol, kanda ölçülen biyobelirteçlere ulaşılamadığı ya da kan testinin sonucunun arada kaldığı durumlarda da BOS incelemesine başvurulmasını söyler.
Bilişsel testler Alzheimer'ı gösterir mi?
Tanı adımlarından biri olan bilişsel testler, hafıza ve düşünme becerilerindeki değişimin düzeyini ölçer, ama bu değişimin Alzheimer'dan kaynaklanıp kaynaklanmadığını doğrudan göstermez. Sağlık Bakanlığı protokolü de tarama testinden alınan normal bir skorun tanıyı her zaman dışlamadığını, düşük bir skorun da her zaman hastalık anlamına gelmediğini vurgular.
Hangi tarama testinin seçildiği de sonucu etkileyebilir. Düşünme becerilerinde fark edilir bir gerileme bulunan ama kişinin günlük işlerini çoğunlukla kendi başına sürdürebildiği duruma hafif bilişsel bozukluk adı verilir. MoCA testini geliştiren araştırmacıların MoCA'yı MMSE ile karşılaştırdığı çalışmada, 26 puan eşik alındığında MMSE hafif bilişsel bozukluğu olan kişilerin yalnızca %18'ini saptamış, MoCA ise %90'ını saptamıştır. Bu sebeple hafıza sorunları henüz hafifken MMSE'den normal bir sonuç alınması her zaman yeterli bir güvence sayılmayabilir.
Alzheimer için kan testi var mı?
Alzheimer'da beyinde amiloid beta ve tau adı verilen iki protein birikir. Alzheimer için geliştirilen kan testleri, beyindeki bu değişiklikleri yansıtan proteinleri, tau proteininin p-tau217 olarak bilinen bir biçimini ve amiloid betayı kanda ölçer. İsveç'te hafıza ve düşünme sorunları nedeniyle, hastaların ilk başvurduğu birinci basamak sağlık merkezlerinde ya da uzman kliniklerinde değerlendirilen 1.213 hastayla yapılan bir çalışmada, klinikte kullanılabilen bir kan testinin beyinde Alzheimer'a özgü değişikliklerin bulunup bulunmadığını doğru saptama oranı %90 bulunmuştur. Aynı çalışmada hastada Alzheimer hastalığı bulunup bulunmadığını doğru belirleme oranı, muayene, bilişsel test ve tomografiden sonra karar veren birinci basamak hekimlerinde %61, demans uzmanlarında %73, kan testinde ise %91 bulunmuştur.
İsveç'teki bu çalışmada elde edilen yüksek doğruluğa karşın kan testleri, hekimin değerlendirmesinin yerine geçen değil, onu tamamlayan bir araç olarak görülür. Nitekim Amerikan Alzheimer Derneği'nin (Alzheimer's Association) 2025 tarihli klinik uygulama kılavuzu, kan testlerinin kullanımını yalnızca uzman merkezlerde değerlendirilen ve hafıza ya da düşünme becerilerinde testlerle ölçülebilen bir bozulma bulunan kişiler için ele alır.
Bir tanı testinin başarısı bilhassa iki ölçütle anlatılır. Duyarlılık, testin hastalığı olan kişileri doğru saptama oranıdır, özgüllük ise hastalığı olmayan kişileri doğru ayırt etme oranıdır. Amerikan Alzheimer Derneği'nin kılavuzuna göre duyarlılığı en az %90 ve özgüllüğü en az %75 olan kan testleri ön eleme amacıyla kullanılabilir. Duyarlılığı da özgüllüğü de en az %90 olan kan testleri ise beyindeki amiloid birikimini görüntüleyen amiloid PET'in ya da BOS incelemesinin yerine kullanılabilir.
Hiçbir belirtisi olmayan bir kişide Alzheimer'a özgü değişiklikleri gösteren bir testin pozitif çıkmasının ne anlama geldiği ayrı bir konudur ve bu konuyu Alzheimer'ı ne tetikler yazımızda anlatıyoruz. Alzheimer için geliştirilen kan testlerinin Türkiye'de hangi merkezlerde yapıldığını ve maliyetinin nasıl karşılandığını hekiminize ya da başvuracağınız hastanenin nöroloji polikliniğine danışabilirsiniz.
Alzheimer için hangi bölüme gidilir?
Alzheimer şüphesinde aile hekiminize ya da bir hastanenin demans polikliniğine başvurabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı protokolü de hafıza sorunu düşünülen kişilerin, aile hekimliğinin yer aldığı birinci basamaktan uzman hekimlerin bulunduğu daha üst basamağa ya da demans polikliniği olan merkezlere yönlendirilmesini önerir. Örneğin Ankara Şehir Hastanesi'nde hem yaşlı sağlığıyla ilgilenen Geriatri Kliniği'nin hem de Nöroloji Kliniği'nin demans polikliniği bulunur. Bu yönlendirmeyi aile hekiminizden isteyebilir, sonraki adımları hekiminizle istişare edebilirsiniz.
Hastalık öyküsü hastayla birlikte bir yakınından da alındığı için randevuya mümkünse bir yakınınızla gidebilir, belirtilerin ne zaman başladığını, nasıl ilerlediğini ve kullandığınız ilaçları not alıp yanınızda götürebilirsiniz. Alzheimer'ın belirtilerini ve ne zaman başvurulacağını Alzheimer belirtileri yazımızda, tanıdan sonra hastalığın evrelerinin nasıl ilerlediğini Alzheimer evreleri yazımızda bulabilirsiniz.
Alzheimer şüphesinde ne zaman doktora başvurmalı?
Hafıza ya da düşünme sorunları günlük yaşamınızı etkilemeye başladıysa vakit kaybetmeden aile hekiminize ya da bir demans polikliniğine başvurmanız yerinde olur. Alzheimer tanısı konduktan sonra başvurulabilecek ilaç tedavilerini Alzheimer tedavisi yazımızda anlatıyoruz.
Alzheimer'da hafıza ve düşünme sorunları yıllar içinde, yavaş yavaş ilerler. Konuşma güçlüğü, yüzde sarkma ya da bir kolda güçsüzlük gibi belirtilerin birdenbire başlaması ise inmeye işaret edebilir. Kendinizde ya da bir yakınınızda bu belirtilerden birini fark ederseniz lütfen hemen 112'yi arayın.
Aracımız
Beyin sağlığınız hakkında endişeleniyorsanız yaklaşık 5 dakikanızı ayırarak Beyin Sağlığı Değerlendirme Testimizi kullanarak uyku, hafıza, moral, enerji, beslenme ve egzersiz konularında kendinizi değerlendirebilirsiniz.
Kaynaklar
- T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Alzheimer ve Diğer Demans Hastalıkları Klinik Protokolü (Revizyon 01). Ağustos 2025. Klinik Protokol (PDF)
- Nasreddine ZS, Phillips NA, Bédirian V, et al. The Montreal Cognitive Assessment, MoCA: a brief screening tool for mild cognitive impairment. J Am Geriatr Soc. 2005, 53(4):695-699. doi:10.1111/j.1532-5415.2005.53221.x Nasreddine et al., PubMed kaydı
- Palmqvist S, Tideman P, Mattsson-Carlgren N, et al. Blood Biomarkers to Detect Alzheimer Disease in Primary Care and Secondary Care. JAMA. 2024, 332(15):1245-1257. doi:10.1001/jama.2024.13855 Palmqvist et al., PubMed kaydı
- Palmqvist S, Whitson HE, Allen LA, et al. Alzheimer's Association Clinical Practice Guideline on the use of blood-based biomarkers in the diagnostic workup of suspected Alzheimer's disease within specialized care settings. Alzheimers Dement. 2025, 21(7):e70535. doi:10.1002/alz.70535 Palmqvist et al., PubMed kaydı
- Ankara Şehir Hastanesi. Demans Poliklinikleri. Erişim: 9 Kasım 2026. Hastane sayfası



